týsdagur 7. februar 1928síða 1

— Se 0 FRÆLSI 20 oyr. á 3. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsiduni, Á og 4. síðu. avsláttur í prísinum. -FØROYA- Vid størri lysingum fæst I 1903 SKRIVADI HIN NAVNFRAMI HALVDAN KOHT um arbeiðararersluna í Noregi, sum tað mundið var spjødd soleiðis, at hin norski arbeiðaraflokkurin ikki til fullnar stóð sum ein heild, og av teirri orsek ikki kundi bróta seg fram um til tað mentunnarstoði, sum ar- beiðaraflokkurin langtar eftir: »Socialdemokratiet er i Færd med at blive Landets eneste radikale Parti, og en stærk Be- vægelse gør sig gældende for at sammensmælte = Arbejdergrup- perne. Før eller senere vil sik- kert dette ske, og da skal det samlede Arbejderparti støt og sikkert vinde frem til ledende Stilling i Norge.« spádómur Hesin Halvdan Kohts er í hesum árið vorðin ein sannleiki. Noregs arbeidara- flokkur er komin til tað í Noreg, sum tað kann eydnast stødu einum arbeidaraflokki vid sam- anhaldi, har málini verða sett í hásætri, og tað, hátt fellur millum tær einstaku hugsjónirnar, verður sett til síðis, so at tað altíð verður agið og samfelagsins borgarar, sum arbeiðaraflokksins at seg sum á annan samfel- mál At Noregs arbeiðaraflokkar gingu verða ringja um. saman í eina heild, fordi við sær í fyrsta umfarið ein hábærs- ligan sigur, við síðstlidna Stór- tingsval. Tað var longu tá eyð- sæð, at tað fyrsta, sum hetta val eitt ríkisstýrið mátti setast í Noreg, vildi volda, var, at nýtt men hver ið fekk tað til upp- gávu, hekk leingi í tí óvissa. Nú er tað avgjørt, at stýrisskifti hevur verið í Noreg, og arbeið- araflokkurin skipaði ríkisstjórn- ina av monnum innanfyri sín egna ring. Hetta er fyrsta sinnið, at arbeiðarnir eystan fyri hav hava verið settir til eina slíka álvarsliga uppgávu, sum atstjórna gamla Noregi, og vilja tí allir heimsins arbeiðarar av besta huga frambera ynski um, at tað má eydnast teim norsku arbeið- arum at halda soleiðis stýris- svølin á Noregis skútu, at tað má verða ein uppgongutíð fyri Noreg, og at Stórtingið í teim komandi árum vil stilla seg eitt sindur annarleidis yvurfyri tí arbeiðandi fólkinum, enn gjørt Varð í fjør, táið ytukthúslógin< varð samtykt, tí nýggja Noreg, tí frælsa Noreg, må arbeiðsmannsins menniskjuligu rættindir íkki knógvast á slíkan hátt, sum gjørt varð, táið varð samtykt. Av teim trimum norðanlond- um hevur Noreg í flestum ára- málum verið í við >tukthúslógin samræði annaðhvert av hinum báðum grannalondunum, Danmerk og Tirsdag hin 7. februar 1928. JAVNADUR SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 143. Blaðið På Bretskir politimenn taka lógvatak og seta føtur í spenn fyri at halda ti í:rvitnu manramtgvuna burtur, táið skip við ferðafólki leggur at bryggjuni. seinri Sveariki. Hetta hevur kanska í mongum verið ein at- voldin til, at arbeiðaraflokkurin ikki hevur ment seg fyrr enn í seinri árum, sum hann hevur í hinum búðum grannalondunim. men Noregsmenn eru seigir og halda áfram, nógv sipandi til Ivar Aasens: vit koma, bert vit ganga beint. Tað hevur verið væl gingið, hóast tað ikki var lætt gingið, og tað hevur verið beint gingið, sjålvt um tað ikki var so skjótt gingið. Takið altíð áfram, og hevur borið tann vegin, og var alt nú at vinna situr arbeiðaraflokkurin við rík- isstýrinum. Við at venda sær aftur til søguna, vil einhver hugsandi arbeiðari kunna slútta sær til, hvussi tað ber til, at hin norski arbeiðarin hevur staðið í ymsum flokkum og ikki fyrr enn stutt síðani kom at standa saman sum ein heild í stríðnum fyri málum arbeiðarans, sum gav hetta undrunarverda úrslit so knappliga, at um íkki teir, sum mest væntaðu av framgongdini við valið 1927, sær henda møguligleika. høvdu hugsað Noregs fólk endurreistist, po- litisk 1814. Men »følkid«, sum so mangan verður ikki fólk minni enn sæð eisini Í rópt uppá, var yvur- og »bønamadur« við í teirri tíðini, teir hoyrdu høvur, so var ikki taldur ikki til tað, sum tá nevndist »félkid«. Lít bert aftur á hin tiltikna, grundlóggevandi Eiðs- voldarfundin. Har var eingin, sum bjóðaði til at bera upp á mál verksmenn og bønarmenn fáa at lata húskarlar, hand- stemmurætt, tað var verri enn »F6lkid«, kratiinum« skuldi ha tf »demo- ræðið í embætis- SO. sum Í va Noregs landi, vóru menn, handilsmenn og bóndrir. Men vorðið samanborið við, hvussi var í ødrum londum i Europa, so varð hetta kortini eitt framstig. Landastýrið heyði til ta tíð bert ligið í hondunum á tí konguliga embætisstandi, og sjálvsagt bardust teir sum harð- ast fyri at halda alt í somu gomlu gongd, tí teir vóru ikki til síns at lata hetta ræði frá sær. hygg bert eftir, hvar bóndrir eftir bestu eynum royndu at gerast sjálvbjargnir, og vildu heyjað sítt sjålvbjargni yvurfyri teim konguligu embæt- teir harð- Ikki lukkuligt at mussað ímóti slíkum > ismonnum, so vórðu liga slignir til jarðar. var harrum. Til eina sanna arbeiðarareisn- ing kenst einki til, fyrr enn i 1848, tåid 27. decembir Marcus Thrane bin stovnaði Noregs fyrsta arbeiðsmannafelag, ,Dram- mens Arbejderforening“. Hetta fyrsta arbeiðsmannafelagið í No- reg setti sum fyrsta mál at starv- fyri: arin so við og við kom til betri ast at virka fyri, at arbeið- kor og kundi gerast minni fjøtr- aður av peningamonnum. Starvaðist so Marcus Thrane og starvsbrødur hans fyri hesum máli, og eydnaðist tað at íbyrta fleiri smátt byrjaði at skilja, at teir felog, arbeiðarin so so við samanhald vildu vinna áfram, annans ikki. Í 1849 hevði Thrane stovnað 10 arbeidsmanna- felog, í 1850 var hann formaður | | | | | | fyri eystara Noreg, og í hesum felogum vóru 8100 limir, og áður enn árið leyk vóru ikki minni enn 273 felog, við einum limatalið 20,850. So skjótt ment- | ist henda rørsla, hóast hon hevði nógv at berjast ímóti, so- væl sum hon hevði mong mål at starvast fyri. Eina roynd gjørdu teir norsku fekk tað arbeiðararnir, sum søgu- ligan tydning, var, at og lag at senda eina teir fingu i adressu til »stathaldarans«, sum hevði 13,000 undirskriftir. Í hesari adressu ella benarbrævið var ávíst, hvussu hitt fátæka fólkið leið meiri og meiri, so tað var heilt ótoluligt, og hiðið var, at »statsstyrid« vildi verða beina- samt og rudda burtur alt tað, sum tarnadi og forðaði arbeið- arafólkinum í at gerast sjálv- bjargið. Langt um leingi kom so svarið frá allar ovarsta tindi, Oscar Í, at hann sjálvur vildi bestemma og soleiðis helt tað verða til all- avgera, sum hann manna gagn. Í einum petti av svarinum standa hesi orð, sum týðuliga prógva, hvussi lítil fat anin er á »ovarsta tindi«, tåid tad ringir seg um mål arbeids- manna: »Hans Majestæt har med Bekymring betragtet den misledende indflydelse paa den arbejdende Klasse, som i den senere Tid har vist sig, og nærer det Haab, baade i og udenfor denne Klasse, at retsindige Mænd, vil række Haand til at fortrænge Anskuelser, der lettelig kan Jede bort Lovlighe- fra Ordenens, | | | | Í | Í | 100 arbeidsmannafeløgum í | dens og Samdrægtighedens Vej.« vid adressuna ella umsóknina, men Stórtingið gjørdi einki legði hana burt. Arbeiðsmanna- feløgini ótolnaðust, hildu fundir og samtyktu at »demonstrera«, men her skuldi hitt norska aft- urhaldið Arbeiðaraflokksins fremstu menn vísa tenn og klevur vórðu arresteraðir, >kommis- sion« niðursett til at granska vidurskiftini, skaffa prégv um »strafbare Planer og Foretagen- der af Arbejderforeningernes Ur- høvdu Medlemmer eller Ledere.« slitið varð, at teir, sum maktina, dømdu arbeiðsmenn- inar til harðar straffir ella stórar peningabetur. Ætlanin hjá yvir- vøldini var bert hin eina, at sláa hesa arbeiðarrerslu so hart, hon og tað frá grundini av, at aldrig skuldi reisast aftur. Í Noreg, sum alla aðrastaðni um heimin, gekk leiðin til ar- beidarans frælsi inn igjøgnum | fongsulsdyrnar, hetta er hin | vanligu vegurin, og var tað heldur einki undur í, at tað gekst soleiðis í Noreg heldur. Marcus Thrane varð settur í tukthús, og felagar hansara við. Í 4 ár táið dagur rann menninir komu vóru teir har, og og úr tukthúsinum, vóru viður- skiftini broytt og vónirnar brost- og ikki hildið til at íbyrta felog aftur enn á sinnið. nar, varð Marcus Thrane fór til Ameriku. Men stødi hevði hann lagt so hugsanin fólkið aldri hitt at gerast sjálvbjargið. væl, at doyði ímillum arbeiðandi Í 80-unum tók hin politiska arbeidarrørslan aftur ferð á seg,