hósdagur 21. februar 2002síða 7

12 Nr. 36 - 21. februar 2002 Nr. 36 - 21. februar 2002 13 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Hægri húsaprísir Norska byggivinnan væntar, at húsaprísirnir í Oslo og summum landspørtum fara at hækka nógv tey næstu árini, og eftir metingini fara prísirnir í Oslo, Akershus, Sør Trønde- lag og Troms at hækka til tað tvífalda innan 2008. Í dag kostar ein íbúð í Oslo umleið 20.000 krónur fermeturin, men sambært byggivinnuni verður prísurin um 40.000 krónur í 2008. Felagið hjá byggivinn- uni sigur, at tað hevur nýtt búskapargongdina í Noregi tey seinastu árini sum grundarlag fyri sínum metingum. Styrkja DONG Danska stjórnin hevur gjørt av at styrkja tað almenna oljufelagið Dansk Olie og Natur- gas, DONG. Í fyrsta umfari er ætlanin, at tað norðursælendska el- felagið Nesa skal leggj- ast afturat DONG, men ætlandi verða fleiri samanleggingar í fram- tíðini. Leiðslan í Dansk Olie og Naturgas sigur, at donsku orkufeløgini eru sera smá, um tey verða borin saman við orkufeløg uttanlands. Tað merkir, at donsku feløgini kunnu ikki standa seg í kappingini við útlendsku feløgini, og tí er neyðugt at leggja fleiri feløg sam- an, sigur leiðslan í DONG. Skuldin minkar Ein uppgerð hjá danska Tjóðbankanum vísir, at danska uttanlands- skuldin minkar støðugt. Á nýggjárinum skyld- aðu danir 513 mia. krónur uttanlands. Tað var 25 mia. krónur minni enn fyri einum ári síðani, og Tjóðbank- in væntar, at skuldin fer at mina 30 mia. krónur í ár. Uppgerðin hjá Tjóð- bankanum vísir eisini, at danir rindaðu 37 mia. krónur í rentum av uttanlandsskuldini í fjør. Úr Norðurlondum: Stríð kostar Norski Arbeiðaraflokk- urin hevur nú so lítla undirtøku í fólkinum, sum flokkurin ikki hev- ur havt í mong ár, og formaðurin í bróður- flokkinum í granna- landinum Svøríki ivast ikki í, at stríðið um formansstarvið í norska flokkinum er ein stór orsøk til gongdina. Gøran Persson heitir tí inniliga á teir báðar oddamenninar í Ar- beiðaraflokkinum, Thorbjørn Jagland og Jens Stoltenberg, um at binda frið og leggja dent á tað politiska ar- beiðið heldur enn for- mansstarvið. Bók um svik Norski fiskaútflytarin Jarle Kvalheim fekk herfyri meiri enn seks ára fongsul fyri at hava svikað við meirvirðis- gjaldinum. Hann hevur avgjørt at kæra dómin, men skuldi dómurin verið staðfestur, verður Jarle Kvalheim ikki arbeiðsleysur. Hann boðaði týsdag- in frá, at hann fer at skriva eina krimisøgu um vik í fiskivinnuni, og sambært tí komandi høvundinum er ov mik- ið at taka av. Sjálvur hevur hann verið í virk- in í vinnuni í umleið 30 ár, og hann sigur seg hava nógv dømi um, at fólk og fyrtøkur hava svikað við meirvirðis- gjaldi og øðrum al- mennum reglum, men at tey forvitnu noyðast at bíða eftir bókini. Undir umsiting Tann nógv umrødda danska kommunan Far- um er nú sett undir um- siting. Býráðið dugdi ikki at greiða innanríkis- ráðnum frá, hví komm- unan er komin í tað fíggjarliga óførið, sum hon er í, og tí skal innan- ríkisráðið nú halda eygað við øllum, sum býráðið ger. M. a. kom fram, at kommunan hevur lænt 450 mió. krónur til jarð- arkeyp, men at jørðin kostaði 190 mió. krónu. Hvat hinar 260 mió. krónurnar eru nýttar til, dugdi býráðið ikki at siga innanríkisráðnum. Tær eru so ikki í komm- unukassanum, tí har resta næstan 90 mió. krónur í fyri at fáa javn- vág. Katólskir prestar í Boston hava í fleiri ár misnýtt fleiri hundrað børn og ung USA Árni Joensen: Amerikanarar er skelkaðir, eftir at tað er komið fram, at nógvir katólskir prestar í býnum Boston hava misnýtt hundraðtals børn og ung. Eftir tí, sum higartil er komið fram, hava umleið 90 prestar hava misnýtt børnini og tey ungu, og hetta hevur staðið við í nógv ár. Gølan byrjaði, tá blaðið The Boston Globe fór at kanna søguna um prestin John Geoghan, sum herfyri varð dømdur sekur í at hava misnýtt ein tíggju ára gamlan drong fyri góðum tíggju árum síðani. Hann varð eisini skuldsettur fyri at hava misnýtt fleiri onnur børn og ung, men tað eydnaðist kirkjuni at loysa tey málini við at rinda teim- um misnýttu og foreldrum teirra meiri enn tíggju milliónir dollarar í endur- gjaldi. Men nú hevur The Boston Globe avdúkað, at ovasti leiðarin í katólsku kirkjuni í USA, kardinal- urin Bernard F. Law, var vitandi um, at John Geog- hen misnýtti børnini. Law var erkabiskupur í Boston í 18 ár, áðrenn hann gjørdist kardinalur, og í áttati- árunum fekk hann at vita, hvat Geoghen tókst við. Kortini setti erkabiskupurin Geoghen í starv, hvørja ferð hesin ynskti at flyta til onkra aðra kirkju at ar- beiða. Kardinalurin hevur síð- ani biðið um umbering fyri tað, sum hendi. Sjálvur sigur hann, at hetta var eitt mistak, og hann vissaði samstundis amerikanska fólkið um, at børnini skulu kenna seg trygg saman við teimum prestunum, sum nú virka í katólsku kirkjuni í USA. Men longu dagin eftir var aftur galið. Tá kom fram, at fyrst tveir og seinni seks virkandi prestar hava gjørt seg inn á børn og ung. Nú krevja mong, at hetta skal fáa avleiðingar fyri leiðsl- una í katólsku kirkjuni í USA. Síðani mánadagin hava 32 palestinar og 10 ísraelsmenn latið lív hevndarálopum í Ísrael og teimum palestinsku økjunum MIÐEYSTUR Árni Joensen Týsdagin doyðu seks ísraelskir hermenn, tá víðgongdir palestinar lupu á teir nærhendis bygdini Ein Arik tætt við býin Ra- mallah á Vestara Áarbakka. Hetta var seinnapartin. Fyrrapartin sama dag royndi ein palestinskur sjálvmorðsbumbumaðiur at spreingja ein ísraelskan buss í luftina, men atsóknin miseydnaðist. Í gjár kom ísraelska svar- ið. Fyrst søktu ísraelsk her- skip at málum í Gaza-geir- anum, og seinni lupu jag- araflogfør og tyrlur á Gaza- bý. Fýra hermenn í teirri sonevndu Deild 17 hjá palestinsku myndugleik- unum doyðu í álopunum. Hetta var fyrstu ferð í næstan hálvt annað ár, at ísraelsmenn søktu at skriv- stovunum hjá palestinsku sjálvsstýrismyndugleikunu m í Gaza-býi. Gjáranáttina lupu ís- raelsk flogfør og tyrlur á fleiri mál í Ramallah við rakettum, samstundis sum fleiri stríðsvognar fóru inn í býin. Rakettirnar raktu fleiri bygningar, teirra mill- um eina skrivstovu hjá palestinsku fregnartænast- uni. Hendan skrivstovan var í somu húsum, sum palestinski leiðarin, Yasser Arafat, hevur hildið til í, síðani ísraelsku myndugl- eikarnir sýttu honum at fara úr Ramallah. Palestinska trygdartænastan boðaði aftan á álopið frá, at Arafat sjálvur hevði ikki fingið skaða, men at tveir av hansara lívverjum høvdu latið lív. Í gjár frættist eisini, at ísraelskir hermenn høvdu skotið níggju palestinskar løgreglumenn í einari bygd nærhendis Ramallah. Heldur stríð enn frið Ísraelski forsætisráðharrin, Ariel Sharon, hevði í gjár fund við serligu trygdar- nevndina hjá stjórnini. Sambært ísraelska útvarp- inum umrøddi nevndin, hvussu farast skal fram í stríðnum við palestinar. Ætlanin var, at Shimon Peres, uttanríkisráðharri skuldi fara til Spania at hitta José Maria Aznar, forsætisráðharra, men ferð- in varð avlýst í gjár. Peres hevur ætlanir um at leggja fram eina friðarætlan, men høgravongurin í stjórnini heldur tað vera rættari at herða tey hernaðarligu tiltøkini ímóti palestin unum, og eygleiðarar siga, at ísraelsku álopini á Gaza- bý og Ramallah eru tekin um, at Sharon og hansara viðhaldsmenn hava vunnið hetta stríðið. Blóðugir dagar í Miðeystri Daglig sjón í Ísrael. Her eru tað ísraelskir hermenn, sum syrgja ein vinmann, sum doyði í einum álopi týsdagin. Mynd: Reuters Gøla um pedofilar prestar skakar USA Hóast tað finnast borgarar við viðkom- andi fakligum før- leika í flestu kommununum í landinum, so verða barnaverndirnar kring landið kortini mannaðar við meira ella minni tilvildar- liga valdum leikfólki. Hetta er ábyrgdar- leyst av politikar- unum, heldur limur barnaverndini í Vestmanna BARNAVERND Rúnar Reistrup - Tað er óheppið, at barna- verndirnar kring landið eru mannaðar við leikfólki heldur enn fólki við fak- ligum kunnleika . Men sjálvari barnarverndarskip- anini er einki galið við. Trupulleikin liggur hjá fólkavaldu kommu- nalpolitikarunum, sum velja so at siga tilvildarlig fólk í barnaverndarnevnd- irnar, heldur enn at brúka tey fakfólkini, sum finnast í kommununi. Tað heldur Birgir Waag Høgnesen, sum sjálvur er skrivari í barnaverndar- nevndini í Vestmanna kommunu. Hann metir tað vera beinleiðis ábyrgdar- leyst av kommunalpolitik- arum, tá teir velja at manna barnaverdnarnevndir eina við leikfólki. - So at siga hvør komm- una hevur borgarar, ið, við tað at teir til dømis eru lær- arar, sjúkrasystrar, peda- gogar, politistar og annað, hava fakligan førleika á økinum, men kortini verða leikfólk vald at sita í barnaverndini. Hetta er ein trupulleiki, tí barnavernd- irnar hava brúk fyri fak- ligum førleika, sigur skriv- arin í barnaverndini í Vest- manna, sum sjálvur er tryggingarmaður. - Eg veit ikki, hví júst eg skal sita í barnaverndini, tá bygdin er á tremur við fólki, ið fakliga hava nógv betri kvalifikatiónir at røkja hetta arbeiði, enn eg havi. Einki galið við skipanini Í grein í blaðnum í gjár førdi Jancy Biskopstø Klein, leiðari á Sosialu Deild í Klaksvík, millum annað fram, at kommunalu barnaverndarnevndirnar ofta eru ókvalifiseraðar til at røkja sína uppgávu mót- vegis børnunum og sam- felagnum, tí tær eru mann- aðar av leikfólki, ið ikki hava neyðuga førleikan at røkja uppgávuna hjá einari barnavernd. Hesum er Birgir Waag Høgnesen fult samdur í. Men hann er ikki samdur við leiðaranum á Sosialu Deild í Klaksvík, tá hon sigur, at tíðin tískil er farin frá verandi skipan, har barnaverndirnar verða politiskt valdar. - Tað er einki í barna- verndarskipanini, sum forðar kommunalpolitikar- unum í at velja fólk við hóskandi fakligum førleika í barnaverndarnevndirnar. Men kortini velja politik- ararnir at seta húsmøðrar, skiparar og ein tryggingar- mann sum meg at røkja arbeiðið. Tað er soleiðis eftir mínum tykki ikki skipanini tað er galið við, men heldur nærlagninum hjá kommustýrinum, tá leitað verður eftir fólki til barnaverdnirnar. Eg haldi, at har er tað ofta tilvildin, sum ræður. Málini ganga nær - Trupulleikin við at barna- verdnirnar eru mannaðar við leikfólki er ikki, at hesi fólk ikki vilja ella ikki royna at gera sítt besta, men málini hava tað við at draga út, tí sakkunnleikin finst ikki í nevndini, og tað tekur tíð, tá nevndin allatíðina skal leita sær køna hjálp uttanifrá, heldur skrivarin í barnaverndini í Vestmanna kommunu. Ein afturvendandi trupul- leiki hjá landsins barna- verdunum er eisini, at málini ofta ganga barna- verndarlimunum nær. Her metir Birgir Waag Høgne- sen eisini, at fakfólk eru betur búgvin til at skera ígjøgnum. - Um vit fara útum Havn- ina og Klaksvíkina, so er søgan tann, at mestsum hvørt einasta mál gongur onkrum barnaverndarlim nær á onkran hátt. Tí er sera umráðandi at hava fólk í barnaverdnunum, sum kunnu handfara hesi mál professionelt, og tí skilji eg ikki, hví kommunalpolitik- ararnir ikki eru meira nær- lagdir, tá teir finna fólk at manna barnaverndirnar, sigur Birgir Waag Høgne- sen, skrivari í barnavernd- ini í Vestmanna kommunu. 30 vaksin fólk um- framt 15-16 skúla- næmingar turka høvd á nýskapandi høvda- virkinum í Leirvík. Skúlanæmingarnir arbeiða eftir somu bonusskipan, sum hini fólkini á virkin- um, og teir eru væl nøgdir Vilmund Jacobsen FMP, Faroe Marine Products, eitur felagið, sum leygardagin, 8. september 2001 fór undir nýskapandi virksemið í Leirvík – at turka høvdu til nigerianska marknaðin við fjarhita frá brennistøðini hjá IRF. Tað ljóðar kanska eitt sindur løgið, at virksemi byrjaði ein leygardag, men søgan er hendan: FMP er eitt føroyskt/ íslendskt felag, har før- oyingar eiga 50% og íslendingar 50%. Íslend- ingar vildu, at framleiðslan skuldi byrja ein fríggjadag, tí tað merkir eydnu í Ís- landi. Men í Føroyum er hesin dagurin ikki hin best dámdi til nýggja byrjan, tí hann merkir óeydnu. Før- oyingar hildu, at mána- dagurin var hin rætti at byrja, men mánadagur er óeydnisdagur í Íslandi; so tað bar heldur ikki til. Valið fall ímillum hesar báðar dagarnar, og tí fekk ar- beiðsfólkið boð um at møta til arbeiðis leygardagin, 8. september. Stóra framleiðsluorku FMP keypir høvd úr øllum landinum. Keypt verða toskarhøvd, upsahøvd og hýsuhøvd, sum verða løgd á rimar og turkað í eina góða viku ella so – alt eftir, hvussu stór ella smá høvd- ini eru. Síðan verða tey pakkað í hessian-sekkir og send niður á nigerianska marknaðin. Eirikur á Húsa- mørk sigur, at framleiðslu- orkan á virkinum er 9.000 tons um árið, men hetta fyrsta árið hava teir sett nøsina upp ímóti 6.000 tonsum. - Higartil hava vit turkað 2.000 tons av rá- vøru. Vit turka vanliga góð 150 tons av toskarhøvdum um vikuna, og tað eru vit nøgdir við. Hitan, sum nýttur verður til turkingina, keypir virkið frá IRF, og Eirikur sigur, at hetta sam- starv eru teir sera væl nøgdir við. Upprunaliga er virkið hjá FMP bygd sum lýsivirki, men fótaði sær av ymiskum orsøkum ongantíð sum slíkt. Longu tá keypti virkið fjarhita frá IRF. - Virksemið, sum nú er á virkinum, krevur nógv meira hita enn framleiðslan av rálýsi kravdi, og tí verð- ur hitin nógv betri gagn- nýttur nú. Á FMP arbeiða 30 fólk vanliga frá kl. 8 til 16. Men tá ið nógv er at gera, hevur virkið 15-16 skúlanæm- ingar til arbeiðis frá kl. 16- 20. Hesir arbeiða undir somu bonusskipan, sum hini fólkini, og næming- arnir eru væl nøgdir. Eingin fær minni enn tímaløn, men ert tú ágrýtin og fær nógv frá hondini, tjenar tú eisini meira. Gott samstarv við íslendingar FMP er stovnað við 4 milj. krónum í eginpeningi, og tað er nógvur peningur. - Hetta er eitt stórt og ný- skapandi virki, og tí er neyðugt við stórum egin- kapitali, sigur Eirikur. Hann vísir á, at tað hevði ikki latið seg gjørt at bygt upp hetta virksemi so skjótt, um teir ikki fóru út í hetta samstarv við íslend- ingar, sum hava 20-30 ára royndir við hesi framleiðslu og marknaðinum, sum fyri føroyingar var meira ella minni ókendur. - Royndir vórðu gjørdar í Syðrugøtu at turka høvd, men hesar hildu uppat, tá ið virkið brendi, leggur hann aftrat. Laugarfiskur, sum er ís- lendski parturin við 45%, hevur 20 ára royndir innan framleiðslu og sølu av turkaðum høvdum. Eitt annað felag í Íslandi, Norðfish, eigur hini 5% av íslendska partinum. Í Føroyum eigur Sp/f H. Konoy 45% og ein ein- stakur persónur hini sein- astu 5%. - Tað er neyðugt at læra at grulva, áðrenn tú lærir at ganga, og tá ið tú lærir teg at ganga, kann vera gott at hava onkran at halda í hondina á. Annars kanst tú detta og sláa teg illa. Vit høvdu ongantíð megnað at bygt hesa framleiðslu upp so skjótt uttan íslendska hjálp, sigur Eirikur á Húsamørk. Høvdavirkið, FMP í Leirvík: Hevur turkað 2.000 tons av høvdum Leikfólk í barnavernd: Kommunalpolitikarum vantar nærlagni Eirikur á Húsamørk sigur, at tað hevði ikki latið seg gjørt at bygt upp hetta virksemi so skjótt, um teir ikki fóru út í hetta samstarv við íslendingar, sum hava 20-30 ára royndir í at turka og selja høvd Mynd: Edvard Joensen - Eg veit ikki, hví júst eg skal sita í barnaverndini, tá bygdin er á tremur við fólki, ið fakliga hava nógv betri kvalifikatiónir at røkja hetta arbeiði, enn eg havi, sigur Birgir Waag Høgnesen, limur í barnaverndarnevndini í Vestmanna C M Y K 13 12