týsdagur 6. mars 1928síða 1

4 k FRÆLSI -FØROYA- JAVNADUR SOCIAL DEMOKRAT BRÓÐURSKAPUR 20 oyr. á 3. og Nr. 10. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsiduni, 4. síðu. avsláttur í prísinum. Við størri lýsingum fæst Tirsdag hin 6. mars 1928. verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 143. g" pel TS Tandlæge BREND 8 træffes 11—5. Telf. 114. LANNANDNANU ÆG HÓMER SS LKAAOURLU 5 ODONOOODDDE ANDMANNSBANKIN í monarkinum Danmørk er E3 inn 23 on vorðin ein midstøda fyri ósemju og klandri bæði á ein og annan hátt. Alt stríðið, sum ríkisstýrini, sum sitid hava, hava haft síðani Danmarks »nationala« skomm var opinbárað, táið fólk fekk frænir um, at hin »fini« og hátt mentaði Gliiekstadt var ein búrðtjóvur og bl6dygil Etatsraad av døkkasta slag, er enn ikki lokið. Sambandsríkisstýrið í mørk, fjøtradi rikissan til henda Dan- av stórsvíkjarinum sindrada og bank, soleidis at rikis- kassin skuldi trygd fyri bankan. Hettar tiktist lamda vera vernd og øllum logið at soleiðis varð fyriskipað, at staturin soleiðis beinleiðis legði redda, ti hetta var ein av teim nógvu av einstaklingum eigandi uppí fyri at og stýrdu bankum, tíverri eitt syndarligt domi um einstaklinga- stjórn. Men Neergaard og fylgjusveinar lupu til og kast- aði statin upp ímóti bankanum, so hann ikki raplaði..... Nú aftur á er hesin banki våsi í bloðum og á ríkisdegi, og tåid hann framvegis er hjartabarn Neergaards, so er tað skilligt, at ríkisstýrið á sín hátt vil greiða hesa flokju, sum Neergaard hevur komið stat- inum í. Ríkísstýrið er nú komið fram við einum uppskotið til eina »Ord- ning« av vidurskiftinum í land- mannsbankamálinum. = Henda orðningin sum harra ráðharrin Slebsager gjøgnumføra, eftir sínum upp- skotið, er av ti stóru fjøld av donskum bløðum útlagt til ikki at vera nakað minni, enn at Slebsager ætlar at bjóða bankan út tíl auktión, og lata hann fara til hægstbjóðandi. Og koma „ikki boð inn sum verd eru at taka við, ja, so er tað væl sein- asta og einasti útvegur: -liva hann. Ja, hetta er eisini ein máti til at vakja yvir lands- ins handilsviðurskiftum. Hand- ilsráðharrin framsetur uppskot, ;sum kann føra vid sær ein av Danmarks størstu, og av útheim- inum nógv umhildnu bankum verður lagdur oyðin. So er vorið har hin harða hondin fær fastar tøkur á. Donsku blødini bera boð um at tað ikki bert eru >de hjem- handils- ætlar at at av- -lige-Pengehajer, der ligger paa Rov for at falde over Byttet, naar det gunstige Øjeblik er inde. Ogsaa den internationale .Storkapital har strakt sine grid- ske Fingre ud efter den fede Bid, der her var at hale. In- rigsmister Kragh har paa egen Haand været ude for at for- handle ker om Statslaan og Finansie- med udenlandske Ban- ring af Landmandsbanken«. Hetta er dømi um at peninga- viðurskiftini fyri tað fyrsta eru sera vánalig, og síðani er henda vånaliga tíðin framkomin av berum blektaðum spekulatiónum av villasta slag og so so seinast, men ikki minst, stórsvikini. Eitt í heild sínu syndarligt dømi um hesa núverandi sam- fundsskipanina. Hvussu er sambandið ímillum hin føroyska filialin >Feroya Banki« og hin stóra, mikið um- stridda, meginbankan í Keyp- mannahavn? spyrja ti fleiri Før- oyingar. Og hvussu ætlast hes- ” in bankin at koma burtur år »ordningini«, sum hin danski B handilsráðharrin fyrireikar yvir- fyri meginbankanum? Er tað soleiðis hátta at hesin bankin er heftur av hinum, so eru ongar grundur fyri, at hann kann sleppa óskaðlaður igjøgn- um skýreldin. Og verður hesin bankin brekaður av hesari skip- an, sum handilsráðharrin er talsmaður fyri, so eiga Foroy- ingar sum skjótast at kanna eftir, um tað ikki kann gerast nakað fyri at forða fyri, at vit herheima í Foroyum koma at kenna sviðan av sorðlinum. Um bankviðurskiftir í hesum døgum hevur Dethlef Thomsen framsett sína áskoðan, og er hann vissur í, at vit her á landi standa nóg so fast fjøtradir við hetta nevnist: Landmandsbankens Ord- danska bankmål, sum ning. Føroya Banki veit ikki, hvort hann er keyptur ella seldur, skrivar Konsul Thomsen, og tað má sigast at verða nakað hart, at okkara einasti banki er soleiðis fyrikomin, at hann veit seg hvorki keyptan ella seldan. Er tað soleiðis statt, so eiga tey føroyski blødini ikki at tiga, og okkara løgting eigir heldur ikki at lata slikt um seg ganga, at ráðharrar og ríkisdagur í Danmørk loyva sær at hægreiða soleiðis hin danska landmanns- tað okkum herheima. bankan, at skal svíða til Her mega ti allir Føroyingar mótmæla. Harra Thomsen hevur talad vid Andr. Såmalsson um, at Føroya Banki må haldast uttanfyri og yvur- dragast til Føroyingar sjálvar. Hetta tykist ikki at vera fólka- tingsmanninum eftir tykki, Hann svarar bert, at Føroyingar orka ikki at keypa hesar aktiur, og eingir Foroyingar hava lati orð follid um, at teir vóru sintir til at keypa sín egna bank ..... Nei, soleiðis sum ein altid hevur fata fólkatingsmannin, so hoyrur hann einki annað tos enn sam- bandstos, tað hevur borið hann fram higartil, og at doma eftir hesum, so er hetta ikki so nógv skeivt: sambandið í Feroyum hevur aldri fostrað ta hugsan, at Føroya Banki átti at verið: Banki Føroya Løgtings. Til at fostrað eina slíka hugs- an hevur tann tokusveipta sam- bandshugsjónin aldri evnad ella verid før fyri, til tess hava bådir oddamenn sambandsins, Effer- sæ og Andr. Sámalsson, lagt teirra megi og virki við, til eina hvørja tíð og stund, at halda fram fyri Føroyingum teirra máttloysi og vesaldóm og hitt ómakasleysa, í staðin fyri sjálvir at brýggja sítt hovd, at lata aðrar greiða allar størri spurningar. Og ímillum teir stóru spurningar má ti eisini bankspurningurin teljast. Sambandið í Føroyum hevur aldri sæð so langt — teirra sjónarringur er ov trongur til tess. Men nú kemur málið okkum Foroyingum uppí hendi. Vilja vit loyva tí danski ríkisdeginum, til at hagreiða Feroya Bank eftir teirra tykki, um tað vil føra við sær, at hin danski Landmannsbankin „likviderar“, so tað svíður til okkara banka, og leypur, ikki bert kvøkk, men langvarandi ófrið í feroysk handilsviðurskiftir? Tolur okk- ara land eitt slíkt ódnarveður, sum vil lemja vinnulívið so at tað kunnu ganga mong manna- minnir, til tað reisur seg aftur? Foroyingar eiga her at svara so hvassliga at tað danska ríkisstýrið og ríkisdagur má ikki røra við nakað, sum kann nerva bankan í Føroyum, uttan at tað verður heitt á Løgtingid fyrst. Verður gingið uttanum Legtingið, tá vilja vit munar: harðliga mótmæla hesum at- burði, og málið gongur sína sigursgond til loysningar: Ein í ollum forum og viðurskiftinum, Foroya vinnulívi til frama, full- fíggjaður banki, sum er og og verður: Banki Føroya Logtings. Det færøske Fiskerilaan. I Udvalget angaaende Rege- ringens Færøforslag rejste Hans Nielsen Spørgsmaalet om et virkeligt moderne Fiskeri paa Færøerne, idet han hævdede, at Regeringens Forslag ikke vilde faa nogen videre Betydning. De konservative Udvalgsmed- lemmer erklærede, at det nyt- tede ikke at tro paa Muligheden af at nuværende Regering, der som naa noget under den eneste Opgave havde at skære ned overalt, Broytingartid. Um ikki vid so ljósum vónum, sum »Tingakrossur« avmyndar, so tó vid vónum um broyting viðvíkjandi mongum her á landi, leggur hin føroyski fiskimaðurin aftur til havs fyri at vinna sær og sínum útkomið fyri hettar árið. lagt út um várið við vónum um, So hevur hann Í fleiri ár at betri tíðir hava komið, men hvørja ferð hava vónirnar brosti. Endin er tí vorðin tann, at fiski- maðurin hevur mist allan átrúnað tíðir; tí herheima væl eru við- broytt á ymsar hættir, men peningaligan lítlan = ella vorðin ikki kvikur til at fata, at nú eru líkindi til at eitt sindur longur áfram. Hann veit | um betri urskiftini hann batan hevur ongan sæð. Hann er tí stirvin og trekur, og er betur vinna full væl, at ein broyting er Í men um hon verður til ikki, er ein spurningur. nánd, bata ella fyri honum Ikki bert fiskimenn eru vissir í, at vit nærkast eini broytingar- tíð, men eisini hitt >stóra< po- litiska fylki, ið neynir seg sam- bandspartiid, sær við myrkum eygum og daprum sinni ímóti eini broyting, sum liggur sera frammarlaga í føroyskum poli- tikki, sum ikki vil verða til bata fyri sambandspartíið, og við eði leikar í sum eitt fylki av vit- Oddamenn leysum monnum. sambandsins royna, hvat teir kunna, fyri at verja sínar sessir á danatingi. Andrass Sámalsson lovar heynd yvur javnaðarmenn, tí teir skulu hava hjálpt sjálv- Við sinni rýmur hann av landinum stýrisflokkinum. rørdum fyri at steingja seg inni å einum ella borgini. Komin til hetta ævin- týrslott hittir hann felaga landstingsmannin, sum gongur ødrum kamari å konga- sin og drivur »langs dekk« í ridd- arasalinum, illfysin i útsjónd og myrkur Í huga — hann leitar eftir einum uppfinnilsi, sum hann vil taka »patent« uppá. Knappliga stødgar hann, brosar fyri seg sjálvan — hann hevur gátuna loyst: tað er „Social- demokratiet“. Landstingsmaðurin telegra- ferar heim. Í Feroyum situr »Dimma« og bíðar — og bíðar, og endiliga kom telegram; og so veit eingin av, fyri enn »Dimma« hevur fingið høvdid fyri aftaná bakkslátturin, og flýgur út ímillum hitt lesandi foroyska fólki við »Feltmarskal Haigs Jordeferd« á forsíðuni, Meddelelse fr: Ford« á baksíðuni og innan Í blaðnum »En Udtalelse af Lands- tingsmand Effersøe«, vid »En kinesisk Barnepige«. seg aftur, »En Henry javnsíðis 2. árg. Sjálvsagt mátti øll lesa, og so er, vit lesa: »Effersøe udtaler til »Berlingske«, at de to Social- demokrater í Lagtinget faar An- for, Færøerne skal svaret om repræsenteres í Landstinget af en Person, der er ubetinget Til- hænger af Løsrivelsespolitiken«, og so sigur hann frå, at Stau- og Moltke javnadarmenninir ning verða sansa- leysir, um gera so og so. So vítt harra Effersoe. Løgtingid sambands- Sum kunnugt, er samansett av 10 monnum, 11 sjålvstyrismonnum og 2 javnaðarmonnum, og kundi tað tí verið forvitnisligt at frætt, hvussi eitt danskt provinsblað skrivar um úrslitið av løgtings- Social- valinum. »Bornholms Demokrat« skrivaði um harra Effersøe: »Sambandspartiet har tilsluttet sig Venstre . . . Valget nu betyder, at Hr. Effersøe, der skal paa Omvalg til Efteraaret, falde Landstingsmand, idet Selvstyre- forhaabentlig vil som partiet og Socialdemokratiet utvivlsomt vil gaa med 13 Stemmer mod 10 vælge en Landstingsmand, der tilslut- sammen og ter sig Oppositionen mod Mad- sen-Mygdal.« = Seinri = skrivar blaðið: >Ja, hvad hjalp det med alle Flagene og alle Hurraraa- bene for de færøske Folkedan- sere? Hvad betød den patrio- tiske skyllede op Øer?« At endanum blaðið: >Storpolitisk set kan So- Stemning, der fornylig mod de fjærne skrivar | cialdemokratiet naturligvis ikke have noget imod Lagtingsvalgets Udfald. Men det nok saa ærefuldt for den danske havde været Stat, om den havde stillet sig mere forstaaende overfor Færøerne, end Tilfældet har været.“ Hetta prógvar, at danskir javnaðarmenn ikki eru so illa við, um harra Effersøe rýmur úr landstinginum. Javnaðarmenn á danska ríkisdegi hava einki brúk fyri honum, og vilja ti aldri koma til at sakna hann. Hver ið landstingsmaður verð- ur, mega løgtingsmenninir um, teir um tað. Javnaðarmenn á tingi hava einki ilt gjørt, um teir lata harra Etfersoe sigla at Charlottenlund til. Royndi ikki hann tad, id hann var mentur, í vetur at forða javnadarmonnum á ting? smæðist hann ikki, men skríðir seg í biðilsbúnað fyri at fríggja til javnaðarmenn. Hetta er >ca- at koma inn Og nú nossa«-gongd við lít. ... Hin týski keisarin Henrik IV noyddist at uttanfyri slotti í 3 dagar, áður enn hann slapp inn. Hin føroyski fyrr- verandi politimaðurin noyðist at standa På