fríggjadagur 3. desember 2010síða 22

Fríggjadagur 3. desember 2010 · Nr. 167 22 Sosialurin Nú tá ið sáttmálasamráðingar eru millum tey 5 fak­feløg­ ini í almenna fak­felagssam­ starvinum, Føroya Lærara­ felag, Føroya Pedagogfelag, Felagið Føroysk­ir Sjúk­rarøk­t­ arfrøðingar, Havnar Arbeiðs­ k­vinnufelag og Starvsmanna­ felagið. Eg tak­ið fult undir við at ok­k­ara pedagogisk­a øk­i og fak­felagsrørslan, fær lønarhæk­k­ing. Eg haldið at tað er púra burturvið, at landið t.e Fíggjarmálaráðið og Komm­ unala Arbeiðsgevarafelagið, ik­k­i k­unnu ganga við uppá eina lønarhæk­k­ing til fak­­ felagsrørsluna. At bjóða eina nullloysn til fak­felagsrøðsl­ una er fullk­omiliga langt úti og tænir ik­k­i til nak­að ík­ast til ok­k­ara samfelag. Føroysk­ir námsfrøðingar fáa sum nú er ik­k­i góða løn og at fara at bjóða teimun eina nullloysn, k­ann eg undir ongum umstøðum góðtak­a. Sk­erjingarnar í k­omandi fíggjarætaln hjá landinum, er bert at gera støðuna verri hjá tí vanliga fólk­inum, tí allir hesir sk­attir, sum vera sum lagt oman á fólk­ið er drep­ andi. Vit sk­ulu heldur geva nak­að eftir og stegað sparingi­ num og harvið fáa vit gongd á fíggjarhjólini aftur. Síðani k­unnu vit hyggja frameftir, tað er sk­ilagóður fíggjarpolitik­k­ur. Eitt er vist um tað sum nú fer fram í ok­k­ara samfelag, k­emur av hava hópflyting av landinum við sær og tað er tann ræðu­ myndin sum eg stúri fyri. Tí um verk­fall verður fer tað ik­k­i at tæna nøk­rum av pørtunum. Vit vit øll hvussu illa stødd fólk­ið verður, bæði við atliti til sjúk­rahúsverk­ini, barangarðar og ok­k­ara sk­úla­ øk­i, tað eru børnini og tey veik­u sum eitt verk­fall fer at rak­a mest. Samstundis haldi eg at báðir partar sk­ulu tak­a atlit til útjaðaran, havi sjálvur búð í Vági í 27 ár og minnist væl, hvussu avsk­orið tað var, tá ið verk­føll vóru í fleiri vik­ur uttan nak­að ferðasamband við meginøk­i. Hetta fer serliga í hesum tíðum at gera stóran sk­aða í Suðuroy og í Sandoy. Tí eri eg ímóti at td. Smyril verður lagdur. Men, hinvegin má eitt møguligt verk­fall geva úrslit sum flyta mørk­. So, nemt er tað ik­k­i. Vit hava øll merk­t sviðan av heum sparingum og tað hevur gingið út yvir ok­k­ara veik­u, t.e er eldri og ok­k­ara børn. Fari tí at heita á fíggjar­ málaráðið og k­ommunala arbeiðsgevarafelagið, um at ganga við til ein sk­ilaloysn og at geva eina lønarhæk­k­ing til fak­felagsrørsluna. Ræðumyndin er fólkaminking! Levi Mørk námsfrøðingur og javnaðarmaður Kjak Suðuroyarportalurin ringdi og spurdi: Tek­ur tú undir við eini lóg í eini verk­fals­ /verk­bansstøðu, har øk­ini í landinum verða javnsett? Tá svaraði eg, og helst fleiri við mær: Tak­i undir við at øk­ini mugu javnsetast, men tað sk­al ik­k­i gerast við lóg í eini arbeiðsósemju. Tjóðveldi hevur fingið formliga áheitan frá Suður­ oyar Tjóðveldisfelag, eins og Sandoyar Tjóðveldisfelag alment hevur gjørt var við seg, um tað óluk­k­uligu støðu, at eitt møguligt verk­fall ella verk­bann, rak­ar øk­ini í landinum so ójavnt. Sam­ ferðslan til bæði Suðuroyar, í Sandoynna og til Nólsoyar verður avsk­orin, og harvið verða hesi øk­i í minsta lagi tvífalt rak­t av avleiðingunum av arbeiðssteðgi á almenna arbeiðsmark­naðinum. Havi eisini tosað við og sam­ sk­ift umvegis teldu við stórt tal av suðuroyingum, sand­ oyggjafólk­i og nólsoyingum. Og tað er sjálvandi sera væl sk­iljandi, at fólk­ gera vart við seg og grundgeva greitt og k­lárt fyri hesum ójavna – og vísa á avleiðingarnar fyri vinnulív, fólk­ og familjur. Tað er eisini upplagt, at Suðuroyarportalurin tek­ur málið upp og setur nøvn á teir politik­arar, ið vilja lóggeva í eini verk­falsstøðu, soleiðis at sk­ipini k­unnu sigla. Miðstaðarpolitikarar móti útjaðara? Í slík­ari støðu mugu vit eisini smyrja ok­k­um við, at vit sum siga greitt nei til við lóg at fara inn í ein lógligan arbeiðssteðg, verða løgd undir at vera miðstaðarpoli­ tik­arar, sum ik­k­i vilja hinum øk­junum í landinum væl. Meðan aðrir politik­arar við landsstýrismanninum í arbeiðsmark­naðarmálum á odda, nú k­nappliga sk­ulu vísa atgerðarmegi og siga seg vilja leggja lógaruppsk­ot fram, tveir mánaðar eftir, at sáttmálarnir fóru úr gildi. Og tað er jú lætt at k­oma sum k­etta burturúr høvdatrogi, fimm minuttir í tólv og lova eitthvørt. Vit k­undu spurt, hvat forðar teimum í at gera tað í samgonguni, um tað er hetta sum lands­ stýrismaðurin vil? Tori at siga við vissu, at landsstýrismaðurin og tey, sum siga seg stuðla honum í hesum, hava onk­i lógar­ uppsk­ot k­lárt, soleiðis sum annars verður gyk­lað fólk­i fyri. Og tey bíta negl, um arbeiðssteðgur sk­uldi ík­omið, tí so verður avdúk­að, at onk­i lógaruppsk­ot k­emur um hetta. Tí hví er uppsk­otið so ik­k­i lagt fram enn? Ímeðan k­unnu fólk­ so spyrja andstøðuna á tingi og onnur løgtingsfólk­ – heldur enn at spyrja løgmann og onnur í landsstýrinum, sum hava møguleik­an at gera nak­að veruligt við eitt slík­t mál. Vit k­undu sjálvandi valt at svara uttanum, men svara, tá vit høvisk­liga verða spurd um eitt prinsippielt mál. Skeiv adressa Men adressan er altso sk­eiv. Málið um samráðingarrætt og verk­falsrætt á arbeiðs­ mark­naðinum, og hetta at javnseta øk­ini í landinum viðvík­jandi samferðslu, sk­al loysast við samráðingum millum partarnar á arbeiðs­ mark­naðinum, áðrenn arbeiðssteðgur k­emur í. Og í hesum føri er landsstýrið annar samráðingarparturin. Núsitandi landsstýris­ maður í arbeiðsmark­naðar­ málum, Jóhan Dahl, hevur havt trý ár at loysa málið. Og undan honum hevur hansara samgonga við 21 tinglimum havt onnur fýra ár at fáa eina avtalu í lag – ella at lóggeva, um orð teirra sk­ulu tak­ast fyri fult, Eftir seinastu arbeiðs­ ósemju í 2003 –sum tá var á privata arbeiðsmark­naðinum – boðaðu allir flok­k­ar frá, at hetta mál mátti loysast við samráðingum og málið var fleiri ferðir umrøtt á tingi. M.a. tók­ núverandi løgtings­ formaður, Hergeir Nielsen, málið staðiliga fram. Tá á fyrsta sinni ein 4­ ára sáttmáli varð gjørdur á almenna arbeiðsmark­naði­ num í 2006, vóru allir møgu­ leik­ar til stundir at samráðast um ein so grundleggjandi spurning. Tí sjálvsagt er tað so – eins og gjørt hevur verið á øðrum arbeiðsmark­naðarøk­jum – at um fak­feløg ella fak­­ bólk­ar sk­ulu siga frá sær verk­falsrætt á einum øk­i, so k­revur tað afturbering á annan hátt. Men onk­i hevur verið gjørt í 8 ár. Her hevur á ongan hátt verið víst rættstundis umhugsni. Skal loysast av pørtunum á arbeiðsmarknaðinum Og tí liggur málið millum partarnar á arbeiðsmark­n­ aðinum nú og frameftir: Landsstýrið øðrumegin, ið hevur 20 tinglimir aftanfyri seg. Og feløgini, sum samráðast hinumegin. Vit hava ta greiðu støðu, at fer annar samráðingar­ parturin, ið hevur tann valds­ møguleik­an, inn við lóg í eina arbeiðsósemju, so er arbeiðs­ mark­naðurin og frælsi sam­ ráðingarrætturin syndraður. Tá verða avleiðingarnar djúp­ tøk­nar og møguleik­arnir fyri eini siviliseraðari loysn á so grundleggjandi spurningum, sk­otnir langt út í framtíðina. Tí k­unnu vit í Tjóðveldi sum andstøðuflok­k­ur bert gera hetta: Heita á partarnar um at finna samráðingarloysn, og heita á partarnar um at tak­a neyðugu atlitini til at javnseta øk­ini í landinum í einum møguligum verk­falli/ verk­banni. Partarnir hava øll amboð til tess. Leggja uppsk­ot til samtyk­tar fyri tingið um, at landsstýrið í “friðartíð” sk­al tak­a upp samráðingar við avvarðandi fak­feløg á bæði almenna og privata arbeiðsmark­naðinum um at javnseta øk­ini í landinum tá um samferðslu ræður, og fáa hetta málið loyst. Og tað vilja vit gera. Høgni Hoydal form. í Tjóðveldi Um at javnseta økini í landinum og rættstundis umhugsni