týsdagur 17. apríl 1928síða 1

Sø i FRÆLSI A El -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR Lysingaprisur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, 20 oyr. á 3. og 4. síðu. avsláttur í prísinum. Við stórri lýsingum fæst JAVNAÐUR Tirsdag hin 17. april 1928. Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 148. A Porto. Blaðið II £3 ANN £3 MINE WD Tandlæge BREND træffes 11—5. Telf. 114. UNI ESS UD II Eu ISKERNE stærke har gennem í deres Organisa- tion formaaet at fratvinge Re- derne den før privilegerede Ret til hele Fangsten til en Pris som de mente at være i Stand til at yde. Paa den Maade er der sat en Grænse for den Bestemmel- sesret, som Rederne havde den Gang de kunde sige: Vi kan ikke yde mere for Fangsten. Nu kan Fiskeren selv eller gen- nem sin Organisation forhandle med andre Fiskekøbere om ved Opnaaelse af et Tilbud, skernes kontraktmæssige Tredie- Pris og acceptubelt sælges Fi- del til en saadan Opkøber, der betaler Fiskernes Vare kontant. Som man ser, er der allige- vel en stor Forskel paa hvad Fiskerne har opnaaet gennem Organisationen, og hvad de før maatte finde sig i. At der før paa Færøerne har været drevet en nok saa vidt- gaaende Spekulation i Folks Arbejde og Fortjeneste, kan ikke foreligger der altfor mange Be- omdiskuteres. Herpaa viser i Form af »Penge« som uddelte til Ar- bejdsfolk, í Stedet for klingende Mont, Brystbil- lede paa. Disse Penge lød paa Firmaer deres med Kongens et bestemt Antal Skilling i Va- Det er Kendsgerning at rer fra samme Firma. desværre en der i vore Dage paa enkelte Steder paa Færøerne, foregaar Udbetaling af Arbejdsløn i Form af Lønningssedler, som saaledes lønnede Arbejdere kan faa Va- rerforhos Købmanden og dermed sættes udaf Stand til at opfylde sine borgerlige Forpligtelser ved Kommuneskattens Betaling lige- saalidt som de kan klare deres Kontingent til Sygekasserne. Organisationen har her været Fiskerne en god Stotte, idet de ikke direkte kan prisgives en- kelte Maade som Tilfældet for var og Magthavere paa saadan delvis endnu er paa Færøerne, Fuld Dispositionsret over den retsmæssige Andel af Udbyttet har derfor altid været Organi- sationens Løsen, og at der er naaet langt frem paa dette Om- rande, er der ingen Grund til tvivstet om. Den vaagne Orga- nisation har i Enkeltheder gen- nemført Fiskernes Krav pro- De vaagne Med- lemmer vil gennem grammæssigt. Organisa- tionen kunne gennemføre andre Opgaver, som vil styrke og støtte alle Samfølelser Or- ganisationens Medlemmer. At en Del færøske Fiskere trem- mellem deles befinder sig udenfor Or- ganisationens Ramme og ikke blues ved at indkassere de For- dele som gennem Organisationen forbav- er vundet, er ikke saa sende men det kan ikke und- lades at blive noteret som et gammelkendt Gemyt indenfor Del af lagene, der aldrig vil lægge Ryg en bestemt defolknings- til for at indhøste gode Frugter, men naar Vanskelighederne er disse sig » Udbyttet, overvundne, melder ' som meddelagtige i uden at have gjort det aller- mindste for at overvinde Van- skelighederne. Det er den Type Mennesker Karakter, den med en saadan der til Dato Menneskehed i Vejen, paa dens ligger samlede Marsch fremad mod større og højere Maal end hvad Ædegil- det vil blive for de glubske. Den organiserede Arbejder vil altid Plads som Led i Organisationen, Fisker og være paa sin stærk og kraftig Solidariteten og med en Tillid til arbejde videre fol blandt tatet vil Organisationens Menneskeheden. Resul- ikke udeblive hvis Or- ganisationen fortsætter som be- gyndt. Bankmåli og, Føroyatidindi". Við einari geði og einum ågrytni, sum bert er kend millum skúlaungdóm frá 15—18 ár, reiggjar ritstjóri »Føroya- tidindi«s sín »akademiska« dyr- indal móti F. s., og eftir fornum siði letur hann eisini gjella her- hvøll, til ræðslu í fíggjundan; men eftir rópini tess at loypa sum vit hvorki hava verið aka- demikarar in spe ella eru krígs- okkum barns- menn, skulu vit halda frå at liga svara hesum ordabraski >philosofisk Fjernhed«, »sjælden overlegen Aand«, »vor sprænglærde høj- philosofiske Ven« o. s. v, aftur. Vit skulu einaferð við nerta málið »Føroya Banki« og Landmanns- harafturímóti enn sjálvt bankin ásamt støda tfdindi«s til tað. »Føroyatidindi« tykist at skorta »Føroya- evnir til at skilja fmillum, at »Føroya Banki“ er ein banki, sum Feroyingar í roynd og veru men sum eiga og ráða yvir; móti forsvarligari trygd lænar sær útlendan pening til brúks, og tað, at „Feroya Banki“ er ein banki, sum útlendingar, t. v. (ikki Foroyingar), eiga og ráða yvir, og sum ikki júst við van- ligum láni móti ásettari trygd, men við leypandi kreditti móti leysari rentu hevur pening til brúks frá einum útlendum Her ímillum; men um tað er nyttu- banka. er tó aðalmunur leyst at tosa við »Føroyatidindi«, tað kann ella vil ikki fata. Hvat haldi av viðvíkur okkara fram- samburðinum millum politikk, vinnulív og bankayrki, nemur »Føroyatfdindi« heldur ikki við sjålvt málið; men her kemur rílstjórin tó fram við nøkrum, sum er sera áhugavert. Vit loyva okkum at endurnýggja og undirstrika „Foroyatíðindi“s: yvísdómsorð<É »F, s. mener ikke, at det kan lade sig gøre at holde Politik for sig, Bankvirksomhed for sig og det frie Erhvervsliv for men holder vedblivende fast ved, at det eneste salig- gørende vil være, at Lagtinget overtager Banken. Maaske vil det dog hjælpe, noget paa For- staaelsen, naar vi minder om, hvorledes det nede i Danmark enstemmigt er bleven dømt som en Landsulykke, at at Staten en Tid har maattet tage Landmandsbanken paa sin Kappe, og at den blev en Kastebold for politiske Inte- resser,« 5 sig, Man trúgv, at blaðstjórin liva í teirri fallin landinum til vannlukku og byrðu aftaná og av tí, at ríkið Tað næstan so út, av tí hann skrivar. tók hann? — Hví noyddist ríkið at bjarga Landmannsbankanum í sínari tíð? Var tað ikki júst tí, at an- svarligir menn hildu fólkið í fákunnum um, hvat privatir peningaspeculantar og stórtjóvar havast at við tess og landsins ognarlutum. — Ja, tað var kanska ein vannlukka, rættvísu- liga sæð, at ríkið nakrantíð garanteraði fyri Landmanns- Tað var kanska sunn- fólk, at fór um koll, so fólkið fekk sjón bankan. ari fyri land og hann fyri sogn um tað ræðiliga díki av siðloysi og ansvarsloysi, sum kemur av, at privatir spekulantar hava fríar hendur at rutla við fólksins peningi og spæla polit- iskt myrkaspæl, so alt fólksins stoggar, tað vinnulív til endan var ívaleyst betur, at Land- mannsbankin var farin fallit fyri 7 árum síðani; men so varð ikki, og hví? Mundi tað ikki vera tí, at hitt villa siðloysi og hin Gud- dansurin gullkálvin leysi um gingu nógso høgt upp í mann- felagin? tá ikki verið flett grimu nektini hjá teimum, sum Um bankin fór, mundi omanav hini blød av sama slag sum »Før- oyatfdindi« altíð stríðast vid at fjala og breiða útyvir? Tað, at Landmannsbankin, Landmannsbankin er sær hevur tók verið tað, sum »Føroyatidindi« síðani ríkið hann, kallar >Kastebold for politiske Interesser«, hevur tó hjálpt til at nekta somikið av tí 6hugna- liga, sum altíð fylgir í holinum á privatari bankspeculatión á ein tílíkan hátt, at vit, sum eru einfallt og hava trú gott, kunnu vara okkum seinni. At tað var vandi við at lata ríkið eiga og ráða yvir banka í einiveldistíðini, tá alt gekk undir loki, er møguligt, og kann iva- leyst prógvast við dømum; men at tað tó er ødrvisi nú, tå landa- sjálvt stýrið er opinbert, má itstjóri »Føroyatidindi« kunnar fata; síggja, at hóast vónin er lítil, tá vit hann vágar sær fram við Landsmannsbankanum sum prógv fyri, at ein statsbanki í nútíðini er 6møguligur, ella at ein løgtingsbanki er ein lands- vannlukka. Hvat viðvíkur gleði >Feroya- tidindi«s yvir, at vit framvegis skula fáa loyvi at skriva í >Fer- oya Social-Demokrat«, trúgva vit, at hon er eitt sindur blandað. At vit fingið dóm okkara blaðskriving fyrr, kenna vit einki til. greiða hava fyri Hetta má >Feroy- atidindi« okkum meiri frá. F, s. Eitt mentunnarmål nútímans er „Radio““ men tíverri er tað í royndum her í Feroyum bert fyri tey ríku. Við tí fullkomleika, sum út- varpar- og móttokutólini í hinum sonevnda „Radio“ nú hava fingið, er hetta amboð vorið eitt ment- unnarmillumlið mannanna um allan heim. Tað eru ikki bert hini dagligu tíðindi um hatta og hetta, sum nú verða borðin túsundir av kilometrum í minni enn tíggjutúsundaparts sekund, men tað eru eisini vannlig ment- fyrilestrar um unnarmál, sum allmenn og vísindalig evnir, prædikur, messur, songur, tón- leikur og kensla Lt. d. í tungu- málum bæði fyri eldri og yngri, sum verða borin út á sama hátt, Her er fyri einaferð skuld nakað sum av náttúruni er allment >de mokratiskt« í víðastu fatan: Allur tann vísdómur og fagurleiki, sum fyrr var fjaldur í dýrum bókum, sum fá kundi keypa og færri vóru for at lesa; ella sum bert ljómaði í koncertsølum, har at- gongukortini koma uppí 10 króna virða. Alt undurfulla kynstri mannsins um- hetta verður nú av skapt til darrandi ravmagnsaldur og blakað ríkjuliga og runt út í loftið, so at hvor kann taka um at hava ein måttakara — eitt Men her er tað, at tverskap- lurt »Fått er skinnið so hvítt, at einki hárið orðatakið, og urin kemur uppí. grátt er,< sigur so er her. Væl eru radiomóttakarar ikki taka útvarpað verður, dýrir, tá talan er um at ímóti tí, sum bert fáar kilometrar frá steðini tílíkir kosta fáar krónur og brúka púrt einki av ravmagni, og tó hoyrist alt týðuligt og grant í teimum. Víða nú gjørt nógv fyri, at hvar um heimin verður so mong sum møguligt kunnu fáa lut í sum all- ríkiskassa tí vísdómi og fagurleika, útvarpaður verður. Fyri mennan pening úr verða stovnaðar radiosteðir, sum við avbera fínum og fullkomnum taka meginsteðir heimsins senda út, móttakara ímóti tí, sum og senda tað síðan sterkari út- aftur til nar (smálurtini). Á hendan hátt kann við einum lurti,iðkostar fáar krónur teir smáu móttakarar- hver, sum vil, bert og varir alleingi, koma í samband við meginheimsins stórsendarar, hoyra reður, prædikur, tóna- leik og luttaka í undirvísningi av ymsum slag. Fyri at hava rætt til at hava radiolurt, vera menn í eðrum lítlan skatt, nýtist okkum lurtari, skulu londum rinda ein Feroyum skatt at men so her í ongan lata, vit lurta frítt; mugu finna okkum í at hava allar tær fólkavoldum kunnu gerast radiolurtarum, og vit eisini ónollur, sum av tær eru mangar. Umframt allar tær ravmagnsbroytingar, sum fara fram í náttúruni, og sum einki gerst við, gera elektro- motorar, dynamoar, rentgenstól 0. a. m., ikki at gloyma tráð- leysir telegrafsendarar av tí gamla Marconi-slagnum, mikið Allar fólkavoldum kunnu tá hitt at skipa ikki letur stakling gera sum hann vil. óljóð. hesar ónollur av ímeðantíð tekur botast, allmenna sær fyri ollum sum best og hvenn ein- Í Føroyum eru vit so langt av leið, at vit einki kunnu hoyra frá útlandi við einum av teim smáu krystallurtunum, og bert eitt sindur viðein lampulurti; men vit mugu hava eitt fleirlampu- lurt, sum kostar nógvan pening, um tað skal vera til nakra nyttu. Høvdu vit ein av bestu mót- takararum og ein hóskandi sterkan útvarpara í Havn, kundu oll í Havn, sum høvdu eittkrystal- lurt og øll í Feroyum uttanfyri Havnina sum áttu eitt einlampu- lurt, kunna komið í frálíka týð- uligt samband við teir stórstu og bestu sendarar 9: víðvarparar ímóti sum vil. Tað ræður bert | f útlondunum. Sum er, kunnu A |||