mánadagur 24. januar 2011síða 5

5 Mánadagur 24. januar 2011 · Nr. 10 Sosialurin - Í fjør vóru 39 fosturtøkur í Føroyum. Hetta vísir ein upp gerð, sum heilsu myndug leik ar nir hava gjørt til lands stýris- mann in í heilsumálum. Hetta eru 12 fosturtøkur færri enn í 2009, tá ið 51 fostur tøkur vóru í Føroyum. Jenis av Rana, tingmaður fyri Miðflokkin, hevur spurt lands stýrismannin í heilsu- mál um um fostur tøk ur. Hann heldur, at talið á fostur tøkum er alt ov høgt og at gongdin er kanska enntá, at fleiri og fleiri fosturtøkur verða framdar. Hesum er Aksel V. Johannesen, lands stýris mað- ur í heilsumálum, ikki samd- ur í. Hann sigur, at upp ígjøg- num nítiárini var talið á fost- ur tøkum í Føroyum lut fals- liga høgt, tí tá lá tað sum heild ímillum 50 og 60 fostur tøk ur um árið, men so tók tað at minka. Men taka vit alt tíðar skeið- ið frá 1994 til í dag undir ein- um, er gongdin tann, at tal ið á fosturtøkum lækkar. Í miðal hava 47 fostur tøk ur verið í Føroyum hesi árini frá 1994 til í dag. Annars vísir hann á, at í 1997 fingu vit ráðgevingina, ið nevnist Sjálvhjálpin og síðani er talið á fosturtøkum mink að. Hesi seinastu trý árini hev ur talið á fosturtøkum ver ið 42 í miðal, men ár ini. framman undan var miða l- tal ið 46 fosturtøkur um árið. Sostatt hevur lóggávan ikki alt at siga um talið á fostur tøkum hækkar ella lækk ar, heldur hann. Hann sigur, at onnur viður skifti, sum gera seg gald andi, eru tær sosialu skipan ir nar, sum eru settar í gildi og sum hjálpa teimum, sum koma illa fyri. Órættvís mynd Hinvegin kann eisini stað- fest ast, at tað eru mong í Løg- tingi num, sum ikki eru so vís í, at almennu tølini vísa eina rætt vísa mynd av, hvussu fostur tøkur í veruleikanum eru í Føroyum. Tey vísa á, at fostur- tøkulógin er so mikið av- mark andi, at tað er ikki óvan- ligt, at føroyskar kvinnur fara til Danmarkar at fáa fost ur tøku og tí er tað ongin, sum veruliga veit, hvussu høgt talið í Føroyum er. Tey vísa á, at fyri at ser- lig ar orsøkir skulu til fyri at fáa fosturtøku í Føroyum og tí rópa kvinnur seg upp á yms ar sálarligar ella sosialar trupul leikar fyri at fáa lækn- an at góðtaka, at fostrið kann takast. Tað merkir so eisini, at tað verður viðmerkt í sjúkradagbókini hjá kvinnu- ni, at hon hevur trupulleikar og onkusvegna ikki er før fyri at hava eitt barn, uttan at hetta neyðturvuliga er so og hendan viðmerkingin í sjúkra dagbókini forfylgir so kvinnu ni alt lívið. Aksel V. Johannesen sigur, at veruleikin er ongin veit hetta við vissu, tí tað verður ikki skrásett nakrastaðni - Tølini, sum lands stýris- maðurin vartar upp við, er eitt skuggatal, tí eg veit, at tað eru kvinnur, sum fara uttanlands at fáa fostur tøku, staðfestir Bjørt Samuel sen, løgtingskvinna fyri Tjóð- veldi. Skal lógin um fosturtøku í Føroyum broytast, má máls- økið fyrst yvirtakast frá døn- um. Tað staðfestir Aksel V. Johannesen, lands stýris mað- ur í heilsumálum. Av tí, at fosturtøkulógin er danskt málsøki, hava vit so statt ikki heimild at broyta hana í Føroyum, hóast vit vilja, leggur hann afturat. - Antin má málsøkið yvir- takast, ella má Løgtingið sam tykk ja at heita á danska Fólka ting ið, um at gera ávís- ar broytingar. Annars vísir hann á, at í Løgtinginum verður tað tórført at semjast um nakrar broyt ing ar. Ein partur av tinglimum, bæði í samgongu og and- støðu ni, vilja herða lógina og ein annar partur, bæði í samgongu og í andstøðu, vilja hava eina frælsari fostur tøkulóg. Má broytast Jenis av Rana er ein ting lim- u r, sum heldur, at lógin er so gom ul, at hon eigur at verða broytt. Men hann vil ikki vera við, at hann vil hava hana strang ari. Hinvegin heldur hann, at vit mugu koma burtur úr teirri støðu, vit nú eru í, har tað eru tvær læknar, altso kommunu læknin og læknin, sum fremur fosturtøkuna, sum gera av um ein kvinna kann fáa fosturtøku ella ikki. Hann vísir á, at í Danmark stend ur tað øllum kvinnum frítt at fáa fosturtøku fyri 12, viku, men eftir 12, viku skal hon til samráð hjá serkønari nevnd. Hann heldur, at tað skul di altíð verið galdandi í Før oy um, so vit fingu eina nevnd, sum minnur um ta donsku Mødre- hjælpen. - Tað mugu ongantíð verða sosialir trupulleikar, sum eru orsøkin til at ein kvin na vil hava fosturtøku. - Er talan um sosialar tru- pu l leikar, skulu teir loysast, so at tað ikki verður ein grund- gev ing fyri at fáa fost ur tøku. Hinvegin vísa aðrir løg- tings limir á, at vit mugu an sa serstakliga væl eftir at vit ikki gera lógina ov av mark andi, tí tað fer at birta upp und ir ólógligar fosturtøkur. Tað er vælkent aðrastaðni og tað er eisini vælkent, at tað kostar nógvum kvinnum lív og heilsu og eina slíka støðu mugu vit ikki koma okkum í Føroyum í. Talið fellur Hesi seinastu ár ini hevur talið á fostur tøk­ um í Føroyum verið: 1994: 57 1995: 59 1996: 58 1997: 38 1998: 59 - - - - - - 2005: 29 2006: 41 2007: 46 2008: 37 2009: 51 2010: 39 Sera fáar fostur­ tøkur Aksel V. Johannesen, landsstýrismaður í heilsumálumm, staðfestir, at í Føroyum eru serstakliga fáar fosturtøkur afturímóti hinum norðanlondunum. Hann sigur, at frá 1994 til nú, hevur talið talið á fosturtøkum í Føroyum verið 5-7% av øllum barnsburðunum í hesum tíðarskeiði. Í Danmark er talið 23­25% Í Finnlandi er talið 18­19% Í Álandi er tað 22­27% Í Íslandi er tað 19­22% Í Noregi er tað 25­26% Í Svøríki er tað 34­35% Og í Grønlandi eru fosturtøkurnar heilt upp ímóti 50% av øllum barnsburðunum Ósemja um at broyta lógina um fosturtøku 39 fosturtøkur í Føroyum í fjør Hesi seinastu árini er talið á fosturtøkum sum heild verið fallandi, sigur Aksel V. Johannesen, landsstýrismaður í heilsumálum, men tað skilst eisini, at ongar ætlanir eru um at broyta lógina Færri Fosturtøkur