mánadagur 11. oktober 2010síða 14

Mánadagur 11. oktober · Nr. 144 14 Sosialurin Áki Bertholdsen – Tey, sum bagatellisera hesa kreppuna, stoyta bensin á bálið hjá politikarunum, tí so sleppa teir undan at seta neyðug tiltøk í verk. Tað heldur Reidar Nónfjall, búskaparfrøðingur og stjóri á Handilsskúlanum. Hann heldur eisini, at vit hava ikki lært nógv av kreppuni fyrst í nítiárunum. – Støðan, sum samfelagið er í nú, er ikki heilt tann sama sum í fyrru kreppuni. Hesu ferð er tað ikki alt banka kervið, sum er rakt og hvørki landskassin ella komm unurnar eru við at fara í heysin. – Hinvegin er tað ein røð av trupulleikunum, sum end ur taka seg og sum vísa, at bæði politik arar, vinna og flestu borg arar nir, púra hava gloymt kreppuna fyrst í nítiárunum. – Tað er ikki bara altjóða kreppan, sum ger um seg í Føroyum hesuferð. Men kort ­ ini brúka fleiri fram stand­ andi leiðarar hesa altjóða kreppuna sum ruskspann fyri vánaligari leiðslu og skeiv um avgerðum seinastu árini. – Hetta er eisini tað, sum gongur galið við politisku ráðgevingini, sum í løtuni er meira og minni tannleys, óálítandi og óbrúkilig, leggur hann afturat. – Henda kreppan er kanska ikki so umfatandi, men hin vegin slepst heldur ikki undan, at stórur partur av krepp uni er sjálv skaptur og tað liggur ein røð av óloyst um trupul leik um síðan fyrru krepp una. Hann hugsar í hesum sam­ bandi um neyvari og strang­ ari eftirlit við bank unum, men tað er ein danskur trupul leiki. Hann hugsar eisini um neyvari og strangari eftir­ lit við kommununum, um ­ framt at hann hugsar um fiskivinnabygnaðin, komm­ unu samanlegging, um at ein­ skilja almennar fyritøkur og um samaleggingar í almennu umsitingini. Og hann hugsar um iva­ málið um Atlantsflog, sum er okkara motorvegur til útlandið. – Jú, víst hava vit bú­ skap ar kreppu í landinum og hon er hóast alt so mikið um fatandi, at arbeiðsloysið er lufalsliga stórt, hallini á fíggjarlógini eru stór, ong ar íløgur verða gjørdar, íverk­ setarí er uppsteðgað, ongar nýggjar vinnur síggja dagsins ljós, fiskivinnan á landi og á sjógvi gongur sera illa og tann eini stórbankin er farin á heysin. – Tí tykist tað rættiliga arro gant og tápuligt at siga, at henda kreppa ikki minnir um fyrru kreppuna. Hann vísir eisini á, at Fiskavirking er í eini skuld­ arfellu, nógv part feløg verða avtikin og búskapar­ vøksturin er lítil. – Tí fer kreppan, sum byrjaði í 2008, at halda fram og vit hava ikki sæð botnin enn. Vit eru farin frá, at bank arnir góvu risalán til at teir í dag ikki geva lán til ein tann einasta íverksetara. Onki lært Reidar Nónfjall heldur, at tað er ófatuligt, at ein banki kann føra seg sjálvan soleiðis fram, at eitt heilt samfelag og hundraðtals íleggjarar lata seg freista av lánum, til at keypa lánsfíggjað partabrøv og fylla innkeypskurvuna við háeksplosivum fíggjarligum produktum, sum tey als ikki kenna innihaldið av. – Harafturat megnaðu bank in at gerast ársins virki á Vinnu degnum og stjórin, Marner Jacobsen, verður valdur til ársins leiðara í leið­ ara degnum í Synergi. – Føroyski hugburðurin sigur mær, at stillaðu stjórar­ nir nú upp til eitt stórt starv ella í politikki, høvdu teir fingið stóran samhuga og høvdu klárað seg heilt væl. – Sjálvt løgmaður varð í Út varpinum fyri tveimum árum síðani og rósti banka­ leiðslunum í báðum bank un­ um fyri stóran dugnaskap. – Men hvat kendi hann til innanhýsis virksemi í Eik at vera so góðtrúgvin í sínum útsøgnum, spyr Reidar Nón­ fjall. Hann vísir eisini á, at tað hava verið nógvar røddir frammi, sum hava funnist at gongdini. – Nógv fakfólk hava sanni­ liga verið forklók, og kunnu tí í dag ikki skuldsetast fyri bara at bakklók. – Men almenningurin, politik arar og spekulantarnir hava verið samd um at nið­ ur gera og tileinkisgera hesar kritisku røddir – eisini í dag í hesi kreppuni, vit nú eru í. aki@sosialurin.fo Bensin á Bálið BANKAKREPPA Vit hava ikki lært nógv av kreppuni fyrst í nítiárunum, heldur Reidar Nónfjall, búskaparfrøðingur Ongin verja – Tað er nakað sum bend ir á, at eftirlitið við bank unum seinastu árini hevur hevur fylgt rákinum um, at marknarðarkreftirnar skulu nokk sjálvar skapa røttu javn vág­ irnar og um, at bankar kunnu gott vera pro­ fit sentur og átaka sær vinnuligan váða. Tað heldur Reid ar Nónfjall, búskapar­ frøð ingur. – Í nøkrum førum hev ur hetta ført til kasino virksemi og eydnu spæl av tí slag­ num, sum leiðslan í Eik hevur fingist við. Stjórin á Handils­ skúl anum sigur, at ein stórur trupulleiki er vantandi brúkara­ vernd. Hann hugsar um, at bankarnir sleppa ótarn aðir at ráðgeva við skifta fólki, uttan at tey eru vard upp á nakran máta. – Avleiðingin er, at í fleiri førum eru viðskifta fólk leidd í fíggjarligt óføri. – Hetta er ein trupul leiki, sum ES nú hevur tikið upp. – Ráðgevingin frá bank unum hevur meira mint um søluarbeiði til fyri muns fyri bankan. Hann sigur, at tí mugu viðskiftafólk hava í huga, at tey mugu sjálvi gera sær greitt, hvat tey vilja og hvat, tey góðtaka fyri at tryggja sín egnu fígg jarviðurskifti, ístaðin fyri at lata alt upp á hend urnar á einum banka ráðgevara, sum í veru leikanum er eitt sølufólk hjá bankanum. Annars undrar tað Reidar Nónfjall hví Fíggj areftirlitið ger vart við seg so seint, sum í hesum. – Endamálið við ein um eftirliti má væl sakt ans verða at arbeiða fyri byrgjandi soleiðis at eftir lit ikki verður ein spurn ing­ urin um at stað festa, at “sjúklingurin er deyður og at fyrireika jarðarferðina”. Annars heldur hann, at fjølmiðlarnir hava svik ið í ólukkumát, tí teir hava mest ført seg fram sum lýsarar fyri bankaleiðslurnar. Í fleiri førum eru við­ skiftafólk leidd í fíggjar ligt óføri Við veikum og ódugna ligum nevnd ar­ formanni og leiðslu og pengaríkiligheit, kan tað bara ganga galið, tá ið farið verður í holt við eina strategi, sum vil vøkstur á ókendum marknaðum Tað tykist rættiliga arrogant og tápuligt at siga, at henda kreppa ikki minnir um fyrru kreppuna Les viðmerking frá Bjarna Olsen á síðu 35