fríggjadagur 8. oktober 2010síða 31

31 Fríggjadagur 8. oktober 2010 · Nr. 143 Sosialurin Í dag verður Jógvan Martin úr Havn 60 ár Jógvan Martin er næst yngstur av børnunum hjá Jovinu og Mortani Mørk. Hini systkini eru Magdalena, Mikkjal (andaðist í 2007) og Mortan. Hóast áhugamálini hava verið nógv, so er eingin ivi um, at hondbóltur er nakað av tí fyrsta, sum hugsað verður um, tá tosað verður um Jógvan Martin. Síðani á dreingjaárum hevur hann verið ein av trúgvastu viðhalds monn­ un um hjá Neistanum. Páp­ in var á sinni við til at vinna meistaraheiti við felagnum, og einki var at siga til, at Jógvan Martin eisini valdi hondbóltin og Neistan, hóast tíðin eisini rakk til nakað av fótbólti fyri B36. Umframt at vera ein av stuðulsspælarum á liðnum, sum rakti tindarnar við FM­heitinum í 1978, var Jógvan Martin frá 70’unum og fram til í fjør venjari hjá felagnum. Einamest í ung­ dómsdeilini, men eisini hev­ ur hann verið venjari hjá besta kvinnuliðnum, sum tey árini var einaráðandi. Og okkurt skifti var hann eisini knýttur at venjarabólkinum hjá manslandsliðnum, har Jógvan Martin sjálvur spældi 24 landsdystir. Í fleiri ár var var Jógv­ an Martin eisini limur í starvsnevndini hjá Hond­ b ó l t s s a m b a n d i n u m . Flestu av hesum var hann formaður í kappingar­ nevnd ini, og hóast hann legði tann sessin frá sær í fjør, so eru framvegis boð eftir honum, tá kabalin við kappingarskránni skal fáast at ganga upp. Hjá teimum flestu hevði hondbóltsspælið og nevnd­ ararbeiðið kring hetta helst verið nóg mikið, men Jógvan Martin hevur eisini verið aktivur í so nógvum øðrum lutum. Hann hevur í fleiri ár verið fastur fúsur millum undirvísararnar hjá Dansi frøi. Poltiskt hevur hann verið aktivur innan javnaðarrørsluna í Havn, og eitt skifti undirvísti hann eisini í svimjing. Jógvan Martin tók lær­ araprógv í 1980, og síðani hevur hann starvast á Eyst­ urskúlanum, har hann í dag er varaskúlastjóri. Jógvan Martin giftist Ruth (f. Johannesen) av Oyrarbakka í 1972, og tey hava trý børn. Súna varð fødd í 1972. Áki í 1981 og Terji í 1994. Og eins og hjá pápanum hevur hond­ bólt urin fylt tað mesta hjá børnunum, sum sjálvandi hava valt Neistan sum sítt felag. Súna var í fleiri ár partur av besta kvinnu liðnum og er í dag nevndarlimur í felagnum. Áki hevur seinastu 12 árini verið partur av besta mans­ liðnum, og Terji spælir í ung lingadeildini. Abbasynirnir eru eisini tríggir í tali. Nevnliga Tor­ kil, Rói og Fríði. Føðingardagin heldur Jógvan Martin í dag sam­ an við ætt, vinum og kenn­ ingum í nýggju høllini hjá Dansifrøi. Nøvn Jógvan Martin Mørk 60 ár Ein fíggjarlógarviðgerð kann virka turr og keðilig at lurta eftir , tí tað snýr seg um eina rúgvu av tølum og orðum sum vit ikki nýta so nógv til dagligt. Tað, ið vit hugsa mest um, eru spurningar sum: • er mítt arbeiðspláss í vanda? • skulu vit gjalda enn meira í skatti av okkara løn? • klára vit at fáa okkara húsar hald at mala runt fíggjarliga? • Verðuleikin er tann, at fíggjarlógin ávirkar svari á allar hesar spurningar. Arbeiðir tú á einum flaka­ virki, undirvísir børnum ella situr á eini skrivstovu, so hevur fíggjar lógin ávirk an á tín gerandis dag. Tí hev ur tað alstór an týdning hvussu fíggjar lógin er samanskrúva. Meginreglan má tí verða, at fíggjarlógin verður soleiðis samansett, at vit hava eitt samfelag har pláss er fyri øllum. Skal okkara samfelag menna seg, so hava vit brúk fyri hvørjum tí einasta borgara í hesum landinum. Tá ið vit hava trongar tíðir, mugu vit øll vera við til at bera byrðurnar. Hinvegin er tað sjálvsagt, at tá ið tað gongur við, so fáa vit øll, og ikki bert nøkur fá, ágóðan av viðrákinum. Leiðin burturúr kreppuni Tey ið minnast orðaskifti í samband við at fíggjar karm­ urin fyri 2011 var til við gerðar, minnast óiva, at politiska ósemjan var rættuliga stór. Orðaskifti snúði seg um, hvussu vit varð veita grund­ leggj andi vælferðar tænast­ ur nar og samstundis fáa tam ar hald á hallinum á fíggjar lógini. Fleiri førdu fram, at ein asta leiðin var spara seg burtur ­ úr krepp uni. Hetta skuldi gerast við at skerja almenna sektorin inn á bein, siga fólk upp í hópatali og ann ars lata markn aðar kreft ir nar og nátt­ úruna orðna restina. Javnaðarflokkurin tók tá, eins og nú, undir við leistinum ið Búskaparráðið vísti á. Fyri at koma úr íkomnu kreppuni er neyðugt: • at fáa tamarhald á halli­ num og vaksandi almennu skuldini • at tryggja búskapar­ vøkstur • at fáa fleiri skattakeldur • at varðveita grundleggj andi vælferðartænastur • og at sleppa undan at hækka lønarskattin Fleiri skattakeldur og óbroyttan lønarskatt Við hesum uppskotinum eru 73 mió. kr. í nýggjum inn­ tøkum. Tað snýr seg um ein tilfeingisrentuskatt á 25 mió. kr., eitt umhvørvisavgjald á 40 mió. kr. og hækkað inn gjald til barsilsskipanina á 8 mió. kr. Javnaðarflokkurin hev ur áhald andi víst á, at neyð ugt er at breiðka skatta grund ar lagið. Vit taka ikki undir við fram­ haldandi at økja skatta trýstið á vanligu lønar inntøkuna. Við at taka ein serskatt inn, frá tí parti av vinnuni, ið hevur eitt ávíst yvirskot. Og við umhvørvisavgjaldinum, er sjón fyri søgn, farið verður ikki eftir lønarinntøkuni. Tað ber altíð til at fýlast á, háttin ið inntøkurnar verða fingnar til vega uppá. Men at nakar kann verða ímóti, at tann parturin av vinnuni, ið hevur yvirskot omanfyri 1 mió. kr., ikki kann gjalda ein lítlan eykaskatt á 3,5% er óskiljandi. Vit eiga at minnast til, at hvør króna, ið verður tikin inn við at breiðka skattagrundarlagi, er ein króna minni í skatti hjá vanliga lønmóttakaranum. Varðveita grund­ leggjandi vælferðar­ tænastur Sjálvt um sparingar verða framdar innan øll økir á fíggj­ arlógini, so eru av leið ingarnar ikki so umfat andi (í krónum 134 mió) at okkara vælferðar­ tæn astur verða broyttar grundleggjandi. Hóast tað altíð kennist meint, har ið tað rakar. Tvørturímóti, so eru upp­ raðfestingar gjørdar innan vælferðarøkini. Eldra røktin 14 mió. kr. Serforsorg 6 mió. kr. Fólkapensjón 6 mió kr. Ser­ viðgerð uttanlands 10,3 mió. kr. Heilivágur 7,8 mió. kr. Tað hevur eisini eydnast at fáa fíggjar liga rúmd fyri 538 nýggj­ um næmingum á miðnám og til hægri lestur. Hetta er ein raðfesting, ið vil nakað, og sum er við til at fram tíðar tryggja okkara vælferð. Hetta er ein sólskinssøga, ikki minst í krepputíðum . At stuðulin til øll hesi lesandi, hóast framskrivingar á 12 mió. kr. ikki røkkur fult út er harmi­ ligt, men broytur ikki tann verðu leika at ongan tíð hava so nógv fingið møgu leika at út­ búgva seg í Føroyum. Tamarhald á hall­ in um og vaksandi almennu skuldini At megna, at lækka undir­ skotið á fíggjarlógini úr 780 mió. kr. niður á 500 mió. kr. eftir einum árið, er onki minni enn eitt bragd, um vit bara hugsa tøl. Hetta er eitt stórt stig rætta vegin. Men tað er heilt greitt, at nú kann sitrónin ikki press ast meira. Tað ferð ikki at bera til at spara 150 mió. kr. um árið á fíggjarlógini fram til 2015. Hetta er snøkt sagt ómøguligt, uttan so at væl ferðin liggur í skeljasorið. Tað er tí heilt greitt, at al­ mennu tænasturnar mugu um skipast. Taka vit fólka skúl­ an sum dømi, so er ongin ivi um at hann kann ikki virka víðari á tí støði vit fegin vilja uttan reformar. Skipa vit ikki skúlan í størri eindir, má ein størri játtan útvegast, enn tann ið er sett av fyri 2011. Búskaparvøkstur alneyðugur Tí mugu onnur heilt onnur tiltøk til. Tillaging av vinnuni og karmar fyri størri lønsemi, eru heilt avgerandi faktorar, saman við reformun av al­ menna sektorinum. Hesi átøk eru alneyðug, um vit fram­ vegis skulu hava eitt væl­ ferðarsamfelag í 2015. Tað ið verður avgerðandi fyri framtíðina hjá væl ferðar­ samfelagnum, er at vit megna at føra ein politikk, ið tryggjar búskaparvøkstur. Fyri at halda røtta kósina, mugu vit hava eina fíggjarlóg, ið miðar eftir at hava eina javnvág ímillum bygnaðarbroytingar, nýggjar inntøkur og at tálma vøkst­ urin í útreiðslunum. Stórsti møguleikin fyri einum haldbarum búskap­ arvøkstri í framtíðini, er a t vit fáa tillaga okkara høv­ uðs vinnu. Tí verður tað alt­ av gerðandi, um tað eydn ast, sum fráboðað í hesum upp­ skotinum, at koma við einum nýggjum tilfeingis gjaldið í vár, sum verðu liga til lagar vinnuna so hon verður burðardygg. Eydnast tað, so verður hetta óivað stórsti reformurin í nýggjari tíð. Ùtlitini í búskapinum komandi árini Stóri spurningurin er, um henda fíggjarlógin er so tálm­ andi, at hon minkar tann bú­ skaparvøkstur, ið spátt verður um. Tað eru fleiri tiltøk á fíggj­ arlógini, ið toga positiva vegin, tá ið tað snýr seg um at stimbra búskapinum. Kann nevna hallið á 500 mió. kr. og íløgurnar. Hesi hava bæði eina stimbrandi ávirkan á búskapin. Síðan fíggjarlógin er løgd fram, eru ávísar fortreytir broyttar. Hugsi serliga um, at Eik Banki nú er undirlagdur finansiel stabilitet. Hóast hetta er ein syrgilig søga, so hevði vanlukkan verið nógvar ferðir størri, um landstýri hevði skuldarbundið Føroya fólk, við 2,4 mia. kr. fyri at bjarga einum peningastovni. Eg fegnist um, at vit ikki lótu okkum freista, til at nýta væntaða vøksturin í búskapinum, sum umberðing fyri onki at gera fyri at út­ vega samfelagnum nýggjar inn tøkur. Heldur væntaði búskaparvøksturin komandi ár, so koma hesar inntøkur hallinum á fíggjarlógini til góðar. Høvdu vit latið okkum freista, so hevði illa staðið til, um búskaparvøksturin í 2011 verður minni enn lagt er upp til í uppskotinum. Samanumtikið so kann stað festast, at skatta grund­ arlagið verður breiðka. At lønarinntøkan ikki fær hægri skatt. At grund leggj andi væ l­ ferðar tænasturnar eru varð­ veittar og tamarhald er fingið á skuldini. Stóri spurningurin er um tað ferð at eydnast at tryggja okkum framtíðar búskparvøkstur. Eyðgunn Samuelsen løgtingskvinna Kjak Pláss fyri øllum og brúk fyri øllum