mikudagur 22. september 2010síða 12

Mikudagur 22. september 2010 · Nr. 136 12 Sosialurin Uni Arge Sunnukvøldið, tá úrslitið av svenska ríkisdagsvalinum fyri lá, og greitt var, at Svø­ ríkis demokratarnir høvdu vunnið 20 sessir í ríkisdeg­ num, skrivaði 17 ára gamla Felicia Margineanu á Face­ book, at nú máttu fólk fara á gøturnar at mótmæla. Tús­ und tals fólk søgdu seg taka undir við henni, og mána­ kvøldið kl. 18.00 helt hon røðu fyri 10.000 fólkum á Sergels torginum í Stokkhólmi, har hon bað øll steðga rasismuni í Svøríki. So skakkir eru sviar eftir, at hvørki borgarligi ella sosial demokratiski vongurin fingu meirilutan á valinum, tí Svøríkisdemokratarnir komu á ting, at teir nú mótmæla einum lógliga valdum flokki. Svøríkisdemokratarnir fingu heili 5,7 prosent av at­ kvøð unum og settu gomlu flokkarnar í júst ta støðu, teir mest av øllum vildu sleppa undan at enda í. Inn­ flytarafíggindaligi flokk ur in gjørdist tungan á vág skál ini. Borgarliga stjórnin hjá Fredrik Reinfeldt má nú fríggja til Umhvørvisflokkin fyri at fáa meiriluta, og møgu liga má hon alla leiðina til Sosial demokratarnar at vinna sær stuðul, bara so Svøríkis demo kratarnir ikki skulu sleppa fram at vald ­ inum. Nýggi flokk ur in í ríkis­ degnum er rætt og slætt ikki stovureinur polit iskt, men at hann er vorðin veruleiki, kunnu flokk ar sum Moderat­ arna hjá Fredrik Reinfeldt og Sosialdemokratarnir hjá Monu Sahlin takka sær sjálv­ um fyri. Ófaklærd og arbeiðsleys Tað halda ið hvussu er før­ oysku samfelags frøðingarnir, Jóanes N. Dalsgaard og Sámal Matras Kristiansen. Jóanes N. Dalsgaard heldur, at gomlu flokkarnir í Svøríki vóru arrogantir mótvegis Svøríkisdemokratunum í val stríðnum, og hetta gav utt an iva nýggja flokkinum við vind undan valinum. Ser ­ liga veljarar, ið eru sosi alt illa fyri og kenna seg margi­ naliseraðar í sam felag num, hava valt flokkin, heldur hann. – Eg kundi hugsað mær, at stórur partur av veljarunum hjá Svøríkisdemokratunum eru ófaklærdir løntakarar og arbeiðsleys. Hetta eru velj­ arar, sum traditionelt hava verið sosialdemokratar, men sum kenna seg sviknar av teirri sosialdemokratisku akademiseringini. Hetta er tað, vit hava sæð í sambandi við Dansk Folkeparti í Dan­ mark, og eg giti, at tað sama ger seg galdandi fyri Svø­ ríkis demokratarnar, sigur Jóanes N. Dalsgaard. Sámal Matras Kristansen heldur tað ikki vera løgið, at Svøríkisdemokratarnir fingu sítt gjøgnumbrot nú, tí sama víðgongda rák hevur verið at sæð í nógvum evropeiskum londum. At gjøgnumbrotið ikki kom fyrr enn nú, kann standast av, at tinggátin í Svøríki er lutfalsliga høg. Svøríkisdemokratarnir vóru stutt frá at koma í ríkisdagin longu í 2006, og tá vunnu teir sær rættin at fáa floksstuðul. Hetta hevur heilt vist verið ein fyrimunur á valinum hesa ferð, heldur Sámal Matras Kristiansen. – Úrslitið vísir, at gomlu flokkarnir hava mist nógvar av sínum veljarum. Serliga tey lágútbúnu og arbeiðsleysu velja Svøríkisdemokratarnar, og tað kemst av, at hesi kenna á sín kropp, at inn flyt­ arar leggja trýst á ar beiðs­ marknaðin og vælferð ar­ tænasturnar. Svøríki hev ur havt ein lagaligan inn flytara­ politikk, og nógv ræðast, at innflytarar skulu oyðileggja svenska fólkaheimið, sigur Sámal Matras Kristiansen. Umdømið skalað Svøríki hevur sostatt eins og Danmark fingið ein politiskan flokk, sum ber orð fyri at vera fremmandafíggindaligur, og spurningurin er, hvussu hetta fer at ávirka umdømið hjá Norðurlondum, ið jú eru høgt í metum kring allan heim, ikki minst fyri sítt frísinni og tolsemi. Jóanes N. Dalsgaard heldur ikki, at myndin av Norðurlondum fer at broytast stórvegis. – Ekstremisman hevur framvegis trong kor bæði í Dan mark og Svøríki. Sama rák sum í Svøríki og Danmark ger seg galdandi við nógv størri styrki aðrastaðni í Evropa. Trupulleikin hjá ekstremistunum í Norður­ lond um er, at teir eru ikki í nánd av stjórnarvaldinum. Til tess hava teir ov lítla undir tøku. Skal hetta broyt­ ast, má fara fram ein av­ gerandi mentanarlig broyt­ ing í Norðurlondum, og hana haldi eg ikki, vit síggja tekin um, sigur hann. Sámal Matras Kristiansen vísir á, at víðgongda natio nal ­ ist iska rákið í Norð ur lond ­ um sam svarar væl við rákið í Hollandi, Belgia, Eysturríki, Sveis og eystur evrope isku londunum, ið hann kallar ekstremt national popu list­ isk. Norð urlond fylgja bara við í tí yvir skipaða rákinum, og tí eru ikki ábend ingar um, at Norður lond eru ella verða so nógv øðrvísi enn onnur evropeisk lond. – Púra vist er kortini, at hendan gongdin er ein smeitur fyri sjálvtilvitanina hjá teimum væl bjargaðu norð urlendingunum, ið fram ­ vegis halda seg liva í tole­ rant um og vinarligum sam­ fe løgum, staðfestir Sámal Matras Kristiansen. Ikki bannast Í svenska valstríðnum hava mong kallað Svøríkis­ demokratarnar rasistiskar, og somu herróp hava verið nýtt um Danska Fólkaflokkin. Mót mælisgongurnar í Svø ríki mánakvøldið høvdu eis ini sum beinleiðis mál at steðga rasismuni í Svøríki, og spurn­ ingurin er tí, um ein flokkur sum Svø ríkisdemokratarnir hevur nakran veruligan til veru rætt. Tað hevur hann avgjørt, heldur Jóanes N. Dals gaard. – Sjálvandi hava Svøríkis­ demokratarnir tilverurætt, so leingi fólk velja teir, og so leingi teir ikki niðurlaga demokratiið. Veruligi vandin við víðgongdu flokkunum er ikki tann ekstremisma, teir leggja fyri dagin, men tann líkasæla og arrogansa, sum restin av samfelagnum vísir mótvegis ekstremismuni, sigur hann. Sámal Matras Kristian­ sen heldur, at tað hevði ver­ ið ódemokratiskt, um bann varð sett fyri Svø ríkis demo­ krat un um, hóast flokk urin ber orð fyri at vera rasist­ iskur. Heldur er neyðugt at hyggja at, hvussu ein tílíkur flokkur kann fáa so stóra undirtøku. – Neyðugt er at taka trupul leikarnar hjá teim um undir priviligeraðu veljar­ un um serisøst, tí tað eru hesir veljararnir, ið serliga velja nationalpopulistiskar flokkar. Hetta er serliga ein trupulleiki hjá sosial­ demo kratisku flokkunum. Eftir fyrra og serliga seinna heimsbardaga vóru tað sosial demokratarnir, ið megn aðu av geva teimum minni mentu eina vón um nak að betri, ið var eitt alterna tiv til afturlítandi national ismuna. Nú hava tey undir priviligeraðu mist álitið á yuppie­sosialistunum, og so fara tey aftur til national­ ism una, sigur Sámal Matras Kristiansen. ArrogAnsA mótvegis ekstremismu bar Svøríkisdemokratar á ting Sviar eru skakaðir eftir ríkisdagsvalið sunnudagin, tá tað eydnaðist víðgongdu Svøríkisdemokratunum at fáa 20 sessir í ríkisdegnum. Tolsama svenska fólkaheimið er ikki so tolsamt meira, men gomlu flokkarnir kunnu takka sær sjálvum fyri, at soleiðis gekk, halda samfelagsfrøðingarnir, Jóanes N. Dalsgaard og Sámal Matras Kristiansen, tí teir gomlu flokkarnir róku láglønt og arbeiðsleys yvir í Svøríkisdemokratarnar Í svenska ríkis deg num eru 349 sessir. Á valinum sunnudagin fekk borgarliga stjórnin 172 sessir og vinstravongurin 157 sessir. Hvørgin vongurin fekk tí avgjørdan meiriluta. Svøríkis demokratarnir fingu á fyrsta sinni sæti í ríkisdegnum við 20 sessum. Hevði borgarligi vongurin fingið bara tríggjar av sessunum hjá nýggja flokkinum, hevði hann varðveitt meirilutan. Fínteljingin kann tó broyta úrslitið. Fakta Jimmi Åkeson úr Svøríkisdemokratunum. Ongin av hinum flokkunum vil geva honum politiska ávirkan