mikudagur 22. mars 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 57 - 22. mars 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 57 - 22. mars 2000 PRÆAMBEL FÆRØERNE, på den ene side, og KONGERIGET DANMARK, på den anden side, I DET FØLGENDE benævnt DE HØJE KONTRAHERENDE PARTER; SOM ERINDRER OM den historiske kendsgerning, at Færøernes Folk i alle tider har ret til at nyde ubegrænset selv- styre; SOM ERKLÆRER at forbindelserne mellem dem er folkeretlige; SOM BEKRÆFTER den betydning, de tillægger principperne om frihed, demo- krati, markedsøkonomi, bæredygtig ud- vikling samt respekt for menneskerettig- heder, de grundlæggende frihedsrettighe- der, de sociale rettigheder og retsstatspri- ncippet; SOM ER OVERBEVISTE OM at de har en fælles interesse i at oprette tætte og gensidigt gavnlige forbindelser inden for rammen af en associeret statsforbindelse; SOM ER BESLUTTET PÅ at oprette en økonomisk overgangsordning, der tilstræ- ber opbyggelsen af en selvbærende øko- nomi på Færøerne; SOM HAR DET FORSÆT at oprette en administrativ overgangsordning, der til- sigter en selvstændig offentlig administr- ation på Færøerne; SOM ANERKENDER at Færøernes Folk i ubegrænset tid har sin suverænitet samt sin suveræne selvbestemmelsesret og den deraf følgende ret til at vedtage og ændre sin egen Forfatning samt form for reger- ingsmagt, og at Færøernes Folks god- kendelse af at Færøerne indgår i denne traktat om associeret statsforbindelse, udgør en udøvelse af Færøernes Folks suveræne selvbestemmelsesret; HAR VEDTAGET til virkeliggørelse af disse målsætninger og i betragtning af, at ingen bestemmelse i denne traktat kan fortolkes således, at De Høje Kontraher- ende Parter fritages for de forpligtelser, som påhviler dem ved andre traktater, AT INDGÅ DENNE TRAKTAT: AFSNIT 1 FÆLLES BESTEMMELSER Artikel 1 1.Ved denne traktat opretter DE HØJE KONTRAHERENDE PARTER indbyr- des en ASSOCIERET STATSFORBIND- ELSE, i det følgende benævnt FÆLLES- SKABET: 2.Denne traktat om associeret statsfor- bindelse, i det følgende benævnt TRAK- TATEN, opretter Færøerne som en fri og suveræn stat. 3.Med henblik på at virkeliggøre de i stk. 1 og 2 omhandlede bestemmelser forplig- ter De Høje Kontraherende Parter sig ved denne traktats ikrafttrædelse at notificere samtlige suveræne stater samt De Foren- ede nationer, at De Høje Kontraherende Parter ved indgåelsen af denne traktat har vedtaget at Færøerne udgør en fri og suveræn stat. 4.De Høje Kontraherende Parter har til- lige vedtaget, at Fællesskabet med hen- blik på at virkeliggøre de i stk. 1 og 2 omhandlede bestemmelser medfører i overensstemmelse med denne traktats bestemmelser en økonomisk overgangs- ordning, der tilstræber opbyggelsen af en selvbærende økonomi på Færøerne samt en administrativ overgangsordning, der tilsigter en selvstændig offentlig admin- istration på Færøerne. 5.Den økonomiske overgangsordning samt den administrative overgangsordn- ing er fastsatte i henholdsvis andet afsnit og tredje afsnit. Artikel 2 1.I denne traktat forstås ved »traktat« hovedtraktaten med tilhørende protokol- ler og bilag. 2.Denne traktat er folkeretlig. I henhold hertil samt i henhold til artiken 102 i De Forenede Nationers Pagt notificerer Kongeriget Danmark De Forenede nati- oner om denne traktats folkeretlige status med henblik på registrering ved De For- ende Nationers Sekretariat samt publika- tion. Denne traktat overbringes som bilag til den diplomatiske note. Artikel 3. Fællesskabets institutionelle opbygning består af et kongefællesskab og et blandet udvalg. 3.Fællesskabets institutionelle opbygning er nærmere fastlagt i femte afsnit. Artikel 4 De Høje Kontraherende Parter træffer alle almindelige eller særlige foranstaltninger til at sikre opfyldelsen af de forpligtelser, som følger af denne traktat. De afholder sig fra at træffe foranstaltninger, der vil kunne bringe virkeliggørelsen af denne traktats målsætninger i fare. De fremmer endvidere samarbejde inden for ramme- rne af denne traktat. Artikel 5 Inden for denne traktats anvendelsesom- råde og med forbehold af dennes særlige bestemmelser er al forskelsbehandling af fysiske personer, der udøves på grundlag af nationalitet, forbudt. Artikel 6 Intet i denne traktat er til hinder for, at Kongeriget Danmark opretholder sine retlige forpligtelser, som følger af acquis communautaire. Artikel 7 En høj kontraherende part kan til enhver tid indbringe et spørgsmål for De Bland- ede udvalg i overensstemmelse med retn- ingslinjerne i artikel 16, stk. 2. AFSNIT II BESTEMMELSER OM ØKONOMISK SAMARBEJDE Sáttmálauppskot landsstýrisins Á tíðndafundi í Tinganesi og á Viðskiftastovuni í Keypmannahavn í gjár kl 11 almannakunngjørdi landsstýrið samráðingaruppskotið í sambandi við samráðingarnar við donsku stjórnina Poul Nyrup Rasmussen, forsætisráðharri og Anfinn Kallsberg á tíðindafundi í forsætismálaráðnum fríggjakvøldið Mynd: Jens Kristian Vang At taka úr VIRÐISBRÆVAMARKNAÐURIN Danski tjóðbankin hevur hækkað rentuna Sum væntað, hækkaðu bæði evropeiski og danski tjóðbankin leiðandi rent- una í síðstu viku. Orsøkin var vandin fyri hækkandi inflatión. Av tí at roknað varð við rentuhækkingini, var lítil broyting í teimum stuttu lánsbrøvunum, men marknaðurin tyktisr bjart- skygdari. Næstu mánaðirnar kann roknast við, at tær stuttu renturnar í evropa fram- haldandi fara at hækka, tí evropeiski tjóðbankin ynskir at verða uppá for- kant við inflatiónini, og fer marknaðurin soleiðis at innrokna rentuhækkingar í tær stuttu rentutnar. Inflatiónstølini í Evropa fyri februar komu mána- dagin, og vístu tey, at in- flatiónin hækkar 2% ár/ár, og er tað júst markið hjá evropeiska tjóðbankanum. Oljuprísurin er eisini fallin nakað seinastu vik- una, av tí at marknaðurin væntar, at tað fer at eydnast OPEC-londunum at semj- ast um at hækka fram- leiðsluna á fundinum 27. mars. Soleiðis vænta vit ikki, at evropeiski og danski tjóðbankin hækka rentuna aftur fyrr enn í mai mánaði. Amerikanski tjóðbankin hevur rentufund í dag, og roknar marknaðurin við eini rentuhækking á 0,25%. Vit rokna ikki við stórum broytingum á láns- brøv. Heldur kunnu vit rokna við broytingum á partabrævamarknaðinum. Higartil í ár eru tey van- ligu partabrøvini úr fram- leiðsluídnaðinum fallin, meðan tey sokallaðu KT- partabrøvini eru hækkaði. Gongdin hesa seinastu vikuna á danska lánsbræv- amarknaðinum hevur havt við sær, at 10-ára danska statslánsbrævið - 6% st. lån 2009 - kl. 11 í morgun kostaði 103,27 móti 102,67 fyri viku síðan. 2- ára statslánsbrævið - 4% Stgb 2001 - kostaði 99,43 móti 99,38 fyri viku síðan. Tað føroyska lánsbrævið - 4,125% FRL 2000 - kost- aði 99,60, sum svarar til eina effektiva rentu á 4,68%. GJALDOYRAMARKNAÐURIN Enska pundið viknað Sum væntað, hækkaði enski tjóðbankin ikki rent- una seinasta hósdag. Seinni í dag verður enska fíggjarætlanin fyri 2001 al- mannakunngjørd. Vænt- andi vísur hon eitt avlop uppá 8 mia. ensk pund. Hetta gevur ensku stjórnini møguleika at lækka skattin ella økja um útreiðslurnar. Ein tílík broyting fer at ávirka búskaparligu gongdina í framtíðini. Eru tílík tiltøk við í fíggjarætl- anini, fara hesi at geva á- bendingar um, hvussu enska rentan verður í fram- tíðini. Møgulig tiltøk frá stjórnini fáa helst ikki á- virkan fyrr enn næsta ár, og tí verður ávirkanin á pundið í dag neyvan stór- vegis. Útlit til enn eina ameri- kanska rentuhækking hava havt við sær, at enska pundið nú er tað lægsta mótvegis amerikanska dollarinum í nærum 8 mánaðir. Um amerikanska rentan verður hækkað, verður hon 6 %, sum er tað hægsta í 5 ár. Hetta er tað sama sum enska rentan. Enska pundið kundi í dag á middegi keypast fyri 1201,34 móti 1215,38 fyri viku síðani. Spyr í Fólkatinginum um støðuna hjá føroyingum ÁKI BERTHOLDSEN – Finst eitt útrokning í danska fíggjarmálaráðnum sum fyri, hvussu nógv før- oyingar kosta danska lands- kassanum, bæði teir føroy- ingar, sum búgva í Føroy- um, og teir føroyingar, sum búgva í Danmark? Hetta er ein spurningur, sum annar tann føroyski fólkatingsmaðurin, Jóannes Eidesgaard, nú vil hava greiði á. Men hann vil eisini hava at vita, um tað ber til at – Hvørja ferð, vit seta krónur og oyru á ríkisfelagsskapin, seta vit ein seym í líkkistuna hjá ríkisfelagsskapinum, sigur Jóannes Eidesgaard, fólkatingsmaður, sum her er av- myndaður á skrivstovu síni á Christiansborg rokna út, hvussu nógv ið føroyingar, sum arbeiða í Danmark, forvinna til donsku bruttotjóðarúrtøk- una. – Og hví er hetta rokni- stykki ikki uppi í tí fyrra? Fyri at fáa greiði á hesum spurningum, hevur Jóannes Eidesgaard reist málið í fólkatinginum, har hann hevur sett danska fíggjar- málaráðharranum, Mogens Lykketoft, ein skrivligan fyrispurning um hetta evni. Somuleiðis vil hann hava at vita, hvat endamálið við hesum útrokningum er. Jóannes Eidesgaard sigur, at orsøkin til, at hann spyr, er, at tað er komið fram í føroyska útvarpinum, at til- samans kosta føroyingar danska landskassanum 1,9 milliard. – Umframt ríkisstuðulin er játtanin til danskar stovn- ar í Føroyum talt uppí, um- framt útreiðslurnar til lær- araeftirlønir, krígspensjónir og aðrar pensjónir upp á 118,6 milliónir. Men Jóannes Eidesgaard sigur, at tað mest merkis- verda er, at tað er eisini tikið upp í, hvat føroyingar, sum búgva í Danmark, kosta í útbúgvingarstuðli, barna- ansing, arbeiðsloysisstuðli, sjúkrapeningi, barnapeningi og ørðum, sigur Jóannes Eidesgaard. Hesar útreiðslur eru rokn- aðar út til at vera 488 milli- ónir. Meiri enn helmingurin av hesum verður sagt at fara til fólk við ongum arbeiði. Fólkatingsmaðurin sigur, at, hesar útrokningarnar eru gjørdar eftir teimum út- reiðslum, sum danski stat- urin hevur av útlendingum í Danmark. –Tað er vanliga fatanin í Føroyum, at talið av ar- beiðsleysum føroyingum í Danmark er ikki yvir miðal. – At útreiðslurnar til før- oyingar í Danmark tí verða bólkaðar undir útreiðslurnar til útlendingar í Danmark, er tí næstan provokerandi, sigur Jóannes Eidesgaard. Hann spyr tí eisini Mog- ens Lykketoft, hví ongin útrokning er, sum vísir, hvussu nógv føroyingar í Danmark, forvinna til danska samfelagið. – Hvat við teimum før- oyingum, sum eru í vinnu í Danmark? Hvat við teim- um, sum gera íløgur í fiski- vinnuna á sjógvi og landi og sum útvega hundraðtals fólkum arbeiði? Og, hvat við øllum teimum føroying- um, sum eru yvirmenn í danska handilsflotanum, og sum tískil fáa eina av størstu útflutningsvinnum í Danmark at virka? Ein seymur í kistuna Jóannes Eidesgaard sigur, at hvørja ferð ríkisfelags- skapurin verður mettur í krónum og oyrum, verður enn ein seymur settur í líkkistuna hjá ríkissfelagsskapinum. – Hjá teimum, sum hava álit á ríkisfelagsskapinum, kann tað verða trupult at síggja endamálið í eini út- rokning, sum er so einvegis, sum hendan er, táið tað hevði verið rættari at tikið inntøkurnar við eisini, sigur Jóannes Eidesgaard. Jóannes Eidesgaard vil hava at vita frá danska fíggjarmálaráðharranum um ein útrokning finst fyri, hvussu nógv føroyingar í Danmark, kosta í útbúgvingarstuðli, arbeiðsloysisstuðli o.s.fr. Men hann vil eisini hava av vita um eitt roknistykki finst fyri, hvussu nógv føroyingar, sum arbeiða í Dan- mark, forvinna til danska landskassan Útbúgving fær nú heimild Síðani 1995 hevur Fiskivinnuskúl- in staðið fyri eini 3-ára yrkisgymn- asialari útbúgving við støðisári uttan heimild í lógini og uttan nakra kunngerð fyri útbúgvingini, men nú hevur Signar á Brúnni lagt uppskot fram um hetta ÓLAVUR Í BEITI Undirvísingarmálaráðharrin Signar á Brúnni hevur nú lagt uppskot til løgtings- lóg um broyting í løg- tingslóg um Føroya Yrk- isskúla fyri fiskiídnað og havbúnað, og kemur nú aftrat lógini at standa broytingin um eina yrkis- gymnasiala útbúgving innan fiskivinnu og hav- búnað. Í viðmerkingunum, sig- ur Signar á Brúnni, at formliga grundarlagið hjá Fiskivinnuskúlanum er løgtingslóg frá 5. mai 1987 um Føroya Yrkis- skúla fyri fiskiídnað og havbúnað. Lógin umrøð- ur eina útbúgving og lær- ugreinar, ið ikki svara til tað virksemi, ið fer fram á skúlanum í dag. Elvt til trupulleikar – Síðani 1995 hevur skúl- in staðið fyri eini 3-ára yrkisgymnasialari út- búgving við støðisári utt- an heimild í lógini og utt- an nakra kunngerð fyri út- búgvingini. Hetta hevur sjálvsagt elvt til nógvar trupulleikar, bæði fyri fyr- isiting og skúla. Misnøgd- in um hesi viðurskifti er ofta komin til sjóndar. – Skal útbúgvingin um- sitast á nøktandi hátt, er alneyðugt, at formliga grundarlagið er til staðar. Í seinastuni hevur Undir- vísingar- og Mentamála- stýrið tí, í samráði við skúlastjóran, tilevnað eina kunngerð fyri útbúgving- ini. Henda kann tó ikki setast í gildi, fyrr enn lóg- in gevur heimild fyri tí, sigur Signar á Brúnni í viðmerkingunum.