mánadagur 21. juni 2010síða 12

Mánadagur 21. juni · Nr. 97 12 Sosialurin Kjak Sjúrður Skaale »Hvíta bókin« hjá Einari Már Guðmundsson er ikki bara eitt lemjandi ákærurit móti teirri Íslendsku yvirstættini, hvørs perversi grammleiki koyrdi landsins búskap í knas. Bókin er eisini eitt slag av læknabók hjá okkum í Før oyum. Tí áðrenn Ísland legð ist á songina, vóru nógv sjúku tekin at síggja. Og eru vit til vit að um hesi sjúku­ tekin, kunnu vit, meðan tíð er, fyribyrgja at vit enda í somu støðu. Tað mest álvarsama sjúku tekini, sum er líka sterkt í Før oy um sum tað var í Ís landi, er, at velj ar ar­ nir ikki vita, hvat teir fáa fyri atkvøðuna. Nærum øll vallyfti í Føroyum eru følsk marknaðarføring. Politiska skipanin livir sítt egna lív, og veljarin hevur næstan onga ávirkan á nakað. Vónandi hevur tann nevnd, ið skal endurskoða val­ lógina, onkran munadyggan heilivág móti hesum. Pressan Eitt annað sjúkutekin í Ís­ landi var, at fíggjarvaldið og politiska valdið keyptu sær ræði á pressuni. Már Guðmundsson skriv ­ ar m.a.: »Fjølmiðlarnar løgdu tey pengasterku undir seg, almenna kringvarpið und­ an tikið, men tað høvdu høgra sinnaðir politikkarar í hond um, tíðindatænastan mang an lítið meir enn eitt ilt av eini deild hjá hesum kreft­ um.« Eitt púra fræls pressa er avgerandi fyri, at fólkaræði kann fungera. Tí tók eg tað upp, tá Dimma avdúkaði, at Jørgen Nicla sen, við almennum peng um, hevði keypt sær um røðu í Kringvarpinum. Jørgen hevur nú svarað mín um spurningum. Og svar­ ið sýnir ein hugburð, sum er ófrættakendur. Redaktiónsleiðarin Royn einaferð, kæri lesari, at hugsa tær, at tað er redak­ tørurin á Degi & Viku, sum sigur hetta: »Tískil varð mett, at tað var viðkomandi at geva Før ­ oya fólki sum heild inn lit í, hvat arbeiðið fyri gransk ing­ ar sáttmálan snýr seg um, og hvussu ein slík undirritan fer fram. Eisini var tað mett viðkomandi at geva eina ítøkiliga mynd av, hvussu sam starvið við ES fer fram.« Hugsa tær at redaktørurin heldur fram: »Við at geva fjølmiðli møgu leika at koma við til Brúss el, var møgu leiki hjá Kring varpinum at fáa sjón ­ ar mið ini hjá ES við og tosa við viðkomandi fólk úr ES kervinum. Hetta var mett at lata upp fyri møgu leik­ anum eisini at nýta ES kervið sum beinleiðis keldu, sum kundi viðføra ein breiðari tíðindaflutning um gransk­ ing ar sátt mál an, tí onnur sjón ar mið enn tey hjá Uttan­ ríkis ráð num kundu verða drigin við í tíð inda flutn­ ingin.« Hetta gevur avgjørt mein­ ing. Hetta er logiskt. Um tað altso er ein redaktørur, sum sigur tað. Síðani skuldi redaktørurin eisini gjørt av, hvør journal­ istur var best skikkaður at lýsa umrødda mál, og givið viðkomandi uppgávuna. Jørgen Trupulleikin – tann sera stóri trupulleikin – er, at tann, sum ger hesa journalistisku meting av málsøkinum hjá Jørgen Niclasen er ... Jørgen Niclasen! Og tað er verri enn! Jørg en hevur eisini, við al­ mennum pengum, rindað fyri, at hansara hugsan um journalistiskar raðfestingar kann fremjast í verki! Og tað er verri enn! Jørg­ en hevur eisini gjørt av, júst hvør journalistur skal hava uppgávuna! Allar tær met­ ingar, sum redaktørurin skuldi gjørt, hevur Jørgen alt so gjørt. Var einaræði í Føroyum, hevði hetta verið natúrligt. Men í einum fólkaræði er tað eitt sjúkutekin. Og tað er verri enn! Tí í svarinum til mín dugir Jørgen als ikki at síggja, at hann hevur gjørt nakað galið... Politiskt stýrd tíðindi Og tað er verri enn! Tí Jørgen Niclasen er for­ maður í einum politiskum flokki, sum ikki vil hoyra talan um, at Kringvarpið fær rúmari ræsur at gera sjálvstøðugar, redaktionellar raðfestingar. Jørgen gongur eina aðra leið: Tað, sum Jørgen heldur skal raðfestast – tað rindar hann beinleiðis fyri við al­ mennum pengum! Um hetta ikki fær onkrar avleiðingar, so kunnu vit bara hugsa okkum, hvat tað næsta verður: Annika Olsen kann rinda journalistum fyri at lýsa hennara royndir at fremja kommunusamanlegging. Helena Dam á Neystabø kann rinda fyri innsløg um hennara skúlareform. Jóannes Eidesgaard kann keypa innsløg um arbeiðið at gera fíggjarlóg. Tað, sum Jørgen hevur gjørt, kann tykjast sum eitt lítið mál. Men tann fyrsti krabbaknykilin í kroppinum er eisini lítil! Hetta er eitt sjúkutekin, sum skal takast í álvara. Verður tað ikki steðga, enda vit sum eitt annað Cuba. Onnur dømi Fólk hava sagt, at Jørgen ikki er tann fyrsti, sum keypir sær umrøðu. Fari eg víðari við hesum, siga tey, verður ljóskastarin bara settur á onnur mál. Kanska mál hjá onkrum tjóðveldisfólki. Tað er rætt. Tað finnast helst dømi, sum minna um hetta. Men júst henda hugsan er eisini eitt sjúkutekin. Ein vandi í politikki er, at nógv hava beinagrindir í skápinum – ella kenna onkran, sum hevur. Og í staðin fyri at gera vart við rotinskap, verður endamálið tá at fjala útyvir rotinskap. Ein »professionellur loy­ ali tetur« vinnur fram, sum byggir á henda logikk: »Sigi eg hetta um hann, so sigur hann nokk eisini hitt um meg. Men tigi eg við hesum, so tigur hann nokk eisini við hinum«. Jørgen hevur uttan iva okkurt at »skjóta aftur við«. Men óttast vit hetta, verður endin, at øll velja at tiga um alt. Ósamsvar Ein onnur, meira ítøkilig orsøk til at eg fari víðari við hesum er, at ósamsvar er millum tað, sum Jørgen Niclasen sigur í sínum svari til mín fríggjadagin, og tað, sum Miðlahúsið sigur um ferðina til Washington. Í svarinum sigur uttan­ ríkisráðharrin at »í sambandi við arbeiðsferðina hjá utt an­ ríkisráðharranum til Wash­ ington var óformlig samrøða við Rás 2 um møguliga at hava tíðindafólk við á ferð­ ini.« Men sambært Miðla hús­ inum var tað ein útvaldur journalistur á Rás2, sum, per­ sónliga, fekk tilboð um at fara við Jørgeni til Washington. Tí havi eg spurt Jørgen Niclasen nærri um hetta, eins og um tær juridisku heim ildirnar fyri hansara samstarvi við journalistar. Jørgen Niclasen: Ráðharri og redaktørur Jørgensa roynd at keypa og stýra pressuni er eitt sjúkutekin í okkara politisku skipan. Fær tað ongar avleiðingar, er eisini tað eitt sjúkutekin Tíðindaskriv Studni Tá ið Stuðulsstovnurin varð settur á stovn í 1988, varð fyrst og fremst hugs að um peningaligan stuðul, tá ið orðið ”stuð­ ul” varð nevnt, t. d. stuð­ ul til fiskivinnuna ella lestrarstuðul. Í dag hev­ ur ”stuðul” ofta merk­ ingina: at stuðla menn­ ingartarnaðum ella fólki við sálarligum ella likam­ ligum breki. Tað er ikki so sjáldan, at starvsfólkini á Stuðulsstovninum møta hesi uppfatan, tá ið tey siga, at tey arbeiða á Stuð uls stovn inum. Hetta er ein av orsøk unum til navna broyt ingina. Ein onnur orsøk til at broyta navnið er, at Stuðulsstovnurin ofta verður blandaður saman við aðrar stovnar. Talan er altíð um stovnar, ið taka sær av fólki við breki. T.d. hevur Stuðulsstovnurin ofta verið blandaður saman við Sernámsdepilin, og fólk hugsa ofta eisini um Stuðulstænastuna hjá Nærverkinum og Stuðulsfólkaskipanina hjá Almannastovuni, tá ið tosað verður um Stuðuls­ stovnin. Aðrir líknandi stovnar eru Stuðulsstovan og Stuðulstoymið. Hví Studni? Grundgevingarnar fyri at velja orðið Studni sum nýtt navn eru fleiri: • Studni er gamalt før­ oyskt orð, ið ikki verður nýtt longur. Studni er óbundið kallkynsorð, ið bendist studni, studna, studna, studna. Orðið merkir sambært móðurmálsorðabókini kjølfesti, og dømini, sum verða nevnd eru: ”legg ein studna í bátin (t.d. ein stein)”, og ”báturin hevði fingið ein studna av fiskinum”. Sagnorðið ”at studna” merkir at styðja, og dømini, ið verða nevnd her, eru: ”eg ætli mær at studna hann tað, eg kann”, og ”báturin var væl studnaður (væl av fiski í honum, kjølfestur)”. Kallkynsorðið ”studn­ að ur” merkir stuðul, styrkur, studni og hjálp. Dømið, ið verður nevnt í hesum førinum er: ”vit skulu bera okkum studnað í bátin, áðrenn vit fara”. • Studni er snøgt, stutt orð, ið bert hevur altjóða bókstavir. Hetta ger, at heimasíðan og eftirnavnið í teldu post­ adressum verður tað sama sum í navninum. • Studni skapar huga­ samband (associatiónir) til orð sum studning, stuðul, student og at studera. Harafturat er nógv myndamál í hes­ um, sum er sagt, serliga tað at kjølfesta tey ungu, at geva teimum eina barlast fyri lívið við at geva teimum fíggj arligan stuðul og har við møguleikan at fáa eina útbúgving. • Sum nevnt omanfyri, er Studni lætt at benda, og tað fer kanska at styrkja bendingarkensluna hjá teimum ungu, sum fyrst og fremst vera tey, ið hava samband við Studna. Hugskotið til navnið eigur John Dalsgarð. Í samband við navnaskiftið hevur Studni fingið nýggja heima síðu www.studni.fo Studni – nýggja navnið á Stuðuls­ stovninum