mánadagur 28. februar 2011síða 34

Mánadagur 28. februar 2011 · Nr. 25 18 Sosialurin Boðini vóru, at rentan á lestrarlánum hækkar úr 1 upp í 3% yvir diskontuna! Í tí sambandi havi eg við hesum skrivi siterað mítt samskiftið við við STUDNA hesum við­ víkjandi. Harafturat havi eg loyvt mær við støði í stjórnar­ rætti og fráboðanum frá SKAT í Danmark at kanna grundarlagið fyri at gera eina afturvirkandi lóg á øki­ num, sum er til ampa fyri lántakaran. Samskiftið við STUDNA Fyrst komu boðini frá STUDNA: Góðu lesandi. Til kunningar verður sent tykkum skriv viðvíkjandi teimum broytingum, ið løg­ tingið samtyktið 23. desember 2010, í lestrarstuðulslógini. Skrivið er viðheft. Vinarliga / Best Regards Emil Sørensen Í tí sambandi setti eg meg tann 25. januar 2011 í sam­ band við Emil Sørensen frá STUDNA við fylgjandi spurningi: Góði Emil, Eg havi ein spurning viðv. lógarbroytingini í § 20 viðv. rentuhækkanini við 2% úr 1 í 3%. Er nevnda rentuhækking bert galdandi fyri avtalur um lán, ið eru inngingnar samstundis sum ella aftaná, at lógin er komin í gildi? Vh. Torkil V. Rasmussen Í tí sambandi svaraði STUDNI mær aftur upp á fyrispurningin tann 28. Jan. 2011: Hey Torkil. Lógarbroytingin er fyri øll lán hjá okkum. T.v.s. lán sum eru tikin áðrenn og aftaná lógarbroytingina. Emil Við afturvirkandi kraft Síðani hevur nógv verið at hoyrt um rentuhækkingina á lestrarlánum, sum lands­ stýrið hevur stungið út í kortið. Spurningurin er so, um tað er í lagi at lóggeva á tann hátt, at ein lóg broytir upp á eina longu avtalaða avtalu, tvs. eina rættarstøðu millum tveir partar. Í tí sambandi skal fyrst nevnast, at tað er brot á vanligar vinnuligar megin­ reglur, um annar parturin broytir nakað, sum uppruna­ liga varð avtalað, tí avtalur skulu yvirhaldast pacta sunt servanda! Men hvussu er so við lóggávu, sum broytir avtalugrundarlagið? Stjórnarrættur og praksis hjá danska SKAT sum dømi Stjórnarrættarliga er sum so einki í vegin fyri at lóggeva á tann hátt, at inntrivið fær virknað á eina avtalu, sum er gjørd í tíð áðrenn sjálv lógin sá dagsins ljós. Í tí sambandi skal eg sipa til úttalilsini frá SKAT í Danmark um sama evnið: "Det er fastslået, at der ikke er forbud mod lovgivning med tilbage­virkende kraft, og at det er et grundlæggende lovgivningsprincip, at en skærpende lov kun tillægges tilbagevirkende kraft, hvis det er bydende nødvendigt. Skatte­ og afgiftslovgivn­ ingen tillægges af og til til­ bagevirkende kraft, og der er her forskellige hensyn, som kan begrunde den til­ bagevirkende kraft. Skærpende afgiftslove tillægges ofte tilbagevirkende kraft til datoen for frem­ sættelse, da hensynet til at undgå hamstring, eksempel­ vis af biler med en lavere registreringsafgift, gør det bydende nødvendigt. Selve beskatningen af fysiske og juridiske personer kan betragtes som et løbende retsforhold, men det er vel de færreste, der mener, at eksempelvis selskabsbesk atningsprocenten ikke kan forhøjes for fremtiden, ­ ingen har forventninger om, at beskatningsgrundlaget eller beskatningsprocenterne er faste størrelser, der ikke kan ændres eller reguleres. Ved erhvervelse af eksempelvis aktier forventes heller ikke, at reglerne om opgørelse af fortjeneste og tab ikke med tiden kan ændres. Ofte fastsættes imidlertid overgangsbestemmel­ser, hvorefter der indføres sær­ lige "indgangsværdier" for at lempe beskatningen, eller ved at allerede optjente avancer forbliver skattefri, mens avancer optjent efter lovforslagets fremsættelse bliver beskattet. Spørgsmålet er, om selve indkomståret skal betragtes som et løbende retsforhold, hvor skatteyderne kan siges at have berettigede forventn­ inger til, at der ikke midt i indkomståret foretages ændringer med virkning for hele indkomståret? Og hvor der heller ikke kan foretages ændringer med virkning for hele indkomståret efter ind­ komstårets udløb, selv om det sker inden selvangivel­ sesfristens udløb? Det afgørende er ikke, om et lovforslag har tilbage­ virkende kraft, ­ det afgør­ ende er en samlet vurdering af hensynet bag og konse­ kvenserne af en eventuel lovændring, herunder om lovændringen findes at stride mod skatteydernes berettigede forventninger." Viðmerkingar Sum tað stendur, og áður er nevnt, er einki sum so forboð móti lóggeva afturvirkandi reint stjórnarrættarliga. Tò stendur í skrivinum frá danska SKAT, at tað er ein grundleggjandi lógar­ meginregla, at ein lóg, sum ger nakað verri fyri borgaran, bert kann setast í gildi afturvirkandi, um tað er ”bydende nødvendigt”. At enda stendur, at tað má gerast ein heildarmeting av atlitunum fyri og ímóti, tá ið lóggivið verður aftureftir til ampa fyri borgaranm, tí borgarnir hevur nakrar berettigede forventninger. Fyri tað fyrsta er tað eingin spekulatiónsvági í lestarlánum eins og nevnt er í døminum frá SKAT. Fyri tað næsta útvísir landið óstabilitet við at lóggeva við virknað aftur í tíðina við tí endamáli at skava sær nakrar "molar" til landskassan og samstundis traðka á nøkur fíggjarliga veik. Fyri tað triðja er spurningurin, hvat landið so kann lóggeva seg til afturvirkandi á øðrum meira eymum økjum, har væntandi nógv størri vinningur kann fáast til vega? At enda er tað grundleggjandi í einum landi við fólkaræði, at borgarin kennir sína rættarstøðu. Tað økir sjálvandi um krav­ ið, at tað mugu vera sera átroðkandi atlit, ið kunnu rættvísgera eina afturvirk­ andi lóggávu. Lítla inntøkan til landið, men tunga byrðan hjá tí lántakaranum Sambært síðu 218 í við­ merkingunum til fíggja­ lógaruppskotið fyri 2011 fer rentuhækkingin á lestar­ lánum at geva landinum eina meirinntøku áljóðandi 1,4 mió kr. í mun til árið í fjør. Um so er, at tey ungu lesandi skulu revsast við tveimum eyka %­ um fyri at geva landinum 1,4 mió. krónur í meirinntøku samanborið við undanfarna fíggjaár, má okkurt vera heilt galið í Føroyum! Tað er av týdningi at hava í huga, at tey eru allarhelst nógv, sum hava havt brúk fyri hesum góða lestrarláni. Hetta kann m.a. skyldast fíggjarligu korunum hjá lán­ takaranum ávikavist heimi­ num, sum hava gjørt tað neyð­ ugt fyri hesi í fyrstu syftu at átaka sær lestrarlánið. Harafturat má væntast, at lántakararnir hava innrættað seg eftir bert at skula gjalda tað, ið upprunaliga varð av­ talað. Tó er tað sjálvandi einum og hvørjum klárt, at diskontan hjá Tjóðbankanum kann flyta seg upp­ og niður­ eftir. Hinvegin stendur einki – hvørki í lánsbrævinum ella aðrastaðnis – at landið fyri­ heldur sær tann rætt at lóg­ geva, sum landið hevur gjørt. Fleiri lántakarar hava ikki goldið lánini niður, áðrenn lógin kom í gildi. Tìskil standa hesir við sviðið soð, nú rentan er hækkað við 2% yvir diskontuna. Fyri fleiri, sum í dag standa hart í tí, kann hetta verða ein tung byrða. Niðurstøða Niðurstøðan má tískil vera við støði í grundleggjandi lógarmeginregluni, at 1,4 mió kr. í meirinntøku fyri fíggjaárið 2011 í mun til fíggjarárið 2010 ikki er “bydende nødvendigt”, um hugsað verður um avleið­ ingarnar, ið hetta fær fyri lántakararnar, ið allarhelst hava havt eina góða orsøk at taka lánið, tó undir følskum fyritreytum. Harafturat eru grundleggjandi demokrat­ isk elementir í einum rættar­ samfelag, har borgarin skal kunna innrætta seg eftir og gjøgnumskoða avleingar­ nar av einum lógarinntrivi, skúgvað til viks, tá ið tað eftir mínum tykki ikki er "bydende nødvendigt". Kjak Torkil V. Rasmussen BA.jur Hevur landið loyvi til at hækka %-satsin á lestrarlánum? Týsdagin tann 11. Jan. 2011 fingu fleiri lesandi við lestrarlánum frá STUDNA nøkur skelkandi boð 80 ára føðingardagur 4. mars fyllir Thomas K. Vilhelm, Vágur, 80 ár. Tey, ið ynskja at heilsa uppá hann eru vælkomin hjá dóttrini á Spógvavegi 16 í Tórshavn frá kl. 18 leygardagin 5. mars. 80 ára føðingardagur Fríggjadagin 4. mars, verður Anna Egholm í Havn, ættað av Glyvrum, 80 ár. Dagurin verður hildin í hølunum hjá Starvs­ mannafelagnum, J. H. Schrøtersgøta 9. Har verður opið hús, frá kl. 10.30 til 15. Øll eru vælkomin. 70 ára føðingardagur Leygardagin 12. mars, verður Anfinnur Huus­ gaard, Syðrugøta, 70 ár. Dagurin verður hildin í Valhøll kl. 19. Tey ið vilja heilsa uppá Anfinn, verða vinarliga biðin um at siga frá innan 3. mars, á tel. 441378 ella 211378. 65 ára føðingardagur 11. mars verður Ellbjørg Davidsen, 65 ár. Dagurin verður hildin 6. mars í Starvs­ mannafelagnum frá kl. 13­17. Øll eru hjartaliga vælkomin. 30 ára føðingardagur 7. mars verður Niels Heðin Gaard Joensen 30 ár. Dagurin verður hildin í hølinum hjá Frelsunarherinum í Tórshavn tann 12. mars frá kl. 18. Tey ið vilja glaða meg, við at halda dagin saman við mær, verða vinarliga biðin um at siga frá innan 3. mars á tlf. 316422 ella 221364. Brúdleyp 5. mars giftast Sólbjørg Jacobsen og Hans Filip Mohr Jakobsen í Kelduni í Skálabotni. Vígslan verður kl. 13 og receptión verður í Kelduni beinleiðis eftir vígsluna. Øll eru vælkomin.