týsdagur 10. januar 1928síða 2

TO A > + re Mer BE he gaar til Samfundseje, har en bitter Modstander i Hr. Lands- tingsmanden, er saare forstane- ligt: Arbejdernes og Fiskernes Interesser er ikke de samme som Købmandens og Rederens Interesser, og lr. Landstings- manden har jo aldrig befundet sig paa nogen anden Iylde, og derfor kaster han ogsaa den Ytring til de færøske Arbejdere Den Politik, som Landstingsmanden og Fiskere: Forhandl!!! støtter saavel i Rigsdagen som i Lagtinget, har aldrig med et Ord næret andre eneste vist, at han har Anskuelser: den, der fremskaffer Værdierne, maa lade sig nøje med, hvad han faar og ønsker han yderligere forhandles tilby- mere, saa maa der herom. Varefordyreren der aldrig Forhandling og efter Hr. Landstingsmandens Mening er dette i Orden. En Kendsgerning er, at den, der skaber de største Værdier det Fiskere og Arbejdere, men til tor færøske Samfund, er Dato er det de andre som ikke skaber nogen Værdier, der in- kasserer den største Gevinst, og at denne Gevinst ødsles bort i vanvittige Spekulationer, maa Hr. Landstingsmanden ikke paa- føre Arbejdernes og Fiskernes Konto. Derfor samles færøske Fiskere og Arbejdere om Soci- Socialdemokratiet, da detie Parti varetager Arbejdernes og Fi- skernes Interesser, hvorimod Hr. Landstingsmanden er Tals- mand for d'Hrr. der saa smukt udtrykker sig om, at Årbejder- nes Interesser strider mod vore Interesser. Yderligere Kommen- tarer er fuldstændig overflødige. M. S. Viðstein. „riskernes Interesser." „Feroyatíðindi“ er farið at dyrgja eftir fiski- monnum. valbeituni? — - Munnu teir fara at leypa eftir Hvar eru „Fiskernes Interesser“ best varðveittar? Undir yvirskriftini „Fiskernes Interesser“ hevur „Foroyatíðindi“ fyri 17. december eina grein, ið sær eins sakleys út og er ein væl og snotuliga smíðað rottu- fella; takið sigur: „Eyðkendur er úlvur í roði.“ Talsmaðurin fyri peningavald- men her er, sum orða- inum loynist ikki, hvar hann fer fram. Grimur er hann á at líta, tå hann kaldur í huga birtir upp undir at steingja aftur við „lock-out“ og lata arbeið- aran standa kaldan og svoltandi uttanfyri jarnportrið. Ohugn- aligur er hann tå hann mælir til at leggja ftollskattir á fólkið og skera niður lønir og studningar frá niðara enda i samfundinum, so at tey, sum lítið skulu fáa minni, meðan tey, fáa hava, sum ovmikið hava, skulu meiri við hjálp av undantøkulégum; men ikki er hann tó í sínum rætta essi, fyrr enn hann undir semjulótum roynir at birla upp ovund og við illsemju millum teir, sum sítt arbeið skapa allar tær øko- hansara nomisku góðskir, sum harrar, kapitalistarnir, kunnu fita seg av og liva hogt fyri, so at, sjålvt tá teir fara á húsagang ganga fallit) silvurbúnyttur teirra til 12000 kr. kunnu teir meta og vínkjallaran til annað slíkt. Tað er sjálvsagt ein hin lætt- asti máti at vinna á, tå tað kann eydnast at fáa sínar mótstoðu- menn at rúka saman f Osemju sína millum; men hvussu vakur tílíkur máti er, er eitt annað. Hetta er ikki fyrsta ferðin „Foroyatíðindi“ roynir at sela illt ímillum arbeiðarar á land- inum og fiskimenn; men sjáldan hevur hetta útkoraða reiðarablað farið so ljódliga fram við sínum sniðlopum sum hesa ferðina. Við byrjar andliti frá, einglafrómum blaðið at greiða hvussu semuliga alt gekk til á fundinum millum reið- arar og fiskimenn í ár, — hin sama kontraktin var samtykt óbroytt, — hugsa sær til hendan kontraktin, sum foroyskir reið- miss- arar av sínari óendaligu kun og vælvild góu fiskimonnum fyri meira enn mannaminni síðani, hon var í 1927 samtykt óbroytt — »selv om der efter- haanden er ændret lidt hist og her i Paragrafferne,« — sigur »Føroyatidindi«, og tað heldur fiskimenn trúgva sær —? Áfram heldur blaðið og sigir, at meira enn mannaminni hev- ur »Hovedhjørnestenen i dette kontraktlige Samarbejde mel- lem Fiskere og Redere« verid, „at Fiskerne ejer en ubeskaaren Trediedel af Fangsten, og at Rederen af sine to Trediedele betaler alle Udgifter." Ja, soleiðis kann tað vera nú, har sum fiskimenn eru varnir um seg og so upplýstir, at teir duga at standa uppá teirra rætt, men tað er tíverri ikki altíð so væl. Men fyri góðum mannsaldri síðani var tað ikki soleiðis vorið, og tað er mest at kalla látur- vert, tå „Feroyatíðindi“ nú held- ur seg kunna fáa fiskimenninar teir at trúgva sínum møsni, ti liva og virka enn, sum stæddir g vóru á fundinum 25. og 26. januar 1912 á Tvoroyri, har hin fyrsti harði dystur stóð millum „Foroya Fiskimannafelag“ og »Færøernes Rederiforening“. Eftir langt orðaskifti og harðan drátt vild teir hovdu fyri sær eina makt, og als ikki eftir góð- reiðaranna, men heldur (i organisatiónina Føroya Fiski- manna“, ið skipaði 2000 manns, sum teir bóru 6tta fyri kundi tåverandi formaður felagsins harra 8. P. úr Konoy í brævi sínum av 28. januar 1912 til felagsmenninar peika á fylgj- andi úrslit úr hesum fyrsta dysti: »Fiskimenninir eru slopnir frá gomlum ólíðuligum byrðum sutn í. d: 1. At lata pening av sínum parti til '/; av iskøssum, '/, av ti ísi, sum verður keypt- ur, ' av sildagørnum og bátum til agnbrúk; sildaveidu til 2. at lata '/; til teyp av byrs- um og alt annað évist, ið gongur til agnveiðu og agngoyming; 3. at lata nakað til alt óvist útlegg við solu av fiski ímóti al lata '/; av telegram- peningi og okkurt um '/, pct. mæglerkurtage, tá fisk- urin verður seldur í Keyp- mannahavn. Tað, sum vunnið er i år aft- urat, er i fáum orðum hetta: Fiskimaðurin skal hava: eftir rigga til, um arbeitt verður I. Løn akkord fyri at áður enn mynstrað verður uppá; 2. Í pund sterling, sum áður hevur verið roknað til 18 kr. net (millum reiðara og fiski- mann), skal nú verða rokn- að til 18 kr. 5 oyr.; 3. 150 skpd. skal reiðarin assu- rera fyri hvort skip innan 1. september; Í. rætt til at standa hjá, tá ið fiskur verður vegin til solu, og hyggja eftir vektini; 5. rætt til at fáa pris at vita fiskurin verður áður enn landaður; 6. rætt til uppgerilsi um tal, vekt og pris hverja ferð landað verður; I rætt til specificerað uppger- ilsi við endaliga avrokning; 8. kokkurin skal hýri enn mánaðin; 9. rætt til at fyri ikki hava minni 15 kr. um fáa pening rind- aðan allan fisk, sum fyri Ólavsoku fiskaður er innan síðsta oktober, og rætt til at fáa peningin fyri hin fiskin innan 31. decbr.; 10. reinan triðjung ímóti al rinda I], av lóðri og '/; av sild, id keypt verdur til agns. 11. rætt til at krevja rein skip um várið og til at klaga til øvrigheitina, um tey eru órein; 12. fría ferðing til skipið ella 2 kr. í ferðapening pr. mannc. Hetta ein stórur sigur, sum felagið her vann, og var mong av hesum punktum eru vorðin betur seinni, t. d. er fiskimad- urin nú leysur við alt gjald fyri agn, » pund sterling er nå roknað 150 kr. bøtt lóggávuni, sum Lt. d. tað um rein eftir kurs, kokkaløn er 0. s. fr. Summi eru við og góð skip. Undir hinu harðu ófriðalíðini sóu reiðararnir sær kans til at doyva fiskimannapartin frá 33t/, pct. niður í 27 pet, og tað var eitt hart hoyggj at draga at fáa fi gx OP pet.; men tað eydnaðist vegna partin uppaftur i åhaldni og dugnaskap hjå fel- agsformanninum 8. P. úr Konoy. mong, Her kundu verið ford Á domir á, hvussu felagið mong við ågrytni og mikið stríð og kostnað hevur strítt seg Einki er meira Ósatt enn tað, at hetta stóran fram til tað støðu nú er. sær mest sum av er komið sjálvum, so sum „Foroyatíðindi“ so smolturskotid roynir at pota inn Í oyra á teim dolskastu av fiskimonnunum fyri at fáa teir reiðaranna at ganga síni og orindi á komandi valdegi. Fiskimaðurin = hevdi aldri lingið so fræga kontrakt, sum hann nú hevur, um hann ikki hevdi sítt felag at styðja seg vid, og seinni sitt blað at verja sínar interessur við. Men her eru ikki allar súðir syftar enn. Við „Foroyatíðindi“, at hin foroyski flskimaðurin „ikke er Lønarbej- der men fri Fangsímand.“ Hetta við „fri Fangstmand“ er vist meint at ljóða so håbarsligt, grovum stavum prentar men tað er næstan sum tað kundi verið sagt um ein Skræling. Hvussi fríur hin foroyski fiski- maðurin stendur av reiðaranum, vita teir best, sum stjórna fiski- mannafelagnum. = Tann fiski- maður, sum 7 mánaðir hevur fingið í avrokning 800 kr., har- av honum ikki ognast meira enn 15 vegna tess, al reidarin hevur trekt hann av fyri voru- keyp 300 kr. og fyri pantaðan skatt til kommununa 85 kr. og sakforarin 400 kr. fyri gamla skuld, kann ikki kallast fríur maður á nakran hátt, men so eru so mangir stæddir. Tað hjálpur honum so lítið, „Foroyatíðindi“ pynta hann upp við „fri Fangst- mand“ og „en Mand med ganske um roynir at særlige Interesser“ og seta hann við liðuna á reiðaranum valg- dagin. Tá valgdagurin er horvin, verður hann aftur „avtrektur“ fyri vorukeyp eftir hovedbókini hjá reiðaranum, stevndur, dømd- ur og pantaður við hjálp av sakforaranum fyri gamla hand- ilsskuld og kommunuskatt, áður enn hann fær oyra undir hond sjálvur. Er tað so, sum ,,Føroyatid- »Naar alt det dog Fiske- indi“ skrivar: kom- mer til alt, er rens Arbejde, der er Grundlaget for, at ogsaa de øvrige Sam- fundsklasser kan faa noget at bestille,« so mátti hann tó verið borin til ein betri lut av úr- slitinum, enn hann Í royndum fær, og sum er so úrlagið ringur, má at sjålvt »Føroyatidindi« siga um hann: »At Fiskeren skulde kunne nøjes med at tjene mindre, vil intet Menneske finde paa at mene.« Tað er samfundi, har ein so nógv týð- skiligt, at Í einum andi maður, sum >Foroyatíð- indi« sigur fiskimannin at vera, og sum hann i royndum eisini er, fær so avbera lítið fyri sítt arbeið, má okkurt vera rang- vorgt. Har má okkurt og kanska alt vera skipað skeivt fyri, og har má vera stór trongd til at fáa eina aðra og betri skipan á samfundslagið. Nú er greinini Í »Føroyatidindi« týðu- at fáa fiski- hovuðsætlanin við tann, ræðast al liga nokk menninar at velja javnaðarmenn inn á løgling, og til tess stillar hetta reiðarablaðið nøkur meira ella minni skroyp- ulig og rangvorg progvadømir uppá beinini, t. d. at inntøkan hjå fiskimanninum er saman- bundin við klipfiskaprisin í út- landinum. Ja, var fiskimadurin Í royndum fríur maður, kundi so verið, men sum er, er tað ikki somikið klipfiskaprísur í útlandi, sum tað er saltfiska- prísur reiðarans, ið er avgerandi. Ongantíð hevur hetta víst seg týðuligari enn Í ár, tå fiskimad- urin bert fekk ca. 27—28 oyr. fyri kg av ti saltfieki, sum reið- arin seinni seldi fyri 65—68 og meiri í klipfiski. Ikki er stórt losinum um, at at meira hopi í daglons- arbeiðið hjá fiskagentunum so hervuliga ávirkar inntøkur fiski-. mannanna. — Man nakar fara at trúgva, at fiskimenninir fáa hagri prís fyri saltfiskin frá keyp- monnum lá lonir lækka. Í ár, tá arbeidslønin gekk foluliga nógv niður, fingu teir jú í roynd- um lægri prís, ja absolut og nógv lægri relativt lægri, enn tá arbeidslønin var prís, bæði høg? Tað kann vera gott við tí tey kalla „feori“, men so langt av leið frá „praksis“ må ein ikki fara við tí, sum »Føroya- skal líta ” tíðindi“ fer, tá nakar á tað. Foroya Fiskimannafelag hevur ongantíð luttikid í politikki, og tað ger tað ikki enn, tað er eitt Opolitiskt felag enn sum áður, og límir less standa innanfyri ymissar politiskar flokkar, har frítt stemmu á valdegi; felagið leggur teir kunnu geva teirra ongar treytir á leir; men tå talan skal vera um ,,Fiskernes Interesser“ og í hvorjum flokki tær eru best varðveittar, so kann tað neyvan vera í ti flokki, sum „Foroyatíðindi“ fyri, tí tað er jú har, at ,,Reder- varð- starvar nes Interesser“ eru best veittar, og sjálvt um fiskimenn og reiðarar arbeiða saman, er og verður tó ein stórur interessu- munur teirra millum, sovæl sum har eisini er eitt sindur av inte- ressufelagsskapi. Tað er trúligt, at tað er rætt, sum »Føroyatidindi« sigur, at fiskimenn og reiðarar ikki kunnu koma longur við at togast um kontraktina; men líka so víst er tað, at fiskimenn- inir mugu koma longur við at fáa meira úrslit úr arbeiði teirra, ella liva teir ikki, og tað má so verða við samvinnu og felags- skap í skipaogn, fiskasølu og vorukeypi; tå fyrst er hugsandi um at fáa fult virði fyri arbeið teirra. Í sama viðfangi sum »Føroya- tíðindi“ ræður fiskimonnum frå , at fylgja javnaðarmonnum í valdegi, rættir blaðstjórin ávar- andi fremstafingur uppí loft við hesum orðum: „Men at social- demokratisk Fagforeningspolitik kun*) arbejder for egen Fordel og snæver Klasseinteresse, det ved vi alle.“ — Einki kann vert innantómt enn meira Ósatt og hesi ávaringarorð ,,Føroyatid- indi“s. Er tað nakar, sum ar- beiður „kun for egen Fordel“ í verðini, so er tað júst mótsetn- ingurin til javnaðarmannafelog- ini um heimin, hin privata kapitalisman, = storkapitalurin, tann sonevndi „Hejfinans“, har er ikki talan um at gáa eftir *) tant her.