fríggjadagur 3. desember 2010síða 9

nr. 167 · 3. desember 2010 9 VIKUSKIFTI ovur­stór lán í Kaupthing í Íslandi, áðr­ enn bankin fór á húsagang, hvørji eru limir í fremmandafíggindaliga flokk­ inum British National Party, og hvat varð umrøtt á innanhýsis fundum í sam­ bandi við veðurlagstoppfundin í Keyp­ mannahavn. Ongin verður spardur, tá Wikileaks fer til verka, og ongin verður álopin partapolitiskt. Málið er aleina at fáa sannleikan á borðið. Minnir um leka í 1971 Julian Assange verður nógvastaðni fataður sum ein fíggindi mót­ vegis trygdini hjá bæði londum og ein­ staklingum. Í sambandi við upplýs­ingar­ nar, ið lóku út um kríggið í Afganistan, vórðu nøvn á sivilum afganarum, ið samstarvaðu við hersetingarvaldið, eisini kunngjørd. Wikileaks varð tá lagt undir at seta lívini hjá hesum fólk­ um í vanda, eins og felagsskapurin við sínum virksemi støðugt verður lagdur undir at vera ein hóttan ímóti ameri­ konskum hermonnum. Summar av hes­ um atfinningum hevur Wikileaks tikið til sín og kunnger nú færri nøvn. Wikileaks virkar fyri, at fólk, ið av­ dúka loynidómar um órættvísa, ósanna ella korrupta atferð, ikki skulu verða sett føst fyri at bera fram sínar upplýsingar. Hetta hendi, tá kiniesiski journalisturin, Shi Tao, varð dømdur inn at sita í 10 ár í 2005, tí hann hevði almannakunngjørt ein teldupost hjá kinesiskum myndug­ leikum um ársdagin fyri hópdrápið á Himmalfriðartorginum. Meðan kines­ iska stjórnin á hendan hátt trælkaði talu­frælsið, treiskast Wikileaks og al­ manna­kunnger mangt slíkt úr øllum heim­inum. Hugmyndin handan virksemið hjá Wikileaks er samanborin við átak­ið hjá amerikanaranum, Daniel Ellsberg, sum í 1971 lak 7.000 skjøl úr Pentagon um kríggið í Vietnam. Hóast amerikanska stjórnin heldur, at Wiki­ leaks skaðar áhugamálini hjá USA, so hevur Ellsberg vart felagsskapin og var eisini við á tíðindafundinum hjá Wiki­leaks í London í oktober í ár, tá skjøl um Irak-kríggið vórðu avdúkað. Tíðinda­fundurin varð vístur beinleiðis í nógv­um sjónvarpsstøðum og eisini á internetinum. Julian Assange greiddi á fundinum frá seinastu avdúkingunum og svarði spurningum. Wikileaks er sum gøluskapari eisini samanborið við Watergate-gøluna í 70'unum, tá Richard Nixon visti, at hans­ ara menn brutu inn í høvuðssætið hjá demokratiska flokkinum í Watergate- bygninginum. Gølan kostaði at enda Nixon forsetasessin, men tað, sum Wiki­leaks ger, kann als ikki javnmetast við hetta heldur klossuta innbrotið, tí mongd­in av upplýsingum, ið Wikileaks avdúkar, er nógvar ferðir størri enn tá, tær snúgva seg um viðurskifti kring allan heimin, og haraftrat verður alt tað politiska, umsitingarliga og hern­ aðar­liga valdið í USA álopið.   Internetið sum hóttan Tey 1.200 fólkini, sum sjálvboðin hjálpa Julian Assange at avdúka loyniligar upp­lýsingar, eru øll fólk, sum eru ónøgd við tey tíðindi, sum siðbundnu fjøl­ miðl­arnir bera heimsins almenningi. Fjøl­miðlarnir tora ofta ikki ella eru ikki førir fyri at tala máttmiklum stjórnum ímóti, og avmarkað er tí, hvat teir av­ dúka. Eisini eru flestu teirra heftir at fíggjarligum áhugamálum og kunnu tí skjótt verða revsaðir fíggjarliga, um teir ganga máttmiklum eigarum ella lýs­arum ov nær. Wikileaks hevur ongi tílík atlit at taka, tí felagsskapurin er óheftur fíggjarliga. Í eini amerikanskari sjónvarps­ sam­røðu við Julian Assange nevndi spyrj­arin, at Wikileaks hevur í fýra ár megnað at almannakunngjørt fleiri loyn­ilig skjøl kring heimin, enn allir heimsins fjølmiðlar nakrantíð hava megnað at almannakunngjørt. Assange varð spurdur, um hetta er so, og hann noktaði ikki fyri tí. Tvørturímóti segði hann, at hetta vísir bara, hvussu lítið siðbundnu fjølmiðlarnir fáa burturúr, og hvussu ovurstóra ávirkan Wikileaks hevur. Og rætt hevur hann í, at Wiki­ leaks er eitt fullkomið nýbrot í journa­ listisku søguni. Daniel Ellsberg, sum avdúkaði skjølini í Pentagon í 1971, hevur sagt, at hann í fleiri ár hevur bíðað eftir, at internetið fór at verða brúkt til tí­lík­ ar avdúkingar, tí møguleikarnir fyri at breiða upplýsingar út um all­an heim eru so ovurhonds góðir í dag. Við Wikileaks er hetta so hent. Wiki­ leaks loypur lætt og elegant upp um allar heimsins redaktørar og eisini ofta grund­leggjandi journalistiskar megin­ reglur. Felagsskapurin er nógv djarv­ ari og meira ágangandi, enn flestu fjøl­miðlar eru, men hetta kemur so fjølmiðl­unum til góðar, sum jú válka sær í upp­lýs­ing­unum, ið Wikileaks almanna­kunnger. Julian Assange livir tó ikki nakað lætt lív. Hann er í Svøríki lagdur und­ ir at hava gjørt seg inn á tvær kvinn­ ur, og helst kemst hetta av, at sterkar kreftir vilja karaktermyrða hann. Skuld­setingarnar høvdu við sær, at hann mátti flýggja úr Svøríki, har Wiki­leaks annars hevur gjørt sær dælt av frælslyntu ásetingunum um talu­ frælsi í grundlógini. Assange er nú í London, men í januar gongur hansara uppihaldsloyvi har út, og spurningurin er so, hvagar hann skal fara. Til Íslands? Til Avstralia? Tað heldur hann ikki sjálvur, tí bæði londini eru ov sam­ starvs­hugað við USA, hevur hann sagt. Ið hvussu er má hann krógva seg væl, tí heimsins einasta stórveldi, USA, vil fegið koma á tal við hann og seta hann fastan fyri landsskaðiligt virk­ semi. Mongu fjepparar hansara fara tó ivaleyst at veita honum skjól so leingi, teir kunnu, tí teir fata hann sum eina hetju, ein journalistiskan James Bond, ið við dirvi og gløggskygni ger eitt alneyðugt arbeiði sannleikanum at frama. Wikileaks virkar fyri, at fólk, ið av­dúka loyni­dómar um órættvísa, ósanna ella korrupta atferð, ikki skulu verða sett føst fyri at bera fram sínar upplýsingar Julian Assange stovnaði Wikileaks í 2006. USA vil fegið koma á tal við hann, men sum ein annar journalistiskur James Bond krógvar hann seg í London