mikudagur 4. mai 2011síða 15

15 Mikudagur 4. mai 2011 · Nr. 51 Sosialurin Mugu velja mill um var­ andi orku ella hægri prís ”SEV noyðist at hækka prís in.” Soleiðis ljóðaði ein yvirskrift í einum av bløð­ unum í farnu viku. Yvir­ skriftin kløkkaði meg als ikki, og helst fara vit at síggja fleiri líknandi yvir­ skriftir í komandi tíðum. El­framleiðslan í Før oy­ um er soleiðis samansett, at størsti parturin verður framleiddur úr olju, og tí sigur tað seg sjálvt, at hvørja ferð prísurin á olju hækkar, so verður framleiðslan eis­ ini dýrari. Nú er støðan blivin so vanlukkulig, at SEV sigur seg hvørki hava ráð at fram­ leiða fyri verandi prís, ella at útbyggja alternativar orku keldur. Vit eru við øðrum orðum komin í eina ónda ringrás. Støðan er álvarslig Vit mugu øll duga at síggja, at vit eru á vandakós. Neyð ugt er tí at leggja allar gamlar ósemjur afturum og hyggja frameftir. Um vatn­ orka er betri enn vindorka ella øvugt, um SEV sjálvt skal fremja útbyggingar, ella onnur skulu gera tað, um feilir eru gjørdir her ella har, tað eru heilt aðrir spurningar. Okkara samfelag er í eini álvarsamari støðu hvat orku viðvíkur, og tí mugu vit standa saman um at fáa framt útbyggingar, ið gera okkum minni heft av olju. Tilvildin kann ikki ráða El­orkan fyllir somikið nógv í okkara samfelag, at hvørja ferð tá brek er í fram leiðsluni, so steðgar mest sum alt samfelagið upp. Tí kunnu vit ikki lata spurningin, um hvør hevur valdið undir tí prutlandi grýtu lokinum í Miðeystri, vera avgerandi fyri, hvussu høgur prísurin skal vera á streymi í Føroyum. Spurningurin er ikki, um SEV fer at hækka prísin ella ikki. Spurningurin er, um vit vilja brúka pengar til varandi orkukeldur nú, ella vit í framtíðini vilja lata prísin hækka í stór­ um. Longri vit bíða við at útbyggja alternativu orku­ keld urnar, størri verður prís hækkingin, tí oljuprís­ urin fer bara uppeftir (sæð yvir eitt longri tíðarskeið). Tí nyttar ikki at halda prís inum niðri, við at spara í útbyggingum. Nei lat okkum heldur koma í gongd við útbyggingum av var andi orkukeldum – ongan tíð ov skjótt! Helgi Abrahamsen Løgtingsmaður Strendur Skálafjarðartunnilin verður eitt stórt framstig fyri Føroyar Málið um at gera undir sjóvar­ tunnil millum Streymoynna og Eysturoynna hevur verið drúgt í politiska lands lag­ num. Hóast mong hava verið ivasom um hesa verkætlan, sum nú verður gjørd á pri­ vatum grundarlagi, so fegnist eg um, at Løgtingið nú hevur samtykt at geva felagnum eina longda tíðarfreist til at finna fígging til hesa so týdningarmiklu verkætlan fyri Føroyar. Alment ella privat Sum so mangan hevur kjak­ ið tíverri ikki snúð seg um fyrimunirnir fyri landið við hesari verkæltan. Heldur hev ur man kjakast um verk­ ætlanin skal vera privat ella almen. Atgerðarloysi hevur valdað og kjakið, um tað skal verða hesin ella hasin leist urin, hevur darvað mál­ in um í ólukkumáta. Nú er avgerð loksins tikin, og tað er í sær sjálvum eitt stórt framstig. Mong hava málað eina ljósareyða mynd av, hvussu frálíkt tað hevði verið, um so var, at landið stóð fyri verkætlanini, tí so hevði tað verið ein ótømandi inntøkukelda hjá landinum til at fíggja aðrar tunnlar m.a. Sandoyartunnilin. Tann ljósareyða myndin av Skála fjarðartunnilinum sum eina almenna íløgu er langt frá so ljósareyð, sum mong hava havt á lofti. Skuldi hesin tunnil verið almennur, hevði tað verið neyðugt, at tað almenna/landskassin tók upp eitt lán uppá eina milliard, og hetta hevði í besta føri ført landskassan bein leiðis í óføri. Ein tunnil, ið skal verða fíggjaður við bummgjaldið, hevði onga inntøku givið undir byggi­ tíðini, íð er á leið 4 ár, og har ­ umframt hevði tað mink að munandi um gjald føri hjá landskassanum tey næstu árini. Hetta hevur m.a. lands bankin gjørt vart við. Fór man undir at gera verk­ ætlanina sum eina almenna verkætlan, hevði kreditvirðið hjá Føroyum versnað mun­ andi, serliga um landið í hesum krepputíðum skuldi taka eitt lán uppá 1 milliard. Hetta hevði uttan iva havt eina skaðiliga ávirk an fyri metingina hjá eitt nú Moodys av føroyska bú skapinum. Nú verður tunnilin gjørd­ ur av privatum uttan veð­ hald frá landskassanum og uttan at landið á nakran hátt ber nakran vága. Skuldi tað seinni víst seg, at landið hevur ”forert” eina inn­ tøku keldu til privatar stig­ tak arar, og at landsstýrið angrar hesa avgerð, so er tað lagt upp fyri hesum við í lógaruppskotinum, at landið til eina og hvørja tíð kann yvirtaka tunnilin um ynski er til tess. Lógin sigur, at tá tunnilin hevur verið í nýtslu í 2 ár, hevur landið ein forkeypsrætt, har kostprísurin verður settur eftir einum ávísum prísprofili, sum verður avtalaður í kon­ sessiónsavtaluni mill um pri­ vata felagið og lands stýrið. Gitingar hava eisini verið frammi um, at privata felagið fær allar ágóðar, meðan land­ ið verður bundið niður og stendur eftir við øllum váð­ anum av verkætlanini Hetta er ómetaliga skeivt ført fram, tí landið átekur sær nem liga ongan váða, veðhald ella fíggjarligt veðhald frá lands­ stýrinum. Fyri tað fyrsta er tað privata felagið, sum skal gera allar íbindingar í ver­ andi veganet, og tað er onki í lógini ella avtaluni, sum sigur, at landið skal lata gera avleiddar verkætlanir fyri hundratalsmilliónir, sum fleiri vilja vera við. Skuldi tað víst seg, at felagið fór á húsagang, so er tað heldur ikki nakað í lógaruppskotinum, sum bindur landið til nakað yvirhøvur. Tað fer somuleiðis at vera møguligt at gera aðrar íløgur í veganetið, tær íløgur sum m.a. samferðsluætlanin hjá Landsverki leggur upp til, uttan at landið skal endurrinda felagnum fyri møguliga mistar inntøkur orsaka av hesum. Tá ið tunnilin er aftur gold­ in, og felagið hevur fingið eitt avtalað avkast av sínari iløgu, verður tunnilin latin aftur til landið ókeypis. Tað verður í konsessiónsavtaluni ásett eitt evsta mark fyri, nær tunnilin skal latast aftur til landið (30 ár), og er tað óansæð, um loyvishavarin/ privata felagið hevur fingið tað avtalaða avkastið av sínari íløgu. Connecting people Skálafjarðartunnilin er størsta verkætlan í Føroya søgu. Hetta er ein verkætlan, ið skapar optimismu og bindir øki og fólk tættari saman í stórum parti av land inum, og sum kemur at viðføra ómetaligar nógvar posi tivar ringvirknaðir. Fyri miðstaðarøkið kemur tunn­ ilin at geva eitt nógv størri uppland til eitt nú handils­ livið, matstovur, kafeir og vinnu lívið annars. Hesir ringvirknaðir fara óivað eisini at síggjast aftur í Eysturoynni og Norðoyggjum. Hvat við­ víkur tunnlinum sum ar­ beiðs skapandi tiltak, so vísa útrokningar hjá Fíggjar­ mála ráðnum, at tunnilin hevur eitt virði uppá 1,67 av RLÚ. Ùtrokningar frá 2008 frá vinnumálaráðnum, sum tá umsat verkætlanina, siga, at tunnilin hevur við sær risa løngjaldingar, sum vit netupp í hesum døgum við ovur stórum arbeiðsloysi hava tørv á: 2010: 35 mió 2011: 91 mió 2012: 112 mió 2013: 118 mió 2014: 109 mió 2015: 58 mió 2015: 58 mió 2016: 58 mió 2017: 27 mió. Hesi tølini eru grund að á royndir frá Norðoyatunlinum og skulu sjálvsagt takast við einum ávísum fyrivarni, men onkursvegna geva tølini okkum eina ábending um, at tunnilin hevur eitt stórt nyttuvirði fyri tað føroyska samfelagið. Vit hava brúk fyri arbeiðsskapandi til­ tøk um í hesum hart spentu búskapartíðum, og Skála­ fjarðartunnilin er avgjørt eitt stig tann rætta vegin Vit eiga at síggja møgu­ leikarnar heldur enn forð­ ing arnar. Bæði møguleikar fyri familjurnar við spardari koyritíð og harvið meira kvalitetstíð við familjuni, sparing av brensli og harvið CO2 útláti og óanaðir møguleikar fyri vinnulivið. Tað er onki at ivast í, at hendan verkætlanin fer at binda partar av Føroyum tættari at hvørjum øðrum og harvið broyta føroyska landslagið radikalt. Fólkið kemur tættari at hvørjum øðrum í einum stórum parti av Føroyum ella sum slogani hjá Nokia “Connecting people”. Annika Olsen Løgtingskvinna Ská la fjarð ar ­ tunnilin er StørSta verk ætl an í føroya Søgu. hetta er ein verkælan, ið Skapar optimiSmu og bindur øki Saman