fríggjadagur 18. mars 2011síða 10

nr. 33 · 18. mars 2011 10 VIKUSKIFTI Samrøða Dánjal Højgaard post@sosialurin.fo Eitt nýtt ættarlið. Og byrjanin til eitt nýtt tíðarskeið. Soleiðis ljóðaðu nakrar av yvir­ skriftunum, tá ið Javnaðarflokkurin 5. mars fekk nýggjan formann. Aksel Johannesen hevur avloyst Jóannes Eidesgaard, sum hevur stýrt Javnaðar flokkinum tey seinastu 15 árini. Tey seinastu sjey árini í sam­ gongu, meginpartin av tíðini saman við tveimum borgarligum flokkum, Sam­ bands flokkinum og Fólka flokkinum. Sosialurin hevur tosað við nýggja formannin í Javnaðarflokkinum um hvønn vegin, hann heldur, at flokkur hansara skal fara í eini rembingartíð fyri javnaðarrørsluna í Europa. Og eini tíð, har flokkurin fær metlága undir­ tøku í veljarakanningunum. Tørvur á broytingum Tá ið Jóannes Eidesgaard handaði tær formansstafettina á landsfundinum 5. mars var tað við Kennedy-sitatinum: »A man may die, nations may rise and fall, but an idea lives on«. Hvat er javnaðarhugsjónin í dag? – Hugsjónin snýr seg framvegis um frælsi, javnað og samhaldsfesti. Tað er grund vøllurin. Men fleiri flokk ar eru farnir at líkjast Javnaðar flokk inum meira og meira. Tí hevur Javnaðar­ flokk urin ein ávísan trupulleika, um hann skal markera seg sum nakað ser­ stakt. Hvussu loysa tit trupulleikan? – Broytingarnar skulu koma úr neðra, frá grasrótunum í flokkinum. Tað er umráðandi at fáa semju um tey polit­ isku málini, tí so verður tað eisini trupl ari hjá tingmonnum at arbeiða í sjálv drátti. Javnaðarflokkurin skal ikki boyggja seg fyri politiskum rákum. Rákið í vesturheiminum og kanska serliga í Norðurlondum hevur í longri tíð verið rættuliga borgarligt. Men Javn­ aðar flokkurin skal ikki laga sín politikk eftir hesum. Vit skulu halda fast við tey upprunaligu virðini, men sjálvandi skulu vit dagføra okkara politikk. Tað vit vilja og siga, skal vera meira greitt. Tað skal vera meira kantur í. Velur Stoltenberg-leiðina Krøv um grundleggjandi nýskipanir á vælferðarøkinum hava tey seinastu 20 árini flutt javnaðarflokkarnar í Europa móti miðjuni. Við bretska New Labor sum fyrimynd hava teir lænt burturav nýliberalistiska arvagóðsinum, sam­ stundis sum teir borgarligu flokkarnir nógva staðni hava fingið sær ein meira sosialan profil. Úrtslitið er, at floks­ mørkini eru blivin kám. Tó eru undantøk. Í Norra hevur Ar beiðara flokkurin leitað aftur til tær sosial demokratisku røturnar og hevur síðani 2005 stjórnað landinum í tøtt­ um samstarvi við landsfelagið hjá fak­ feløgum LO og vinstraveingin. Skal Javnaðarflokkurin ganga New Labor-leiðina, sum t.d. Nyrup og seinni Thorning Smith hava gjørt í Danmark. Ella skal hann velja leiðina hjá Stoltenberg og norska Arbeiðaraflokkinum? – Har haldi eg so avgjørt, at vit skulu velja seinnu loysnina. Vit skulu hava tætt samband við grasrøturnar í flokkinum og fakfeløgini. Tað er tann vegin vit skulu fara. Javnaðarflokkurin eigur ikki at broyta sítt innihald, bara tí at rákið hevur verið borgarligt í nýggjari tíð. Men tað merkir kortini ikki, at Javn­ aðar flokkurin ikki kann markera seg í fíggjar­ og vinnupolitiskum málum. Fyri tað um vit hava eitt greitt boð uppá vinnu­ og fíggjarpolitikkin, so merk­ ir tað ikki, at vit sleppa málunum um t.d. at útgjaldsskipanirnar skulu vera samhaldsfastar og at skúlarnir, heilsu­ verkið og aðrar vælferðartænastur skulu vera fyri øll. Javnaðarflokkurin má so undir ongum umstøðum ganga burtur frá sínum grundsjónarmiðum fyri kanska at tekkjast veljarunum. Í 2005 boðaði Jóannes Eidesgaard á landsfundi hjá Javnðaraflokkinum frá, at stættarstríðið er av. Heldur tú, at stættarstríðið er av? – Nei, tað eri eg ikki samdur í. Nú skal eg ikki siga, hvussu hann meinti síni orð, men eg eri ikki samdur í, at stættar­ stríðið er av. Munurin er fram vegis stórur millum tey við teimum hægstu og tey við teimum lægstu lønunum. Tað eru fleiri samfelagsbólkar, sum á mang an hátt eru illa fyri í dag. Tey lægst løntu, tey ófaklærdu, sita hart í tí, tí bústaðar­ og livikostnaðurin er so høgur. Men eisini útbúgvin fólk, sum t.d. peda gokar, heilsuhjálparar og fleiri onn ur hava trupult við at fáa endarnar at røkka saman. Fyri ikki at tala um teir støku uppihaldararnir, sum hava tað serliga trupult. Hoyri eg teg siga, at javnaðarflokkurin skal flyta seg til vinstru? – Ja, tað er møguliga rættast at siga, at flokkurin skal til vinstru. Tað merkir, at vit skulu hava eitt tættari samstarv við fakfeløgini og veruliga taka okkum av trupulleikunum hjá teimum, sum hava hava tær lægru inntøkurnar í sam felagnum. Kostnaðarstøðið er ov høgt, og bú setingarmøguleikarnir ov eins táttaðir, og tað ger, at tey við lágum inn tøkum hava tað øgiliga trupult. Fleiri politiskir eygleiðararnir halda, at Javnaðarflokkinum tørvar eitt ítøkiligt politiskt projekt. Ger hann tað? – Nú dámar mær einki orðið projekt, men tað er rætt at flokkinum tørvar ætl anir, sum eru meira ítøkiligar, enn tær hava verið. Eina ætlan, har alt hong ur saman, og hesum arbeiðir flokk urin við í løtuni. Hvat skal ætlanin snúgva seg um? – Tað er alneyðugt, at vit fáa sam halds­ festi millum ættarliðini. Vit, sum eru í arbeiðsførum aldri, hava skyldu at taka okkum av teimum, sum bygdu væl ferðar samfelagið. Men samstundis mugu vit ansa eftir, at byrðan ikki verður so tung hjá summum, at tey ikki knógva undir henni. Tað eru fleiri sam­ felagsbólkar, sum sum ikki bera byrðar í sama mun sum løntakararnir, og har Tað eru fleiri samfelagsbólkar, sum sum ikki bera byrðar í sama mun sum løntakararnir og har skulu vit býta byrðarnar betri VinstrasVing á politiskum vegamóti JAvNAðArFLoKKuriN skal halda rimmArFAST um SoSiALDEmoKrATiSKu røturnar. Flokkurin skal til viNSTru og hava TæTT samband við FAKFELAGSrørSLuNA, tí STæTTArSTrÍðið er iKKi av. men FLoKKuriN skal EiSiNi leggja seg mEirA eFtir vinnu- og búSKApArmáLuNum, sum higartil hava verið HáborGiN hjá teimum borGArLiGu, sigur NýGGi Formaðurin AKSEL JoHANNESEN í samrøðu við SoSiALiN