fríggjadagur 3. september 2010síða 24

Fríggjadagur 3. september 2010 · Nr. 128 24 Sosialurin Kirkjugarður á Svínaryggi Óli Jacobsen olijacobsen@post.olivant.fo O scar Kaaber var føddur tann 19. apríl 1906 í Ny­købing M. Konan Sigrid Matthiasen var fødd í 1909 í Key­pmannahavn. Birgar Johannessen greiðir frá, at Kaaber kom til Føroy­a á sumri 1927. Við sær hevði hann nakað av amboðum. Tvey­ tey­ fy­rstu árini var hann bara um summarið. Hann hevði einki fast stað at vera í og ferðaðist kring landið. Í 1929 flutti hann til Føroy­a at búgva, leigaði høli í KFUK og innrættaði klinikk har. Í 1931 flutti klinikkin út í Skansapakkhúsið í Tinga­ nesi. Í 1937 gavst Arthur Brend sum tannlækni, og Kaaber key­pti amboðini hjá honum. Í 1939 var tann­ læknastólur settur upp í Kommunuskúlanum. Kaaber kom av og á í skúlan at bøta um tenninar hjá børnunum. Á hey­sti 1941 varð samty­kt at seta skúlatannrøkt á stovn. Í 1946 fingu øll børn í Havn frá 7­14 ár tannrøkt tvær ferðir árliga. Setningurin, sum Kaaber hevði sett sær, tá ið hann kom til landið var náddur. Kaaber fór aftur til Danmarkar í 1946 og gjørdist tannlækni í Ringe. Tey­ fingu børnini Anna Lisa, Svend, Sverre, Thurid Margrethe og Knud Gregers. Kaaber á Tvøroyri Aksel Mortensen skrivaði, at hóast ráðini vóru ring tá, vóru tað fleiri og fleiri, sum leitaðu sær til tannlæknan. Tannbustin kom við Kaaber, men hon var ikki so regluliga nýtt. Nógv var tosað millum óvitar, áðrenn Kaaber kom suður, hvussu ræðuligt hetta var, at hann fór at bora, serliga í framtenninar. Og tá hann fór at nervaviðgera, og nervin ikki var dey­ð, ringdi hon seg upp eftir nálini sum ein slanga. Áðrenn Kaaber kom suður, hevði hann sligið upp plakatir á y­miskar stey­rar um viðtalutíð, og hvar hann var at hitta. Viðtaluhølið var býtt sundur í trý við hvítum løkum frá loft til gólv. Fleiri primusar sjóðaðu allan dagin, og ringur dey­mur var av sterkum evnum, sum tann­ læknar vanliga nýta. Stólurin, hann nýtti, var tann gamli hjá Brend.. Hann var av tí góða gamla slagnum, har tú sat uppi í honum. Tú kundi spenna føturnar væl ímóti fótalunninum niðast og halda teg væl fastan í armarnar, tí nú galt um at sita fastur í sessinum. Kaaber boraði uppá tann gamla mátan við fótatraðki, og stóð borurin fastur, lang­ aði hann fótin á hann. Doy­v­ ing var ikki nýtt tá í tíðini. Tað ringasta var sum sagt at bora framtenninar, og tá fy­llingin endiliga var komin í bant hann við trái eitt petti av guttaperka um tonnina, og so skuldi tú sita eina løtu, til tilfarið staðnaði. Tannlæknin Kaaber var fry­ntligur maður og lagaligur. Men ringt var at venja seg við hesa nýggju viðgerð, og allir stúrdu hvørja ferð, hann lýsti á stey­ranum, at nú kom hann aftur. Aksel mintist eina hend­ ing, sum hevði við Kaaber at gera. Teir eldri dreingirnir á garðinum høvdu key­pt ein boksibólt, og tvinnar boksihandskar frá svenska handilsfelagnum Ahlen og Holm. Sjálvur var Aksel hjástaddur, tá hann var latin upp og hongdur upp á bátaverkstaðnum hjá Petur Mohr Mortensen. Tað var skjótt, at teir ikki tímdu at boksa bóltin men fóru at boksa sín ámillum. Fy­rstir vóru brøðurnir Jógvan og Otto hjá Williami. Báðir vóru sterkir, og Jógvan var helst nakað harðligur. Eina ferð sló hann bróð­ urin so mikið harðliga, at forkanturin av tveimum tonnum brotnaði og stukku eftir gólvinum. Hetta var ræðuligt og boksingin helt líka knappliga uppat, sum hon by­rjaði. Otto roy­ndi at dy­lja hetta sum mansmorð fy­ri foreldrunum, men ein dagin kom sannleikin fram. Kaaber var beint tá stadd­ ur har suðuri, men hann segði, at hann fekk einki gjørt við hetta, fy­rr enn hann kom suður aftur. Tað varð ney­ðugt at seta ein gullkant uppundir hesar tenn og væl helt, tí alt tað Aksel mintist Otto, so kom gullið undan. Av sonnum kann sigast, at Oscar Kaaber var slóðbrótari innan føroy­ska tannarøkt. Hann doy­ði í 1994, 80 ára gamal. Svend sonur hansara fy­lgdi pápanum eftir sum tannlækni og lærari á tann­ læknaháskúlanum í Århus, har hann er ein viðurkendur serfrøðingur innan tann­ viðgerð. Hann hevur havt tilknýti til Føroy­ar og vitjaði her so at siga á hvørjum sumri í sambandi við ítriv sítt, sum var kanning av firvaldum í Føroy­um. Hanna Lisberg arbeiddi hjá Kaaber Hanna Lisberg fór sum ung at hjálpa til heima hjá Onnu Katrinu Nolsøe í Vági. Ein dagin ­ meðan hon skúrar úthurðagáttina ­ kem­ ur ein dani framvið. Hesin var tannlæknin Kaaber. Hann plagdi tá at fara sum tannlækni til tær by­gdir­ nar, sum høvdu ravmagn, og har greiðirnar hjá tann­ læknum kundu nýtast, og Vágur var ein av hesum fáu by­gdunum. Kaaber steðgaði á og bjóðaði Honnu starv sum klinikkdama á tann­ læknastovuni, sum tá var úti í Tinganesi, har sum løgmaður í dag heldur til. Hanna gjørdist kløkk, tí hetta var jú nakað, sum hon als einki kendi til. Men hetta var skjótt at læra, og Hanna kundi by­rja dagin eftir, um hon hevði hug. Hanna tók av og kom at arbeiða hjá Kaaber í 1945­48. Har var nógv at gera, tí hetta var einasta tannlæknastova í landinum. Men Hanna lat ótrúliga væl at Kaaber. Hann var ein sera dugnaligur tannlækni, og fleiri av teimum plumbum, sum hon fekk, meðan hon arbeiddi fy­ri hann, hevði hon alla sína tíð. Kaaber hevði tveir tannlæknar afturat sær. Tær vóru Mia Trond Jensen og Esther Djurhuus, sum seinni høvdu tannlæknastovu saman í nógv ár. Hanna var ikki bert klinikkdama, tí her var eisini nógv skrivstovuarbeiði. Hon lærdi seg tí eisini maskin­ skriving. Kaaber vildi hava, at ordan skuldi vera í. Millum annað skuldi Hanna altíð vera í væl bustaðum skóm, tá hon kom til arbeiðis. Eina ferð hevði Hanna verið heilar tveir dagar í einum brúdley­pi og hevði gloy­mt at busta skógvarnar. Fy­ri hetta fekk hon ein slíkan umgang, at hon til ellisár ikki fór úr fy­ri dy­r uttan at hava bustað skógvarnar! Kaaber fór av landinum aftur, tá hann y­virtók tann­ læknastovuna hjá pápanum, sum eisini var tannlækni. Kaaber: Tannlæknin í Tinganes Í gamla kirkjugarði í Havn er ein lítil steinur yvir tann 6 daga gamla Sverre Kaaber. Hann var sonur tann kenda tannlæknan Oscar Kaaber, sum tískil hevur hetta minni eftir í Føroyum Oscar Kaaber, pápi Sverra Ytst á Tinganesi sæst Skansapakkhúsið, har Kaaber hevði klinikk 1931-1946. Stóra skeltið har tað stendur Oscar Kaaber, tannlækni, sæst í erva á húsinum. Mynd: Fornminnissavnið 8253F225 SVERRE KAABER F. 20.12 1936 PAA TINGANES D. 3. 1. 1937 TAK I ALLE FORHOLD Í komandi parti verður greitt frá Marini Mohr, sum var ein my­ndug bóndakona í Hoy­vík Hanna Lisberg arbeiddi fleiri ár hjá Kaaber