hósdagur 14. februar 2002síða 2

2 Nr. 31 - 14. februar 2002 Nr. 31 - 14. februar 2002 3 FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Síðsta hósdag, fríggjadagin og mánadagin í hesi vikuni keypti Fiskavirking í Vest- manna stívliga 400.000 pund av upsa. Tað vóru trolararnir, Eysturbúgvin, Vesturbúgvin og Grønanes, sum landaðu hesa veiði. Hetta er ikki smávegis ráfiskanøgd, og tá ið ein stórur partur hesum fiski er smáur upsi, er greitt, at tað tekur drúgva tíð, áðrenn alt er fingið ígjøgnum maskin- urnar. Og soleiðis var støðan í Vestmanna, tá ið Sosialurin frætti mikudagin. – Nógvur fiskur lá nið- urfyri síðsta vikuskiftið, og mánadagin keyptu vit so eisini lastina hjá Grønanesi. So, her er ríkiligt at takast við, og vit noyðast at gera alt fyri at fáa fiskin undan fyri vikuskiftið komandi. Í Vestmanna siga tey, at ein stórur partur av veiðini hjá summum skipum er upsi 4, og tað er rættiliga smáur fiskur, sum tekur drúgva tíð at arbeiða. – Vit keypa ongan fisk aftrat hesa vikuna, men fara í staðin at leggja alla orku í at fáa ráfiskin, sum er inni, gjøgnum maskinurnar fyri vikuskiftið, sum nú stundar til. Vit hava ivaleyst av fiski inni sum er, siga tey í Vestmanna. Sosialurin spurdi, hvussu nógv seinni framleiðslan gongur, tá ið nógvur upsi 4 er uppi í veiðini. Vit spurdu, um framleiðslunøgdin kanska minkar eina helvt. – Nei, so nógv minkar framleiðslan tó ikki, men hon fellir rættiliga nógv, tá ið fiskurin er so smáur, siga tey í Vestmanna. Mánadagin komandi kemur kendasti klovn- urin í Danmark, Pjerrot, til Føroyar. Pjerrot er kendur av Bakkanum, norðan fyri Keyp- mannahavn, og hevur Pjerrot verið har í útvið 200 ár. Tað eru teir báðir føroysku klovnarnir, Fjotti & Bobo, ið hava bjóðað Pjerrot hendan vegin, og steðgar hann her í fýra dagar. Hesar dagarnar skal hann hava sýningar í Klaksvík, Glyvrum og Havn, um- framt at hann eisini fer at undirvísa føroyskum undirhaldarum. Týsdagin verður hann á pallinum í SMS í Havn. Tvær sýningar verða seinnapartin. Týs- kvøldið verður hann í Róðrarnestinum hjá NSÍ á Glyvrum. Mikudagin verður hann í Norðoya Sparikassa og hósdagin hevur hann skeið fyri føroyskum undirhaldar- um. Tøkk Tøkk, tit øll, sum gleddu meg á 70 ára degnum. Heilsan Johild Joensen Froðba Kendasti klovnurin í Danmark til Føroyar - Vit hava ómetaliga nógv at gera í løtuni. Enniberg er nú um at vera liðugur, og síðan kemur rækjuskipið, Ocean Castle, sum eisini skal hava nýggja verksmiðju. Um mán- aðarskiftið juni/juli fara vit til Spaniu at seta upp arbeiðsdekkið á nýggju trolarunum hjá P/F Beta, sigur Frithleif Olsen VINNA Vilmund Jacobsen Maskinverkstaðurin, FJM við Fjørðuvegin í Runavík, hevur keypt nýggja bygn- ingin, sum Símun Mittún hevur latið byggja á ídnaðarøkinum í Rytuvík. Yvirtøkudagurin er av- talaður at vera, 1. mars, og tá fer FJM í smáum at flyta sítt virksemi yvir í bygn- ingin, sum er nógv størri enn tann verandi.Gamli bygningurin í Runavík er 510 fermetrar, meðan tann nýggi er 900 fermetrar og hevur møguleikar til skriv- stovur í ovari hæddini, tí bygningurin er hægri enn tann gamli. Nakað av lofti er gjørt í nýgga bygning- inum, men hann verður ikki yvirtikin við skrivstovum í loftinum. Tó kann hann takast í nýtslu beinanvegin, tí skrivstovur eru eisini í niðaru hæddini. - Vit keypa bygningin lidnan, tó uttan skrivstovur í ovaru hæddini, sigur Frithleif Olsen, sum eigur og rekur FJM. Hann vísir á, at ivasamt er, nær alt virksemið, sum nú er í Runavík, verður flutt í nýggju hølini, tí fyritøkan hevur so ómetaliga nógv at gera í løtuni. Men hetta verður gjørt so við og við. - Í hálvan annan mánaða hava vit arbeitt umborð á Ennibergi, men hetta ar- beiði er um at vera liðugt nú. Meginparturin av verk- smiðjudekkinum er gjørt av nýggjum, og nýggj tól og maskinur eru sett upp. Annars hava vit tikið okk- um av øðrum viðlíkahaldi umborð, sigur Frithleif og vísir á, at eitt av endamál- unum við nýgerðini um- borð á Ennibergi er at gera tað lættari at meirvirka fiskin, eitt nú til bitar. Stór arbeiðir Um stutta tíð fer FJM at gera eitt líknandi arbeiði umborð á rækjuskipinum, Ocean Castle, sum í løtuni er uttanlands og landar. Tá ið skipið kemur aftur, fer tað í dokk á Skála, og tá fer FJM so smátt undir at broyta verksmiðjuna um- borð. - Vit vænta, at megin- parturin av hesum arbeiði fer fram, meðan skipið liggur í Saltangará, sigur Frithleif Olsen. Men FJM hevur eisini onnur stór arbeiði fyri framman. - Um mánaðarskiftið juni/juli skulu vit niður til Spaniu at seta upparbeiðs- dekkini umborð á teimum báðum nýggju trolarunum, sum P/F Beta byggir har niðri. Hetta arbeiði verður gjørt til í Føroyum, og síðan fara fólk frá okkum niður at seta upp. Spurdur, um fyritøkan hevur havt onnur slík arbeiðir uttanlands, sigur Frithleif, at teir hava ikki beinleiðis útflutt arbeiðs- dekk ella verksmiðjur, men hava verið umborð á nógvum útlendskum skip- um, sum hava verið í Før- oyum. 35 fólk í arbeiði Á FJM eru í løtuni 35 væl kvalifiserað fólk til ar- beiðis, og tey hava sum nevnt ríkiligt at takast við. Umframt hølini við Fjørðuvegin í Runavík, leigar fyritøkan eisini kjall- aran hjá Bónus á Glyvrum. - Vit fara møguliga at umhugsa at selja verandi bygning, tá ið virksemið í Runavík er flutt yvir í nýggja bygningin á ídnað- arøkinum í Rytuvík, sigur Frithleif. Á FJM arbeiða teir mest við rustfríum stáli. Hetta er ein privat fyri- tøka, ið veitir serkøna tæn- astu og framleiðslu av útgerð til fiskivinnuna. FJ.M hevur Føroya størstu goymslu av rustfrí- um stáli, og kann soleiðis altíð veita viðskiftafólkum sínum eina góða og skjóta tænastu. - Fyritøkan varð stovnað í 1986 og hevur verið í støðugum vøkstri. Við holl- um royndum innan menn- ing og framleiðslu av matv- øruframleiðslutólum, er fyritøkan før fyri at veita heildarloysnir, líka frá tekniborði til liðug fram- leiðslutól, sigur Frithleif Olsen og vísir at enda á, at endamálið hjá FJM er at veita tænastur í tøttum og álítandi samstarvi við við- skiftafólk. Í Vestmanna stríðast tey við smáan upsa FJM í Runavík spennir seg út: Keypt stóran virkisbygning á ídnaðarøkinum í Rituvík Í Vestmanna stríðast tey við at fáa fiskin undan fyri vikuskiftið, ið stundar til Enniberg, sum hevur ligið í Saltangará í hálvan annan mánað, er nú um at vera liðugur. At kalla øll verksmiðjan er gjørd av nýggjum Mentamálastýrið er farið undir at fyri- reika lógaruppskot um frískúlar, og gongst sum lands- stýrismaðurin við mentamálum ætlar, verður uppskot lagt fyri tingið í hesu setuni FRÍSKÚLI Turið Kjølbro Eftir aðalorðaskiftinum í tinginum um frískúlar týs- dagin at døma, er hugburð- urin hjá tingfólki um frí- skúlar positivur. Framsøgu- fólkini fyri allar flokkar vóru fyri frískúlum, men Javnaðarflokkurin hevði ávís fyrivarni. Kjakið í tingsalinum var spakt, men sjálvur heldur landsstýris- maðurin, at tað var bæði gevandi og áhugavert. – Eg fekk eina greiða ábending um, at tingfólk eru sinnað fyri at royna hesa alternativu leið. Hug- burðurin er positivur og vit kunnu staðfesta, at mørk eru flutt, sigur Óli Holm, landsstýrismaður. Umsitingin í Mentamála- stýrinum er longu farin undir at fyrireika eina lóg um frískúlar, og gongst sum landsstýrismaðurin ætlar, verður ein slík løgd fyri tingið longu í hesi set- uni. Arbeiðast skal skjótt, tí freistin at leggja tingmál fyri tingið í hesu setuni er longu úti um ein mánað. Álitið, sum ein arbeiðs- bólkur hevur gjørt, skal liggja til grund fyri lógar- uppskotinum. – Álitið er tvey ára gam- alt, og tí eru dagføringar og broytingar neyðugar, sigur Óli Holm. Bæði og Landsstýrismaðurin heldur ikki, at tað er rætt at seta fólkaskúlan upp ímóti frí- skúlum, sum fólk hava havt lyndi til. – Spurningurin er ikki um annað hvørt fólkaskúla ella frískúla, men bæði og. Eg óttist ikki fyri, at fólka- skúlin fer at lúta í einum stríði ímillum skúlarnar. Heldur hinvegin, eri eg sannførdur um, at frískúlar fara at geva fólkaskúlanum eina sunna avbjóðing. At frískúlar fáa ein møguleika, merkir ikki tað sama sum, at fólkaskúlin skal raðfest- ast lægri. Kjakið um fólka- skúlan eigur at snúgva seg um rættin til alternativ undirvísingartilboð og aðr- ar undirvísingarhugsjónir, sum hava til endamáls at tryggja øllum somu undir- vísingartilboð og møgu- leikar uttan mun til fíggjar- ligu-, sosialu-, etnisku- ella trúarstøðu. Fólkaskúlin er stirvin og vit vita, at tað eru næmingar, ið høvdu verið betur fyri við einum altern- ativum tilboði sum einum frískúla. Foreldragjaldið til frí- skúlar varð nógv umrøtt undir orðaskiftinum. – Tað er rímuligt, at for- eldrini gjalda ein part. Sjálvsagt skal gjaldið ikki vera so høgt, at tað verður ein fíggjarlig forðing fyri summi, tí tá eru grundhug- sjónirnar settar til viks. Fyrivarni Framsøgufólkið fyri Javn- aðarflokkin, Katrin Dahl Jacobsen, segði í síni røðu, at tað er rætt, at møguleiki verður fyri at seta á stovn frískúlar, men tað skal ikki vera ímóti fólkaskúlanum. – Motivini fyri, hví frí- skúlar skulu setast á stovn, eru ómetaliga umráðandi. Mín vón er, at ætlanin at seta á stovn frískúlar verður framd við tí fyri eyga at menna okkara skúlaskap sum heild. Tað er væl hugs- andi, at fleiri skúlatilboð fara at hava góða ávirkan á bæði fólkaskúla og frí- skúla, men tað er ilt at meta um áðrenn, tí tað veldst um, hvat slag av frískúlum vit fáa, hvussu nógvar og hvar í landinum teir koma, segði Katrin Dahl Jacobsen, ting- kvinna, undir orðaskiftin- um. Niðurfeld ætlan Í samgonguskjalinum stendur, at møguleiki skal vera fyri frí- og eftirskúl- um. Tískil setti fyrsti lands- stýrismaðurin við menta- málum í hesum valskeiðn- um eina nevnd at gera upp- skot um frískúlalóg. Ar- beiðsetningurin var at lýsa málið um frískúlar við atliti at bústaðarmynstrinum, lýsa tørv á hesum í okkara samfelag, og at skriva álit um málið. Somuleiðis skuldi arbeiðsbólkurin geva landsstýrismanninum eitt ummæli av málinum, gera eitt lógaruppskot um frí- skúlar at leggja fyri løg- tingið, og lýsa væntandi fíggjarligar avleiðingar, um eitt lógaruppskot um frí- skúlar verður samtykt. Ein røð av millumtjóða sáttmálum ásetur rættin hjá foreldrum at skipa sínar egnu skúlar. Rætturin til at skipa og reka frískúlar er ein almennur rættur, ið er ásettur í ST-sáttmálunum um fíggjarlig, sosial og mentanarlig rættindi, og í barnakonventiónini hjá ST. Landsstýrismaðurin við mentamálum torir ikki at spáa um, nær fyrsti frískúl- in sær dagsins ljós og hvussu nógvir koma. – Eg kann ikki ímynda mær, at vit fáa eitt stórt tal av frískúlum. Ongar kann- ingar eru gjørdar av, hvussu stórur tørvurin er á frískúl- um. Ei heldur havi eg nakr- an varhuga av, at áhugin at seta á stovn frískúlar er øgi- liga stórur millum skúla- fólk. Tingið er fyri frískúlum Landsstýrismaðurin við mentamálum, Óli Holm, hevur nú loddað dýpið millum tingfólk, hvørt tey eru fyri frískúla ella ikki. Aðalorðaskiftið vísir greitt, at tingfólk eru fyri, og tí verður lógaruppskot um frískúlar nú fyrireikað – Mín vón er, at ætlanin at seta á stovn frískúlar verður framd við tí fyri eyga at menna okkara skúlaskap sum heild, sigur Katrin Dahl Jacobsen, tingkvinna – Í farnu viku fingu 23 pedagogar prógv, men hetta er bert ein dropi í havinum, um vit tosa um at nøkta tørvin, sigur Carita Björklund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag PEDAGOGAR Turið Kjølbro Síðani kommunurnar yvir- tóku dagstovnaøkið, er rættiliga ferð komin á bygging av dagstovnum í Føroyum. Fleiri hundrað stovnspláss eru útvegað um alt landið stutta tíðarskeiðið síðani, um somu tíð sum fleiri serstovnar eru komn- ir, men tað sum verri er, er at pedagogar ikki fylgja við. Tørvurin á útbúnum pedagogum er ógvuliga stórur og veksur alsamt. Hvussu stórur tørvurin er, er ilt at meta um, men ein ábending er limatalið hjá Føroya Pedagogfelag. Umleið 1000 limir eru í fel- agnum, harav gott og væl helmingurin eru hjálpar- fólk. Í farnu viku fingu 23 pedagogar prógv, men hetta er bert ein dropi í havinum, um vit tosa um at nøkta tørvin. – Í serstovnalógini eru øll størvini normerað til peda- gogar, meðan dagstovna- lógin ásetur, at í minsta lagi tveir triðingar á stovninum skulu vera pedagogar. Veruleikin er ein heilt ann- ar. Á nógvum dagstovnum er bert leiðarin pedagogur, serstovnarnir eru eitt sindur betur fyri í so máta. Um alt landið eru stovnarnir eins fyri, vit síggja, at eisini í Havn er trupult at útvega pedagogar. Seinastu tvey árini hava vit tíbetur sæð, at fleiri útbúnir pedagogar søkja størv á dagstovnun- um, sigur Carita Björklund, forkvinna í Føroya Peda- gogfelag. Bert ein pedagogflokkur verður tikin inn á Pedagog- skúlan um árið. Á hvørjum ári liggur talið á umsóknum um hálvt annað hundrað. Í viðtali í blaðnum í farnu viku, sigur rektarin á Før- oya Læraraskúla, at Lær- araskúlin hevur leingi gjørt vart við, at stórur tørvur er á pedagogum, og at tørvur- in er alsamt vaksandi, men tað tykist at vera trupult at fáa ljóð fyri hesum. Hann heldur, at eitthvørt átti at verið gjørt í bræði. – Vit vístu leið, tá ið vit fyri næstan tíggju árum síð- ani høvdu eina roynd við samlestri millum lærarar og pedagogar fyrsta árið. Hetta er leiðin, sum gingin verður nú í londunum uttan um okkum, segði Pauli Niels- en. Forkvinnan í Føroya Pedagogfelag sóknast eftir at vita, um ætlanin er at taka fleiri pedagogflokkar inn fyri at nøkta tørvin á pedagogum. Hon heldur eisini, at tíðin er komin at kjakast nærri um útbúgv- ingina. – Spurningurin er, um vit skulu seta á stovn eina út- búgving fyri seg, um út- búgvingin skal halda fram í verandi líki, ella um felags- grundár verður gjørt fyri bæði pedagog- og lærara- lesandi, sum vit síggja nógva staðni. Felagsgrund- støðið er ein góður møgu- leiki fyri at leggja grund undir einum góðum sam- starvi millum fakbólkarnar frameftir til frama fyri barnið. Vit kundu eisini hugsað okkum at frætt nærri, hvør politiski viljin er á økinum. Stórur tørvur á pedagogum Forkvinnan í Føroya Peda- gogfelag, Carita Björklund, sóknast eftir at vita, um ætlanin er at taka fleiri pedagogflokkar inn á Pedagog- skúlan C M Y K 3 2