týsdagur 14. februar 1928síða 1

FRÆLSI Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, Í síðu. avsláttur í prísinum. 20 oyr. á 3. og 4. Nr. 7. |*oe SS SÅRAN HOYRAST HVÍNINI um alt Foroya land, har rásirnar eru trongar, livikori ússalig og lemj- líðir, kemur tað til andi. Alt longur tíðin tess ræmari sjóndar, at meiri ein baksar og strevast fyri at halda lívinum uppi, tess minni fæst fyri stríðið, tess verri gerast korini hjá tí minna manninum. Fiskimaðurin sum hevur yrki sítt á oftast havinum, kennir kanska sviðan av hesari sam- fundsskipan, ið nú er valdandi. Her koma alt fleiri og fleiri dømir fram Í ljósmála, at illa verða landsins bestu synir lont- ir fyri teirra strev og starv fyri at halda landinum uppi. Nú um dagirnar kom maður úr Kvalbæ, Thomas Edvard Berg, til okkara og greiddi greinligari hvussu sær hevði gingist hesi seinastu 2 árini. Tað vóru ikki bert ljós domir, sum hann hevði at flyta fram, og minni enn so. Maðurin greiddi soleiðis fra: Í 1915 byrjaði hann, Th. Edvard Berg, at handla við keypmann Daniel Oliver handilsviðurskift- úr Kvalbæ, Holm, men ini vóru har sum so mangar aðrastaðni, at alt gekk uppá bók, so tað var vont at fylgja vid hvussuleiðis ið fram fór, var keyp- Tað id var skrivað og tað hvort vinningurin mansins ella hansara. at selja varð sum skuldi og mátti keypast varð eisini skrivað, har gjørdist lítið annað, tí peningatrot skuldi vera. Soleiðis gekk í fleiri år, og aldri var nakað uppgerilsi at síggja. Men í 1920 gerilsi frá keypmanninum, sam- kom upp- stundis sum hann gavst at handla. Hetta var fyrsta ferð ið nakað sást av teimum tólum, sum skrivaðu vóru, og varð hann hvussu vorðið bilsin táið sást var. Nú er tað kanska betur at takað eitt sindur fram av ti, sum frammanundan hevur ver- ið og nevna pettir år kærumåli, sum hesin neyðars fiskimaður sendi til logkønan mann, við bøn um at koma sær til hjálpar: »Jeg har siden nævnte Køb- mand etablerede sin Forretning i Kvalbø, arbejdet og købt mine Varer fra ham. Der blev ikke i den Tid, jeg har arbejdet hos ham leveret mig nogen Opgø- relse, san det er mig ubekendt om jeg har noget til Gode hos ham eller han hos mig. Købmanden har for ca. 20 Aar siden laant 100 Kroner af mig, men desværre fik jeg ikke noget Bevis derpaa af ham. Han kom til mig, da han var i stor Forlegenhed med Kontan- ter, og ligefrem bønfaldt mig om at laane sig de anførte Kr. Han har ikke trods Paamin- delse godskrevet mig Beløbet. Da Statens Kulminer i Kval- -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT Vid størri lysingum fæst bø holdt op med at bryde Kul, lejede jeg af Sognepræsten, i det saakaldte »Præstfjæld«, en Kulmine, hvori jeg kunde bryde Kul til egen Husholdning og lige- ledes til at sælge. Jeg ryddede, sprængte og opsatte Stolper i Minen, saaledes at jeg kunde komme til aff bryde Kul. Da jeg var godt og vel færdig med Foranstaltningerne kom for- nævnte Købmand (Holm) til Sognepræsten og mig og anmo- dede os om, at han ogsaa kunde komme til at bryde Kul i sam- me Mine til egen Husholdning; men han fik mere ud af Minen Brug han fik han solgte for Jeg fik ikke no- end til saa meget, at 2500 Kroner. get fra Købmanden som Godt- eget Materiale jeg mit Arbejde gørelse for det anvendte og for med at rydde Minen. Om Efteraaret 1927 har Køb- manden ved Sagforer Johan Hansen (Juristen) Kvalbø, fore- taget Udlæg i min Fortjeneste for Aarene 1926 og 1927. Hertil skal det bemærkes, at Johan Hansen med mange gode Ord fik mig til at underskrive et frivilligt Forlig paa min Gæld til Købmanden. Johan Hansen udtalte sig overfor mig, under Forhandlingen om Forligets Indgaaelse, at det, om maa sige, kun skulde være for at trøste Købmanden, idet der ikke vilde blive gjort Skridt til retslig Forfølgelse.« jeg saa Her kann ein og hver síggja hvussi skilið framvegis er her á landi. Madurin fekk onga hjálp frá tí lógkona manni hann vendi sær til, og #om til at rinda henda peningin á slíkan hátt, ávíst. Teir sum omanfyri er logdust á tann neyðars peningin, sum maðurin hevði tuskast fyri hesi bæði árini, og hóast hann við grátu- rødd bað um eitt sindur til mat svarið til konu og bern, var frá sakforarinum: eingin pardón. Tungligt var manninum at ganga aftur til húsa við tómum lummum, og ongum bita til matnar, — og hann skuldi hava verið eftir avrokning. Tyngri kundi leiðin fiskimansins aldri leggjast enn her er ávíst. Maðurin eigir 7 born, tað elsta er íkki meiri enn 15 ár og konan hevur verið ólekjuliga sjúk f fleiri ár. Omaná hesa viðferð gjørdist einki annað hjá enn at honum royna at fáa sett børnini út. 3 tey yngstu eru nú farin heiman frá og ikki er at ívast í at fleiri mega sendast burt. Sig so at her er væl vorið á landi, og tey neyðarróp, sum til tíðir hoyrast ikki hava nakran botn. Jú, vit síggja ikki hvussi vorið er, men eilt róp, sum t. d. hetta vil altíð kunna leypa hvøkk í hugsandi fólk, um tað JAVNAÐUR Tirsdag hin 14. februar 1928. aldri rinur vid hjå teimum, id eru hjartakøld og hava hvølju- líkt skinn. Fiskimaðurin er ikki einsa- slík- frá- mallur um at liva undir um korum sum her er BRODURSKAPUR eisini her fólk, at henda núverandi samfundsskip- greitt, og tað vil ganga upp fyri anin er ótululig. Tí eiga oll at starvast fyri at fáa hana broytta sum snarast. o Lá r rd Sjálvstýri. Fiskimaðurin og hin peningaligi sjálvstýrisspurningurin. Táið sjålvstyri, hevur ein altíð hugsað talan hevur verið um sær hitt tjóðskapsliga sjálvstýri. gi Tad er ein brekur, at vit fiski- altíð sum eina bert tjóðskapliga fyri- hetta er alt leið, at sjálvstýri bert á tann hátt. Sjálv- menn tosa um sjálvstýri tóku, ti OVNÓgV burtur av stýri kann verða gott í mangar aðrar mátar, enn bert tjóðskap- liga sæð. Táið ein maður er vorðin sín egin, so hevur hann sjálvstýri í sínum heimi — verið sær stórt ella lítið. — Nakrir menn stovna eitt felag, t. d. eitt keypslufelag; tað fyrsta, sum roynt verður, er at fáa felagið til eitt fullt frælst felag, so at tað kann standa óheft av ødrum feløgum, ella ødrum ið ger felagið bundið. Stutt og greitt, tað verður roynt at gera felagið sjálvstatt, so ikki verður tørvur á at spyrja um loyvi til hetta og hattar. Henda sjálvstýrisrorslan rerist í hvorjum felagið, og er hitt so- nevnda »finansiella« frælsi. Tá nú hvor einstakur arbeiðsmaður er eitt lið í tí stóra felaginum: hin ognarleysi arbeiðaraflokk- urin, so kunnu vit so toluliga ætla, um hin einstaki er so væl ímóti tjóð- stimbraður at taka skapligum sjálvstýri. Ikki kann tað sigast, at hin skuldarbundni fiskimaðurin er so fúsur at geva sína atkvoðu til frama fyri sjálv- stýri landsins. Eg kenni so væl, hvat id býr í einum sovorðnum manni; har er ein ótti fyri at fáa fleiri útreiðslur, sum á hann verða lagdar fyri at vinna landinum fleiri inntøkur — og ikki kann hann lastast fyri tað. arnar til at Hann, sum ikki fær end- rokka saman, er óttafullur og stúrandi, og g Sp r tf eftir betri likindum fyri inn- kann rinda tøkunum, so hann sin skatt å lagaligan hått. Sum standurin er nú hjá nógvum, kann tað ikki sigast, at vidur- skiftini eru lagalig, og tá kanska mest, táið talan er um at rinda skatt. Tað hoyrist so javnan, at nú hevur fútin verið har og har. Ottin nerist í hverjum, óttin fyri at fáa meiri at rinda, samstundis sum líkindini gerast verri inntøkum viðvíkjandi. uppseta eilt Eg skal her skattaskema: hugsa sær Inntøkur vid fiskidrift. . 600,00 Kostarhald . 300,00 Heimayrki . 125,00 Adrar ymiskar inntøkur 100,00 Tilsamans eru: 1125,00 Skattur Trygging 80,00 9,00 1036,00 skattað gevur hetta so kr. 93,24, og har- Táið nú verður 9%/, umframt má ein so arbeida o. u. 10 tímar plikt. Her skal tað merkjast við, at talan er her um ógiftan fiskimann; men tað er at rinda, um hann tó kann gera tað, tá hann bert hevur seg Men tíðindir ymsastaðni frá prógva, sjálvan til at hugsa um. at tað gongur torfort at rinda. Ð 5 Hvar er nú atvoldin? er vert at spyrja. Ja, hetta er hin stóri spurn- ingurin, men brekurin er iva- leyst tann, at vit hava ov fáar knýpnu, fáu altíð fjøldina, so- inntøkur, og tær og småu inntøkur vilja seta sermerkir å leingi sum trot er bædi å ein og annan hátt. Eisini er manna- uppalingina i múgvan vegna vánaligum ikki til at fáa ílag ymisk verk, so smáum korum og skúlaviðurskiftum búgvin borið hevur áleiðis til at gera fólkið sjálvbjargið; tí víst er tað, at líður fjøldin hungur, so er lítið má tað vert at hava sjálvræði, ti fyrst starvast fyri at gera fjøldina fría peningaliga. Nú kann ein og annar spyrja, leiðin gongur til hvonn veg ið g sjálvbjargni, og um tað ikki er best at fáa ílag sjálvstýri land- sins fyrst? Ég skal lata tað seinra hvíla, men vísa á eina leið, sum miðar ímóti fiskimannsins, tað er: keypslu- og sølufeløg. sjålvstyri felagshandil, samyrki, Hvussi er statt f ødrum lond- um, hesum máli viðvíkjandi? Mær torvar ikki at fara longur enn til Danmarkar. Hin danski fiskimaðurin kann als ikki fata, 1928 íkki hava keypslu- og selufelog, og at vit so seint sum í teir mugu væl undrast yvir, at soleiðis er statt her á landi. Lati okkum á pappírinum gera eina ferð til Danmarkar. Sjålv- haft tilhøvi at sæd hetta, sum tað í roynd og verðu er. Har farið til og meðan fiskimaðurin er úti á fiskivinnu, selur fyristødumadur ur havi eg verður útiróðrar, Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið + Porto. Blaðið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 143. S.I sølufelagsins fiskin til hin hægst- bjóðandi. Táið so verður aftur- seldur, og fyri at greiða útreiðslurnar hjá komið, er fiskurin sølufelaginum, tekur felagið 10%, av tí samlaða søluprfsinum. Limur kann ein og hver gerast, Hettar ferir fær reinan pening og ikki ein pap- staðni f ið er fiskimaður. við sær, at fiskimadurin pírslepa, sum Foroyum. Sjálvsagt skal pening- ur latast avstaðaftur, táið keypt verður eitt og annað, ið nýtast hin danski fiskimaðurin er ikki so væl stillaður, at hann upp: í dunga, og hann må fara ljéd- Hann veit, hvar hann skal fara at keypa, hann fer í egnu búð, keypslufelagið. Limir kunnu øll gerast við at rinda lutapeningin, manga skal — kann hópa peningin liga um peningin. sína lítlan ella stóran, eins og viður- skiftini eru. Yvurskotið í einum sovorðnum keypslufelagið verður limirnar, sundurluta til allar eftir sum teir hava keypt til. Keypslu- og sølufeløgini standa síðani saman í einum ringi, ið hevur við sterri starv at takast við, skipa selu og keyp um alt landið — og síðani til útheim- Yvurskotið verður eisini at javna út ímillum feløg- sins. her ini, eftirsum hvørt hevur keypt og selt til. At hetta er eitt ímóti fiskimannsins frælsi, er lætt at stig skilja. Fiskimaðurin ræður:sjálv- ur sínum keypslu- og søluvidur- skiftum, harvið fær hann meiri virði fyri tað, ið hann selur, og sleppur lættari til tað, sum hann keypur, og búgvist til einaferð í taka tjóðskapligum sjålvstyri — um framtíðini at við einum hann skuldi uppliva tað; tí vit sleppa ikki uttanum tað, at táið alt kemur saman um, so stend- ur landsins vælferð í, hvussi hin arbeiðandi flokkurin hevur tað. Hvar liggur nú skyldin fyri, at vit standa so aftarliga á fram- burðsleið? Kávast kann ikki. út- yvur, at okkara umboðsmenn á danatingi eiga sína skyld, men vit fiskimenn eiga eisini eina skyld, vegna tess vit klandrast og stríðast um mangt og hvat. Vit hjálpa tveimum politiskum flokkum at ráða, meðan vit sjálvir ikki til at koma framat til røra ein fingur fyri at bjarga okkum burtur úr sellum vesæt- dómi. Lati okkum tí taka okkum um reiggj og lata hin politikin sigla sín egna sjógv, meðan vit fylkjast um merki arbeiðarans: Fullt frælsi fyri hin arbeidandi flokkin, og tremst í skjaldri bera orð Karl Ognarleysir vinnumenn úr øllum londum, haldið saman! Marx: Streymur.