týsdagur 26. februar 2002síða 8

Nr. 39 - 26. februar 2002 15 – Mammur við rús- drekkatrupulleikum eru truplastu mál at handfara hjá sosi- alum myndugleikum, serliga tí, at tær sjáld- an viðganga, at tær hava ein trupulleika. Tíverri hava vit ov ofta lyndi til at geva mammuni ein møgu- leika afturat, hóast vit vita, at tað ikki hjálp- ir. Bæði barnavernd og sosialu myndug- leikarnir eiga at verða meiri miðvís, sigur Finnur Helmsdal, barnaverndarlimur í Havn BARNAVERND Turið Kjølbro – Mammur, sum drekka, er svarta samvitskan hjá øll- um sosialum myndugleik- um, ikki bara barnaverndini í Havn. Tað er nógv lættari at fara eftir øðrum, sigur Finnur Helmsdal, barna- verndarlimur í Havn. Í grein í blaðnum seinasta leygardag greiðir ein 30 ára gomul kvinna í Havn, ið er komin burtur úr stórari rús- drekkamisnýtslu, frá, at hóast hon fleiri ferðir hevur meldað mammur, sum for- søma síni børn orsakað av rúsdrekkatrupulleikum, let- ur barnaverndin í Havn ikki við seg koma. – Fleiri av teimum, eg havi drukkið saman við, eiga børn og eru einsamøll við teimum. Tey eru langt úti, drekka framvegis øgi- liga illa, og klára ikki at taka sær av børnunum, men eingin ger nakað við tað. Tað er syndarligt at siga, men eg veit um nógvar mammur. Sjálv havi eg meldað fleiri mammur til barnaverndina, tí eg stúri fyri børnunum. Men einki hendir. Barnaverndin eigur og má taka seg saman, áðr- enn børnini, sum liva mitt í drekkarínum hjá foreldrun- um, taka skaða. Tey gera ikki sína skyldu, og vit kunnu spyrja, um tað er for- eldravernd ella barnavernd, vit hava, sigur Anna. Finnur Helmsdal tekur til eftirtektar, at barnaverndin ikki ger nóg mikið. – Í grundini eri eg samd- ur við kvinnuni. Eg kann ikki annað enn geva henni rætt í, at vit hava ikki megnað uppgávuna nóg væl. Vit eiga og mugu gera tað betri. Vit síggja týði- ligar ábendingar um, at talið á smábarnamammum við rúsdrekkatrupulleikum økist í tali. Í løtuni er hann serliga stórur. Seinasta hálva árið veit eg um 4-5 mammum í Havn, sum drekka so mikið illa, at støðan heima er óhaldbar, sigur Finnur Helmsdal. Hann hevur arbeitt sum sosialráðgevi í meiri enn tjúgu ár og hevur seinastu tíggju árini verið limur í barnaverndini í Havn. Torført Førleikin hjá mammum at klára mammuleiklutin er hóttur, tá ið rúsdrekka er inni í myndini hvønn dag. – Vanliga er talan um ein- ligar mammur. Mammur við rúsdrekkatrupulleikum eru truplastu mál at hand- fara hjá sosialum myndug- leikum. Ein orsøk til tað er, at tað er ómetaliga trupult at fáa mammurnar at við- ganga, at tær hava ein trup- ulleika. Í flestu førum halda tær, at tað er púra burtur- við, at barnaverndin kemur inn í myndina. Viðgerð kemur als ikki upp á tal. – Sum heild er tað ógvu- liga ringt hjá barnavernd og sosialum myndugleikum at vera avmarkandi í slíkum førum, tí tað er altíð ein drastisk og hjartaleys gerð at skilja móður og børn, hóast tað er betri fyri børn- ini. Tíverri hava vit lyndi til at royna at tosa viðkomandi til sættis og geva mammuni ein møguleika afturat, hóast vit vita, at tað helst ikki munar nakað. Tíðin er kanska komin hartil, at bæði barnavernd og sosialu myndugleikarnir mugu verða meiri konsekvent í framtíðini. At seta tiltøk í verk í eini familju, har mamman drekkur, er ikki bara sum at siga tað. – Vita mammurnar, at nú er álvari, fáa tær sær ein sakførara, sum tosar teirra søk og ætlanin hjá barna- verndini dettur á gólv. Nógv dømi eru um hetta, hóast bæði mamma og sak- førari vita, at støðan er óhaldbar. Eisini eru nógv dømi um, at familjan hjá hesi mammuni, sum drekk- ur, kemur upp í leikin og traðkar til. Er mamman ógvuliga illa fyri, hevur hon ikki orku til at seta seg upp ímóti nøkrum, men mangan halda tær ógvuliga fast í børnunum og eru til- vitaðar. Ymsar loysnir Er mamman við rúsdrekka- trupulleikum samstarvs- hugað, mælir barnaverndin henni til at fara í viðgerð. – Viðganga tær, at tær hava rúsdrekkatrupulleikar, er tað so øgiliga nógv lætt- ari at gera nakað, men oft- ari og oftari hoyra vit, at kvinnur ikki vilja inn á teir viðgerðarstovnarnar, vit kenna. Tær vilja ikki lata seg úr sálarliga saman við eitt nú monnum, sum tær kanska kenna. Tí eiga vit at taka spurningin upp, um vit eiga at seta á stovn viðgerð, sum burturav er til kvinnur. Gjørdu vit tað, rokni eg við, at nógv fleiri kvinnur fóru í viðgerð. Eru sálartrupulleikar inni í myndini, koma kvinnurn- ar í samband við sálarfrøð- ing. Í førum verða mamm- ur, sum hava livað í vána- ligum parlagi og eru illa fyri, sendar á familjuhá- skúla. – Til mammur, sum ikki klára av vera mammur, bjóða vit stuðul í heimið. Fer mamman í rús- drekkaviðgerð, fara børnini til familjuna, um tað er ráðiligt, ella á barnaheimið. – Er trupulleikin stórur og álvarsligur finna vit eina fosturfamilju til børnini. Fostur- og umlættingarfam- iljur eru rættiliga vanligar í dag. – Tað er ymiskt, hvussu børnini eru fyri, og tað er ógvuliga torført at meta her og nú um, hvønn prís børn- ini rinda. Ofta kemur tað ikki til sjóndar fyrr enn fleiri ár eftir. Tí kunnu vit siga, at børnini á ein ella annan hátt rinda prísin. Tey eru fá sum sleppa undan og tí mugu vit verða meiri miðvís í royndunum at hjálpa. Hinvegin haldi eg, at tað er ov einfalt at siga, at drekkur mamman, so mugu børnini ikki vera saman við henni. Alt annað líka er mamman tað besta fyri børnini. Gransking vís- ir, at uttan mun til, hvussu heimið er, so er vónleyst at finna nakað betri, men har- við ikki sagt, at einki skal gerast. Áheitanir Barnaverndin í Havn fær rættiliga ofta áheitanir og frágreiðingar frá fólki, skúlum og stovnum um mammur, sum drekka. – Fólk duga betur og bet- ur at siga frá. Vit taka allar áheitanir í álvara og gera í hvørjum einstøkum føri av, um vit skulu á vitjan í heiminum, og um vit boða viðkomandi, tað snýr seg um, frá ella ikki. Vit tosa við tann, sum tað snýr seg um, og siga, hvat vit hava fingið at vita, men vil við- komandi ikki samstarva og einki kann ávísast eftir eina ella tvær heimavitjanir, er torført at gera nakað. Tað er eisini ein spurningur um orka er til at fylgja málin- um upp. At fylgja málum upp, er ein av veikleikunum hjá barnaverndini, viðgongur Finnur Helmsdal. – Í veruleikanum hava vit ikki orku til at fylgja mál- um upp, hóast vit eiga. Limir í barnaverndini verða ikki brúktir til at hava regluligt eftirlit við fólki. Er ein familja endað sum eitt mál hjá barnaverndini, tekur sosiala deild yvir. Sosiala deild í Havn er væl fyri viðvíkjandi væl skikk- aðum fólki, og barnavernd- in er væl samansett við fólki við førleika innan nógv ymisk øki. Deildin ræður yvir sosialráðgevum og sálarfrøðingi, men trup- ulleikin er, at trupulleikarn- ir á økinum eru so nógvir, ymiskir og umfatandi og taka ógvuliga nógva orku. Og tí detta mál niður ímill- um. Skulu sosialu myndug- leikarnir í Havn og barna- verndin fylgja øllum mál- um upp, sum eitt nú hesum við mammum, sum drekka, eiga nógv fleiri fólk at verðið sett í starv. Um barnaverndin er nóg nógv úti um seg, sigur Finnur Helmsdal. – Vita vit um familjur, sum hava álvarsligar trup- ulleikar, viðgera við málið á fundi og avtala, hvat vit gera. Reglan er, at fáa vit áheitanir frá fólki, viðgera vit málið beinanvegin. Vit liggja ikki á boðum, sigur Finnur Helmsdal at enda í viðtali. Mammur sum drekka ringa samvitskan hjá barnaverndum – Vit síggja týðiligar ábendingar um, at talið á smábarnamammum við rúsdrekkatrupulleikum økist í tali. Í løtuni er hann serliga stórur. Seinasta hálva árið veit eg um 4- 5 mammum í Havn, sum drekka so mikið illa, at støðan heima er óhaldbar, sigur Finnur Helmsdal 15 14 Nr. 39 - 26. februar 2002 Samanumtikið standa føroyskir myndugleikar frammanfyri eini røð av torførum og møguliga eisini kostnaðarmiklum valum í sambandi við at skula hýsa eini oljuvinnu, verður m.a. sagt um umhvørvi í Menas- frágreiðingini MENAS- FRÁGREIÐINGIN Heri á Rògvi Í hesari fyrstu av fleiri greinum, ið viðgera Menas- frágreiðingina, verður hugt eftir umhvørvispartinum. Greitt er, at Føroyar standa frammanfyri nøkrum stór- um spurningum á um- hvørvisøkinum í sambandi við eina komandi olju- vinnu, og hetta hevur eisini fingið pláss í teirri so nógv umstríddu Menas-frágreið- ingini. Sagt verður í frá- greiðingini, at høvuðs- spurningarnir í hesi gjøg- numgongd fyri Føroyar hava samband við hørðu veðurlíkindini á sjónum. Ótíðarhóskandi Menas-frágreiðingin sigur seg sakna ein greiðan og ítøkiligan umhvørvispoli- tikk. – Í Føroyum eru týdn- ingarmiklastu ásetingarnar viðvíkjandi umhvørvis- stýring í sambandi við olju- leiting og framleiðslu at finna í lógini um kolvetnis- virksemi frá 1998. § 1, stk. 2 leggur dent á týdningin av "varisligari og skynsamari leiting eftir og gagnnýting av kolvetnistilfeinginum til gagns fyri føroyskan bú- skap og arbeiðsvinnu í Føroyum, og at virksemið skal verða skipað soleiðis, at neyðug fyrivarni eru tikin fyri fiskiskapi, sigl- ing, umhvørvis- og náttúru- áhugamálum, umframt øðr- um samfelagssligum áhugamálum". Undantikið hesum og øðrum meira nágreiniligum krøvum, ið eru ásett í lógini frá 1998, havumhvørvis- lógini frá 1999, og í kunn- gerðunum, sum hava verið, ella verða ásettar, sambært hesum lógum, er einki, sum kann metast sum ein um- hvørvispolitikkur við greiðum raðfestingum og málum, umframt háttum at meta um avrik í mun til tey settu málini. Tað sama er galdandi í sambandi við umhvørvið á landi, sum er fevnt av lógini um náttúru- vernd frá 1970, og lógini um umhvørvisvernd frá 1988. Báðar lógirnar, serliga tann frá 1970, verða í stóran mun hildnar at vera ótíðarhóskandi, og lógin frá 1988 leggur høvuðsdent á at gera eina skipan fyri umhvørvisgóðkenningar í sambandi við virksemi á landi. Samstarv Frágreiðingin eggjar í stóran mun til samstarv tvørturum landamørk og felagsskapir. Eisini sam- band Føroya við ES kann hugsast at fáa stóran týdn- ing, hóast Føroyar ikki eru limir í ES. – Samanumtikið standa føroyskir myndugleikar frammanfyri eini røð av torførum og møguliga eis- ini kostnaðarmiklum valum í sambandi við at skula hýsa eini oljuvinnu. Hin- vegin bendir granskingin á, at ein sterkari umsitingarlig skipan óivað verður gagnlig fyri Føroyar, uttan mun til, um olja verður framleidd ella ikki. Á henda hátt hevur oljuvinnan longu eina hepna ávirkan, av tí at hon setir ferð á viðgerðina hjá myndugleikunum av hesum týðandi spurning- unum. Harumframt kann oljuvinnan hava við sær, at fólk gerast meira var við umhvørvi, heilsu og trygd umframt onnur fyrisett mál á øðrum økjum (eitt nú í fiskivinnuni, farmaflutn- ingi og lendisnýtslu) og sostatt bróta slóð fyri eini virknari umhvørvisvernd í landinum, verður sagt í niðurstøðuni og tilráðing- ini. Fyrireikararnir lótu væl at tiltakinum á Háskúlanum seinasta vikuskiftið, tá politisku ungmanna- feløgini hildu ráðstevnu RÁÐSTEVNA Heri á Rógvi Myndir: Jens Kristian Vang. Ráðstevnan, sum politisku ungmannafeløgini skipaðu fyri, eydnaðist, tá samanum kom, sera væl. Uppmøt- ingin var kanska ikki av tí allarbesta, og flestu lut- takararnir vóru limir í ungmannafeløgum. Fríggjakvøldið var ung- dómsting á skránni. Fýra evni vórðu tikin upp og roynt var at koma til eina niðurstøðu í hvørjum evni. Tað vórðu gjørdar nakrar semjur. Oftani varð eitt tvíbýtt millum flokkarnar, og ymiskt var, hvussu flokkarnir skipaðu í semjur. Eitt nú á økinum, sum róptist fyri vælferð varð skipað tvær samgongur. Ein var millum Javnaðarflokkin og Tjóðveldisflokkin. Hin var Fólkaflokkin og Sjálvstýri. Nógv varð sett á skránna, og tað var trupult at náða øllum, men luttakararnir fingu at kenna, hvussu spælt verður á politiska pallinum. Leygardagin varð skipað fyri sjálvari ráðstevnuni, har hurðarnar eisini vórðu latnar upp fyri almenning- inum, sum fekk høvi til at hoyra, hvat tey ymsu feløgini stóðu. Ymiskt var, hvussu feløgini vóru mann- aði, og framløgurnar vóru eisini rættiliga ymiskar. Tað, ið kanska var tað mest forvitnisliga og hend- ingaríka leygardagin var kjakið seinnapartin. Øll høvdu møguleikan at vera við. At byrja var kjakið rættiliga nógv merkt av, hvørja flokssjónarmið, tey ymsu feløgini umboðaðu, men so við og við koma meira persónlig sjónarmið eisini fram. Teir báðir, Høgni Mohr og Johm Brian Hvidtfeldt, stílaðu kjakið, og alskyns evnið komu upp at venda. Alt frá fullveldi til rúsdrekkapolitikk, soleiðis at tað var eitt sindur til hvønn. Fyrireikarnir hava enn ikki gjørt av, um eitt líkn- andi tiltak verður komandi ár, men hetta er als ikki óhugsandi, verður upplýst. Menas-frágreiðing: Umhvørvisliga verður oljuvinnan dýr Tey ungu tingaðust Tað fer at krevja eitt sindur av føroyingum umhvørvisliga, tá oljuvinnan væntandi ger innrás í føroykst havøki. Mynd: Jan Müller Fólkafloksungdómur møtti mannsterkur upp til ráðstevnuna á Háskúlanum um vikuskiftið Luttøkan var hampulig, tá politiskt áhugaði ung settu seg at kjakast C M Y K 14