týsdagur 20. mars 1928síða 1

FRÆLSI Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, 20 oyr. á 3. og 4. síðu. avsláttur í prísinum. Nr. 12. -FØROYA- Vid størri lysingum fæst JAVNADUR — Tirsdag hin 20. mars 1928. - NNU 23 TNT 23 MIN 23 8 Tandlæge BREND træfjes 11—5. Telf. 114. I 5 RDDOOONONN 5 NDOONONDOV 5 OOOOODONDENÅÆ Kim £3 nn JUN 23 IV RÍKISDEGI byrjar nú við endan av ríkisdags- p setuni at vera heldur meira livandi, foroyskum spurningum og málum viðvíkjandi, enn fyrr væl hevur man koma av tí, at tað hastar at fáa okkurt ríkisdagsmenn verið. Nógv fgjøgnum, so okkara ikki fara heilt sørir heim aftur til Føroyar. Málið pening til at keypa skip fyri, um at játta at lána sum kundi verða okkara fiski- útflutningi til bata, vann ongar semdir — tað var kanska heldur ikki væntandi, har slíkir odda- menn fyri einstaklingaræðinum við valdið. fundinum sum heild, hevur, tí- sita At gagna sam- verri, aldri verið teirra sterka síða, heldur teirra veika. Men, sum tað sær út, hava teir kortini ikki verið so blindir, ikki við sínum burði móti føroyskari roynd fyri at teir hava sæð, at teir, heldur miðsátta at- at fáa nakað gjørt, um eina tíð, sum alt ovmikid liggur á láni, hava sært Føroyingar, og á henda hátt breiðka um gloppið ímillum Danir og Feroyingar. Til at gróða sárið, aftaná hesa burturbeitan hørðu og hvessu Få av føroyskari roynd å fram- burðsleiðini, kom so undan kavi: fiskarílánið mikla, ein hálv mil- lión til umvøling og endur- nýggjan av okkara avgamla fiskiflota. So »gåvu«-rikt, vilja menn halda; men vit troysta okkum ikki til at hesari »gåvu«, til tess er pen- lítil, og hvat níga fyri ingamongdin ov verri er, viljin letur til at vere heldur jonkasligur. kann hesin »bevillingur« síggja eitt sindur út, men grødandi? Ikki á nakran hátt. Vit vilja minnast, at tá hetta mikla >Forslag til Lov for Fær- øerne om Fiskerilaan« kom í Sum væv spargament, høvdu menn á orðið, at Føroyingar átti at verið hjálptir hagar, at teir kundu drivið eina meira tíðar- hóskandi fiskidrift. Men tað var sum at rópa í tóman heim. Sjálvt ímillum teir >konserva- tivu«, sum annans eru skrástív- arar ríkisstýrisins, vóru menn, sum hildu fram, at tað var pá hogu tíð, at Feroyingar komu við í allheimsins kappingarstríð um at fáa tað mest meguliga burtur úr sínari fiskidrift. Fram- hildið var tá hin stóri munurin sum var ímillum, hvat ið vinn- ast kundi við tíðarhóskandi trolaradrift og hin avgamla sluppsdriftin, har o. u. 20 raskir menn vóru heftir við vaðbeinið ein stóran part av árinum, har úrslitið beri verður frá 5—700 krónur. Í nevndini, sum sett er í hesum málið, hava javnaðar- menn og konservativir skift orð sínamillum um tað neyðturvu- liga fyri Foroyar, at fiskidriftin tíðar- kon- beind inn á eina leið. Men servativu hildu tað vera ónyttugt varð hóskandi teir at halda hetta fram undir hesum ríkisstýrinum, sum bert hevði til endamáls at skarva av, ella »skera nidur«, sum teir nevna sina uppgávu. frætt er frå f teirra, Sum seinastu viku, so er ætlan sum talsmenn eru fyri einari aðrari skipan av okkara fiskiskapsvið- urskiftum, ikki at gevast. Hans Nielsen, sum er í nevndini sum yfiskarí-lánið< til vid- gerðar, hevur í nevndini fram- hevur sett uppskot um enn eina hálva millión í lán til eitthvort foroyskt felag, sum vil fáa sær trolarar, ið mannaðir verða vid Føroy- ingum, og veiðan verður liðug- virkað heima í Føroyum til útflutnings. Ministeren« »Hans Exelence hvarv, táið hetta varð framborið, og tað kann enn ikki avgjørt sigast, hvussi hinir flokkarnir taka við hesum uppskoti. Half- dan Hendriksen (konservativur) mælur til, at nevndin tingast vid Føroya Løgting, og Føroy- ingar yvirhøvur, um eina nyggja skipan fyri fiskiskapsins vidari framburð. Hvussi tað fer at gangast hesum donsku ríkisdagsmonn- unum til at fáa ríkisdagin til at taka ikki gott at siga, men logið tyk- ist tað at tað ikki grettur úr tí foroyska fólkatings- undir í hesum máli, er vera, At manninum, og hvar var hann, táið ministarin hvarv? Fór hann aftaná honum? Ella sat hann bert og bíndi ella beit á kamp? Hanus og Hálvdan eru fyri at fáa nakað munagott gjørt fyri okkara fiskidrift, men Andrass, sum er okkara fólkatingsmaður, hvar var hann, og hvar er hann? Ja, tað eru ivaleyst fleiri sum spyrja: Hvar er Andrass? Fiskeriet ved Grønland. Ledelsen af Grønlandsk Han- del har besluttet at udruste Skibet »Godthaab« til en Eks- peditionsrejse til Davisstrædet. Ekspeditionen, i hvilken skal deltage flere Videnskabsmænd, skal have til Formaal at under- søge Strøm- og Fiskeriforholdene i Davisstrædet. Skibet vil blive ført af Kaptajnløjtnant Riis Carstensen, Omkostningerne ved Ekspe- ditionen er anslaaet til 180,000 Kr., hvoraf formentlig de 90,000 Kr. kan fremskaffes ad privat Vej. Grønlandsk Handels Sty- relse har anmodet Finansudval- get om, at Staten dækker Resten af Beløbet, OCIALDEMOKRAT BRÓÐURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið Bankmálið og fiskimenninir. orð, af Síðani tað kom út í hin danski Landmannsbankin skuldi fara til skiftis, hava blød okkkara og ymissir politikkarar røtt allmikið um málið. Dethlef Thomsen, consul, sum altíð er árvakin, tá okkurt stór- , mål er á våsi Føroyum við- víkjandi, hevur bæði vent sær til ríkisdagin og skriva hópin av blaðgreinum. flutt øOrum »Tingakrossur« hevur fram, hvat komið er í bløðum, »Dimmalætting« hevur givið søguligar frágreiðingar um bankamålid og lagt til sína væl- grundaðu og varnu meining. z Fólkafundur hevur verið í Havn, og resolutión var viðtikin, sum skoraði á løgtingid, at tað skuldi málið til viðgerðar, — stutt og greitt: Málið hevur verið haft á koma saman og taka lofti av høgum og lJågum, sum mæla kunnu og skriva, og so må vera, tí hetta er av sonnum eitt stórmál. Væl kann tað fara at verða, at mangt landsins lagnu r vidvikjandi kemur at hanga å ti, sum hesum málið verður avrikað til frama ella forðan. Av ti, sum fram er komið í málinum frá foroyskari síðu, er tað sum »Dimmalætting« og »Føroyatidindi« skriva mest at vara seg fyri, tí tað sýnir, at bloðum er hjá báðum hesum hugurin bestur til at bera so í bandi, at privatir peningamenn og ikki løgtingid koma at ráða í tí banka, sum Føroyingar z skulu líta á í vinnulfvi sínum. Munur er tó á, hvussu hesi bloð bera seg at. Meðan >Dim- malætting«, sum hitt eldra og betri sidada afturhaldsbladid, fer hógliga fram vid søguligum yvirliti til formåla og einum sera snotuligum avslutningi, sum buldrar tó ikki er at misfata, hitt tidindi« meiri óskoytna »Føroya- heint á, og ræður ósmæðið til, at vit við okkara banka, hvussu hann so annars verður, skulu geva okkum inn undir ein ella annan útlendan stórbanka, fyri at hann kann, eins og Landmannsbankin, fi- nansiera Føroya Banka; »thi«, sigir blaðið, »Resultatet af Ak- ikke blive det, at Finansieringen af svæk- tionen skulde jo gerne det færøske Erhvervsliv kedes.« Ikki tíðindi til hugs, at vit kunnu kemur »Føroya- »finansiera« sjålvir! — „Fiskeri- bank“ ikki at Hugsan um slíkan vil bert tålma og tarna eina „hóskandi“ fyri- skipan av »Føroya Banka“, ti »man kan, som bekendt, ikke sýnist »Føroyatidindi« hava stóran hug til. Mel i Munden paa braskar hetta lítla lítið varna, pengamannablaðið, sum n» baade blæse og have engang,« spelkna, men einki er foroyskt á uttan húgvan. Fiskimenninir, sum »Føroya- tidindi« tó stundum veitir heið- urliga umtalu og náðiliga roknar við, hugsa nú mest um ein „Fiskeribank“ ella ein banka, sum á betri og lagaligari hátt enn Føroya Banki kann vera istand til at hjålpa fiskidriftini fram, so at fiskimenninir kunnu koma til at arbeida undir betri korum, f betri skipum og fåa teirra fisk betri og skjótari gjørdan í pening, sum teir kunnu fáa í hondina, ístaðin fyri sum nú liva upp á borg frá , vári til heystar og frá heysti til várs. Fiskimenninir leggja ikki lag í ein banka, sum er so háttaður, sum Foroya Banki hevur verið væl- higartil, at hann, tá ein stilladur skipaeigari kemur og biðjur um eitt vexillán til vár- at tað fyrr enn útgerðina, fær tað svar, ikki teir (pr. bræv?) hava forhandla kann hann fáa, við Landmandsbankan. Fiski- menninir í Foroyum eru ikki kentir við at liggja og bíða, meðan tílík ráðgerð gongur fyri seg. Fiskimenninir leggja í ein banka, sum er so fyrireikaður, at hann kann lata lán í nyggj V- fiskiskip og stegga vid a drátti og rentu fyrsta árið. Fiski- menninir leggja í ein banka, sum torir at geva vexillán til vælstilladar skipseigarar, uttan samráð við útlendar bankar. Fiskimenninir leggja í ein banka, sum kann geva lán móti trygd í klippfiski, sum sýnaður og vegin er; so at teir kunnu fáa lon fyri arbeiðið straks og sleppa undan at bíða 4—3 mánaðir og borga ímeðan. Fiskimenninir leggja ikki í ein banka, sum bert hjálpir teimum, sum dríva teimum, sum voruhandil, og bert hava til endamáls at savna pening saman. heilt leyst, aftaná eina stjørnu millum Tilsjónarlatandi høpis- reglurnar loypur »FøroyatfØindi« á javnadarmenninar: »Naar man frå socialdemo- kratisk Side viser Sagen gan- ske særlig Interesse, skyldes dette utvivlsomt forst og fremmest, at man gennem en færøsk Overtagelse af Banken øjner Muligheden for at det bliver det offentlige, repræsen- teret af Lagtinget, der kom- mer til at raade over Banken.« Sum vit síggja, eitt pent sigtilsi fyri, at javnaðarmenn bert vilja »bråka« bankamálið politiskt. verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 143. 2. árg. Porto. Blaðið >For en socialdemokratisk Betragtningsmaade kan der jo ikke tænkes noget mere at- traaværdigt, end at det offent- lige dominerer over Erhvervs- livet,« skrivar »Føroyatidindi«, Skuldi tað nú verið so ræðu- ligt, at hitt fólkavalda tingið fekk nakað at siga í vinnulínum og slapp framat af skipa fyri, hvar ið ágóðin fór, og hvørjum hann kom til bestar? — Fyri ein kapitalistiskan heila, (um maðurin hevur nakran kapital ella ikki, er í hesum samanhangi heilt líkagyldugt, heilin kann gott vera kapita- listiskur fyri tað), er ein tílík nakað verður ikki so lætt hjá privatum hugsan ræðulig, tí so at tilvenda sær fruktirnar av tf, sum arbeiðarin og fiskimaðurin hitt allmenna við síni fyriskipan er framleiðar, ella av tí, sum atvoldin at. Sum síðstu ávaring móti at lata Løgtingi ráða bank- anum skrivar >Feroyatíðindic: >Í intet Land — udenfor tusland — er det dog saale- des, at det offentlige kan gribe direkte og forstyrrende ind i Erhvervslivet,« kallar tað hitt all- menna grípur inn í vinnulívi; »Føroyatidindi« „forstyrrende“, tå uttan- men tað er nú so, eisini fyri Rusland, at lóggávuvaldið hevur við grundlógini varðhildið sær rættin til at grípa inn f ognarrættin og vinnulívið, tá tað krevst, »naar Almenvellet kræ- ver det«, og í krígstíðini var tað gjørt harðliga í Danmark við tí rætti, sum grundlógin játtar. hitt gátafora „Al- menvellet“ kann fortolkast; men tað er eftirynskjandi, at tað altíð ikki í land- Tað er ymist, hvussu grundlógarorðið verður so fortolkað, at vit fáa tílíkt inum, sum »Føroyatidindi« sýn- ríkmannaræði ist hava hug til at fremja. Um tað hevði haft máttin, sum tað hevur viljan, framdi tað eisini ætlan sína. Hann, sum bert hevur fingið fatur á hinum rætta leidistreing« inum í nútíðar mannfelagsliv« inum, veit fullvæl, atteir, sum ráða vinnulívinum, eru teir somu, sum ráða bankunum; tí bankarnir eru fyri vinnulívið, sum hjartað er fyri likamin, gjøgnum hjartað streymar blóðið, gjøgnum bank- arnar streyma peningarnir, og har verða teir beindir í tær ættir, sum bankaráðini vilja hava teir at ganga. Pengafyrstar og bankamenn ráða meira í heiminum enn kongar og ministrar, ríkisstjórnir og fólkating tilsamans, tí er tílíkur gravgangur um at fáa fastatøkur á bankunum. Hví eru nú allir pengamenn