fríggjadagur 11. mars 2011síða 24

nr. 30 · 11. mars 2011 24 VIKUSKIFTI Í samfeløgum, har sosialu umstøðurnar eru ótryggar, hevur átrúnaður góðan gróðrarbotn. Í samfeløgum, har sosiali tryggleikin er stórur, og felagsskapurin millum borgararnar er sterkur, er minni tørvur á átrúnaði. usa er sera átrúnaðarligt land orsakað av ótryggum sosialum umstøðum, meðan Danmark er lÍtið átrúnaðarligt land, tÍ sosialu umstøðurnar eru betri. Í føroyum hevur átrúnaður sterkan gróðrarbotn. kemst tað av sosialum skeivleikum, hóttandi náttúruni ella kanska gomlum vana? Ótryggleiki skundar undir átrúnað Átrúnaður uni arge ua@sosialurin.fo Tá tjóðarinnar fedrar í USA orð aðu grund lógina hjá nýggja samveldis­ rík inum, sum hevði tikið loysing frá Ong landi í 1776, løgdu teir dent á, at fólkastýri og átrúnaður skuldu vera at skild. Á hendan hátt vóru teir langt framman fyri sína tíð, tí mangastaðni verður enn tosað um, at statur og kirkja eiga at verða skild sundur. Tá danskarar fingu sína grundlóg í 1849, hendi júst tað øvugta av tí, sum hendi í USA. Stað­ fest varð, at statur og kirkja hoyrdu sam an, og kongur og kirkja fingu pláss fremst í grund lógini, tó at fólkastýrið varð væl lýst. Við so ymiskum grundlógum skuldi ver ið sjálvsagt, at USA menti eina sið­ venju, har politikkur og átrúnaður vóru greitt sundurskild, og at Danmark menti eina siðvenju, har politikkur og átrúnaður vóru blandað saman. Men so varð ikki. Í USA hendi júst tað øvugta, tí átrúnaður hevur altíð havt eina sterka støðu í samfelagnum. Í Dan­ mark er átrúnaðurin veikur og hevur so at siga onki annað eyðsýnt pláss í sam felag num enn, at borgararnir gjalda kirkju skatt, hóast bara ein lítil partur av fólk inum tímir at ganga í kirkju. Amerikanski professarin, Phil Zucker man, ið starvast á universitetinum í Århus, segði mánakvøldið í fyrilestri á DR 2, at munurin millum amerikanska og danska samfelagið, tá um átrúnað ræð ur, kann tykjast at vera ein løgin and søgn. Men verður hugt at, hví átrúnaður verður so nógv dyrkaður í USA og nógv minni í Danmark, sæst skjótt, at umstøðurnar hjá fólki hava stóra ávirkan á, hvussu átrúnaðarlig tey eru. Og stórur munur er á, hvussu fólk hava tað í USA og í Danmark. Kenslan av samanhaldi Í USA eru summi fólk ovurrík og líða onga neyð, men talan er bara um nøk­ ur fá prosent av fólkinum. Tey flestu stríðast fyri at fáa endarnar at røkka saman, og mong eru eisini fátøk og heimleys. Sjúkratrygging hava ameri­ kan arar onga havt, útbúgving kostar, og nógvur kriminalitetur er í land inum. Hetta skapar onga veruliga kenslu av samhaldsfesti og ger fólk ótrygg. Fjøltáttaða samansetingin av fólka sløg­ um hevur eisini við sær, at fólk fyri at fáa eina kenslu av samanhaldi taka seg sam an í átrúnaðarligar samkomur. Í Danmark og hinum skandinavisku londunum eru sjúkratrygging og út­ búgving tryggjað gjøgnum felags­ skapin, og kriminaliteturin er minni enn í USA. Fá eru fátøk, og uppaftur færri eru heimleys. Væl ferðar­ samfelagið skapar mill um fólk eina sterka kenslu av sam halds festi og tískil eisini tryggleika. Higartil hava skandi­ navisku samfeløgini eisini verið rætt­ iliga einsháttað, hvat fólka saman set ing viðvíkur, tó at hetta er farið at broyt ast. Enn hava fólk tó ikki havt tørv á at fáa eina kenslu av felagsskapi í átrún aðar­ ligum samkomum. Kirkjan í Danmark er eisini í teirri støðu, at sama hvussu nógvar fjepparar hon hevur, hórar hon undan fíggjarliga, tí hon fær kirkjuskatt. Av tí, at kirkjur og samkomur í USA ikki hava hendan framíhjárætt, hava tær verið noyddar at gera nógv vart við seg sjálvar. Stórir eru skálarnir, har fólk verða boðin innar at lovprísa Várharra. Góðir eru tón leikabólkarnir, sum spæla har, og karismatiskir eru prædikumenninir, ið hava orðið. Amerikanskar kirkjur duga at undir halda fólki. Um okkara leiðir hava tær ikki tørv á tí. Meiri sekularisering Phil Zuckerman nevndi í sínum fyri­ lestri, at nú samanbrestirnir millum ymsar átrúnaðir, serliga kristin dómin og islam, eru vorðnir mun andi meira eyðsýndir, enn teir hava verið leingi, m.a. í sambandi við Muhammed­tekn­ ingar nar, skuldi ein hildið, at dansk arar savnaðu seg um kristin dómin. Men tað gera teir ikki. Teir eru bara vorðnir uppaftur meira tilvitaðir um sekulari­ ser ing og fólkaræðislig virðir. Nógv bendir á, at jú meira teir verða hóttir uttaneftir, jú meira skifta teir orð um hótt anirnar heldur enn at biðja hægri maktir um frelsu frá teimum. Eftir fyrilesturin hjá amerikanska pro fessaranum mánakvøldið var orða­ skifti um hesar spurningarnar, har um­ boð fyri etiska ráðið, gudloysingar og kristin vóru við. Í orðaskiftinum varð m.a. víst á, at væl kann tað vera, at meiri lutin av danskarum hevur ikki stór vegis áhuga fyri kirkjuni, men ógvuliga fá mót mæla, at tey skulu Í Dan mark er átrúnaðurin veikur og hevur so at siga onki annað eyðsýnt pláss í sam felag num enn, at borgararnir gjalda kirkju skatt, hóast bara ein lítil partur av fólk inum tímir at ganga í kirkju