mikudagur 22. desember 2010síða 28

Mikudagur 22. desember 2010 · Nr. 175 Sosialurin Biedermeier er eitt hugtak, sum stingur seg upp í fyrra helmingi av átjanhundrað. Um hetta mundið veksur miðal stættin við hand­ verks meistarum, embætis monnum o.s.fr., sum eisini vildu vera við í mentanar lívi num, sum bert var beskorið teimum múgvandi. Hetta hugtak fevndi um arkitekt ur, skaldskap, mynd list, møblasmíð og tón leik. Biedermeier var eitt skalda navn, sum fyrstu ferð varð brúkt í eini yrking frá 1855 og varð vanligt havt á munni uml. 1900. Tónleik ur úr størri verkum var umskrivaður fyri smærri bólkar, so henda nýggja miðalstættin eisini kundi røkka tí tónleiki, sum tað betra slagið hevði sum mið og mál á tí mentanarliga økinum í síni frítíð. Hetta varð ofta spælt heima við hús og t. d. sum salontónleikur. Úr hesum streymi spratt hugtakið Biedermeier, sum Katja Voloveskaja, floytu, Nikolas Kapnas, bratsch og Bo Isholm, gittar tóku til sín sum teirra “dópsnavn”, sum sá sín dag fyrstu ferð í 2007. Í Oyndarfjarðar kirkju Fríggjakvøldið 2. nov 2007 hevði hendan trio, Bieder meier Trio, eina sjáldsama konsert í Oyndarfjarðar kirkju. Hetta var ein sláttur av dygdargóðum tónleiki og spælt av dugnaligurm tón leikarum, ið numu við alt tað suð og sjóð, sum var kring kirkjuna hetta kvøldið. Eitt symfoniskt sonatuljóð av áarsuði í Stórá, skvatli í Krabbahyli (í fjøruni niðanvert kirkjuna) og aldudragi um gjarvaksnu Kattarhellu (klettur í Støðni). Her var tín barnaheimur, sum rann fram fyri teg hesa løtu á tí myrka heystkvøldinum framman fyri altarið av tí sjaldsomu altartalvuni av Carl Wilhelm Eckersberg – Jesus í Gethsemane. Aftantil í myndini liggja læru sveinarnir og snorksova. Teir kundu havt ressast við eitt lítið sindur, nú henda vala trio setti seg undir kvistarnar millum sperrur og bjálkar beint framman fyri kórsgáttina. Sjálvandi var Jesus tyngdur av síni trongd, nú deyðsóttin fór um hann. Eingin av lærusveinunum megnaði at vaka hesa døpru, sorgtungu nátt saman við honum, men tað gjørdi Biedermeier Trioin við sínum livandi tónum, sum settu seg á pannu og enni Jesusar. Jesus tók um tónarnar og goymdu teir í sínum hjarta, til hann á krosstræi fór upp og fullgjørdi verkið ­ fallkomna heiminum til bata við ljóminum frá hesi trio. Bo Isholm stóð so tign ar ligur og greiddi frá Bieder meier hugtakinum á kórs gáttini, og aftantil kom máln ingurin av Eckersberg til sjóndar millum hann og kórstólparnar. Jesus Kristus í Gethsemane kíndi hesum gittarspælara, og Jesusar sálartyngdu eygu festu seg við hesa trio, sum vildi vísa vegin til jólaføstuna, sum lá ein mánað fyri framman. Jesus bað Biedermeier Trioina vaka við sær, og tað lovaði Bo Isholm. Ja, har sótu vit – Kristina mostir og eg – hon 85 ára gomul og eg 63 ára gamal, og lurtaðu. Ofta havi eg sitið undir hennara lið og notið tann reina angan av nývaskaðum viði í hesi kirkju frá barnsbeini av. Ja, einki angar so væl sum ein nývaskað føroysk trækirkja. Andin er í hesum “viða spjørrum” – ein Guds ond av fólkinum, sum hevur gingið út og inn undir hesum hválvi. Huglagið var gott og stimbrandi fyri sál og likam. Tú sást hesi fólk fyri tær. Teir vælvaksnu oyndfirðingarnar sita við andakt og boyggja høvur. Teir vóru í halgidóminum, og halgidómurin var næsta fet í Guds garð, serliga tá ið altarborðið varð borðreitt og Jesus í Gethsemane rætti tær sínar hendur við tónleiki av Bach – triosonata fyri orgul, men sum var útsett fyri bratsch, floytu og gittar hetta kvøldið. Johs. S. Bach Sonata kemur av tí latínska orðinum sonare – at ljóma. Tann mildi Bach – tann 5. evangelisturin, tók sjóðið av gjarvaksnu Kattarhelluni og legði tað í altarringin, so Jesus Kristus í Gethsemane skuldi njóta hesa dýrd, hvørja ferð triosonatan ljómaði í fløðandi sjógvi frá Biedermeier Trioni. So eiðasørt, at lærusveinarnir kvaklaðust við. Teirra dølskna sinni tók yvir, ella møðin ruraði teir í blund, og teir steinsvóvu sum kópurin. Bach var tann seinasti av teimumn stóru komponist unum, sum helt fast við, at grundar­ lagið undir tón leikinum skuldi vera eitt og tað sama, sorg ella gleði, dagur ella nátt og ikki tann “ dualistiska” gongdin ­ svart móti hvítum, tað góða móti tí ónda, dagur og nátt, sorg og gleði. Nei spunin í gongdini var frameftir, frameftir – og vænta vit, at huglagið knapp liga skal venda til meira seindrigið lag, ella at gongdin verður heldur kenslu som, fara vit skeiv. Sjálv andi er mót­ og viðrák í hans ara tón leiki, sum stingur seg upp í viðkvomum dur­ og mol skift um og skiftandi spæli millum ljóð førini. Men tað ógvu­ s liga tónamálið millum skift andi temu er ikki at finna í tón leiki num hjá Bach. Hendan trio dugdi at mana fram hesa bylgjandi gongd í hesi sonatu av Bach millum sperrur, altar, áhoyrarar og Jesus í Gethsemane. Hóast hetta var 2007, kundi hetta eisini verið 1961, eins og tað kundi verið í gjár ella ein annan dag. Kirkjan fyltist við fólki. Omma fylgdist við dóttrini, Miu mostir, sum doyði sunnunáttina 21. nov. í ár kl 3:30 95 ára gomul. Tær settu seg í sama stól, har eg og Kristina mostir sótu hetta fríggjakvøldið 2. nov. 2007. Mia skein sum ein brúður, og omma kom so eym, kærleiksfull og fjalin inn eftir gólvinum ­ var nú so glað fyri, at dóttirin var komin í Himmiríkið og kundi vera hennara stuðul saman við Sáru og Mariu moy. Omma, Lena í Ansastovu, var áttati trý ára gomul, tá ið hon andaðist í 1963 , so hon var nú vorðin 130 ára gomul. Tær settu seg saman við okkum, nutu tónleikin frá Biedermeier Trioini, og serliga væl dámdu teimum at hoyra Bach. Altargongdin í juni 1961 Einum sinni Omma og Mia vóru til altars, slókn­ aði eitt kertu ljós á altarinum. Mia lá millum ommu og Sámalsar ­ Trinu( Katrina Sofía), ið var ættað úr Rituvík og gift við Sámal á Breyt ­ ini, Samuel Peter Joensen. Ljós ið var ikki bert ljós, men eisini ein boð beri um æviga lívið, ein kertu stubbi, sum við lítla kroppi sín u m toygdi seg upp ímóti Jesusi í Gethsemane, sum næstan var liv andi gjørdur av hesum fingra merkta kertu stubba og Bieder meier Trioini. Kríllurin á kert uni fekk hesi ser merktu andlitini at livna upp av tí bleiktr andi kertu stubb a num. Jesus í Geth semane fær ein sjáld saman dám av einum kói úr ein um ævinn ar sprota, sum vit bert kunnu fáa úr Kristus ar likami og blóði.... men slókn ar ljósið undir altar gongd ini, so verður ikki gott. Omma og Sámalsar ­ Trina høvdu gjøgnum eitt heilt lív ligið undir hesum ljósi og útrættu hondum Jesusar í Gethsemane. Tað var eins og Jesus hetta fríggjakvøldið 2. nov 2007 longdist aftur til karlagna fjósið í Betlehem, hóast tað var vesasligt og lítið, so var tað frægari at liggja í eini krubbu enn at hanga her á bróstinum í Oyndarfjarðar kirkju og síggja eina kertu brádliga slókna. Jesus í Gethsemane visti um hetta at siga. Hendir slíkt undir altargongdini, so skal ein av teimum, sum liggur á knæfallinum skjótt doyggja. Sjálvur visti hann, at hans ara tími nærkaðist. Hann sá á andlitsbrøgdunum á Miu, at hon blundaði inni liga og kendi sjálv týdn ingin av hesum, at nú pikk aði deyðseingilin uppá. Omma, Lena í Ansastovu, og Sámalsar – Trina, hvíldu í síni trúgv, vóru gamlar og brátt var fjørðurin hjá teim um rógvin, men hóast tað, so vildu tær vaka saman við Jesusi Kristi og ikki sova á sporinum, meðan Jesus stríddist í Gethsemane og Biedermeiertrioin spældi. Tær høvdu eisini bitið merki í, at kertan slóknaði, og lótu við vørrunum lívsbøn, sum tær dugdu frá barni av: O du Guds Lam! med korsets skam, du bar al verdens synder, dermed al fred begynder; af kærlighed giv os din fred! Tær reistust upp frá knæ falli n um og fóru aft­ u r á sína føstu brík og høvdu smakk in av bæði breyði og víni í gómanum saman við tón u n um frá Bach. Hetta var eitt gott bland at hava við sær inn í komandi jólaføstu. Mia, sum lá ímillum ommu og Sámalsa­ Trinu, hevði fingið hesa forsjón gjøgn um ljósið, sum kódnaði undir altargongdini, at feigd ini kundi eingin forða. Øll, sum vóru tikin til altars hendan dag, vistu, at Jesus Kristus í Gethsemane fór at taka onkran til sín, ungan sum eldri. Deyðin hugdi ikki at tonnunum. Hetta var í 1961 og stutt eftir hesa altargongd andaðist Sámalsa –Trina 4. juli 1961 og fór til gravar 7. Juli, sjeyti fýra ára gomul. Sostatt hevur hendan altargongd verið stutt undan deyða Katrinu. Endi Biedermeier Trio manaði fram hesa skaldakendu løtu í hesum Harrans húsi, har smátt bleiv stórt, og lív kom í andlit og kvistar av kertunum, sum brunnu á altarinum. At ein kódnaði av onkrum, sum okkum var ókent,vóru eisini eini boð um at fyrireika seg til tað, sum koma skuldi. Tað gjørdi Jesus úr Nasaret í Gethsemane, og tað gjørdi Sámalsa – Katrina, Lena og Mia, Anna Maria, í Ansastovu. Havi havt hesa kon sert í huganum hesi ár, og slepst ikki undan stroki num frá Nikolas Kapnas, floytu spæli num hjá Katju Volovelskaja og gittar spæli num hjá Bo Isholm. Hesir tónleikarar undirvísa allir í Føroya musikkskúla. Lív er komið aftur í kertuna á altarinum aftan á tað kveikjandi spælið av Bieder meier trioini og nú, ið punkt um er sett, stendur henda konsertin ljóslivandi fyri mær og livir í vitskuni sum eitt vakurt, bleiktrandi kertu ljós í mínum sinni restina av lívinum. Biedermeier Trio konsert í Oyndarfjarðar kirkju fríggjakvøldið 2. nov. 2007 og onnur uppliving frá tí farna í hesi kirkju Frits Johannesen