týsdagur 29. mai 1928síða 1

FRÆLSI -FØROYA- JAVNADUR OCIAL DEMOKRAT BRODURSKAPUR Lysingaprisur fyri petitreglu: 30 ovr. á forsiduni, 20 oyr, á 3. og 4. síðu. avslåttur í prísinum. Við størri lýsingum fæst Tirsdag hin 29. mei 1928, | Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Telf. | og skrivstovuni. Porto Blaðið | sa | 2 árg. JK NOON 5 MIKINN ES UT Tandlæge BREND træffes 115, Telf. 114. SÚLAN E HINN ES MINN 33 IF Þet MI ET STORE NORDISKE TELEGRAF-SELSKAR, kapitalistfelag- - hitt ið, heimsgitna hevur eisini spent sínar til mikið av kærleika til hetta land, træðrir Føroyar, ikki so sum tað er fyri eisini at kunna verða her og fáa so nógv burt- ur úr sínum peningi sum fáast kann. At lað galt um at skunda sær tað árið sum teir komu til Foroyar við sínum kadali, var í, tí Forovingar einki at ivast vóru longu tå í ferð við at fáa telifonina í brúk her á landi. Tað kundi jú hugsast at For- ovingar eisini hovdu hug. at fáa sær telegrafsamband við út- heimin — so hevði gloppið fyri tí »ståra nordiska«, tað vildi tå einki foroyskt vatn renna at lí stóru nordisku peningakvorn- ini, og selskapið vildi ongan > t vinnning haft av at átt telegraf- stoð í Foroyum. Stóra nordiska hevur lí eisini Í leim seinru árum, láið hin trúðleysi kom í brúk, eisini komið sær til einarætt at gera úr hesum, so at nýtslu burtur leir kundu vera vissir í at ikki eilt teimum av hondum, teir kundu einasta føroyskt ovra fór lí í náðum sila og draga, táið Førovingar vildu hava tíðindir millum Suðuroynna og send telegrafstødina í Havn. Tað var á henda hátt eingin vegur utt- anum: hin føroyski peningurin koma til hetta At tad verið havd frammi kæru- skuldi og målti stóra kapilalistfelagið. hava mál; um at »Radiocin í Havn ikki altíð hoyrdi, táið hon var kallað, vilja oll minnast av ti, at skrivað var í bloðunum um »Den døve Radioc. Men skiligt var at »hin deyvi« ikki var nakað uppspinn, tí hava bæði telegrafstjørin og hitt kapitalisl- iska felagið verið líka deyv til dags um hetta mál, sum »Radio«in á sinni. At hin tráðleysi hevur verið frætt. Men har er í selskipinum eitt annað til er at álala, og tað er, at tele- deyvur, hava vit gáaloysni steðar, sum vert Bram verður sent úr Føroyum til Keypmannahavnar ein dag, og næstan ein mánað aftana at telegrammið er sent, skrivar telegram-móttakarin til Foroyar og Spyr um telegrammið kann hugsast at vera år Foroyum! Tað er tí, at móttakarin hevur fingið eitt telegram frá New- 'astle on Tyne hin 17, april, og var hann visur f at her var okkurt skeivt. So hevur tað yerið granskað og granskað og hin 5. frágreiðing frá lelegrafyesinum: At telegrammet eventu- afsendt elt kunde være fra Færøerne. Sum soleidis fer fram, kann eingin vara hvat henda kann, Foroyum viðvíkjandi, even- tuelt Føroyar, ja, tað kann áðrenn nakar grunar tað, blíva til Tí mí okkurt annað »eventuelt«. í Foroya logling taka mål- ið upp um tráðleyst samband við útheimin, soleiðis al tað verður Løglingid sum ræður hesum stjórnar lí, og enn og mera tå vit nú skulu hava loft- Maj fæst henda løgna | samband við tær oynnar sum ikki hava telefon, og er tað ti skilaleyst, at lata hetta stóra kapitalistfelagið hava nakað orð uppi í at siga, hesum máli við- víkjandi. Løgtingid hevur drivið má telefonir í Foroyum og eisini hava loftsambandið í hond- um, bæði innanoyggja og við meginheimin. Lat so heldur hitt stóra nordiska flyla sína stað, her í Havn, til Newcastle on Tyne. Eins og telefonverkið er Før- oya Løgtings, skal hin traðleysi eisini verða tað, tað skal vera Føroyalands ogn. livat ætlar „Feroyatíðindi“ at fremja við grein sinari: Soltørring og Kunstíerring“? Tá ritstjóri »Føroyatidindis« í nr. 20 við håstemtari og harm- til Føroya darrandi rodd tekur máls ímóli, at vit vegna fiskimanna finnast at trongråmi og øðrum illum vidurskiftum á 3—4 og 5 klassa skipum, er ikki ill at ætla hvorja leið hann tað hjá teimum, ið verja einstaks- stevnir, lí var altíð síður mans ræði yvir framleiðslu- midlunum, við klingandi orð- um sum heiður, konung og fosturland at eggja arbeidara- flokkin til at gera alt, um so skal vera ganga lukt inn i deyðan fyri profitljagarin og Tílíkar falskar tónar kenna javnaðarmenn um stórkapitalistin. heimin sera væl av illum roynd- um, og teir skreyta neyvan mikið uttanfyri ley fjarskotnu mannfeløg, har arbeidarafjøld- in ikki hevur fatlað javnaðar- stevnuna. Í Føroyum eru vit neyvan komnir so langt enn, og lað er tí royndina vert hjá »Føroyatidindi« at: royna tey klingandi orðini einaferð, og vila um ikki fiskimadurin fæst til at dansa eftir teirra ljóði. Hetta er sum sagt alt sera væl skiljandi, tá lað kemur frá einum horni, haðani arbeiðarin aldri hevur verið skoðaður sum annað enn eitt intelligent træl- Men undir hesum sýnishorni kunnu vit ikki fáa hopi og samanhang í tí, sum ritstjøri »Føroyatidindi« í nr. 19 skrivar um olFiskaturkinginac-. Spurningurin: >Soltorring og Kunsttørring« kann tå ikki vera stillaður bert fyri at reksa leiðinligu sannleikar upp teir um inniturkaðan og útiturkaðan fisk, sum greinin byrjar við. Hann kann væl heldur íkki vera stillaður fyri at dríva Foroyafólk aflur á tað stoðið, at: allur okkara fiskaútflutningur skal kúgast saman til tað sind- rið av eina sóllurkaðum fiski, sum okkara veðurlag loyvir at fána av skafti. Það kann vera, at hetta sindrið verður »standard vara«, men mongdin verður neyvan sltørri enn, at hon kann geva dagligt breyð (eftir Luthers forklåring) til nøkur få útvald. Tað er strev at væl eisini yrkisleyst leila eftir meining og hopi í ella endamáli fyri hesari, mildast talað, undarligu blaðgrein. Latum okkum royna at vera beinasamar og siga, al skrivað í hug- fylla 27 cm. langan blaðspol; men tå hon man vera sunarloysi fyri al upp í hevði tað ló verið eydnusamari at fallið yvir eitthvort annað og lilisvert So hugsunarloysid var var tå eingin skadi So evni. heita er lætt storri skaði enn blaðstjóri >For- hendur. sum henda komið í lag, kann oyatidindi« hevur gáað. Tað er ollum kunnugt bæði úti og heima, at okkara sól- skinsdagar eru fáir, ca. 25 um dregur sky fyri 900 árið, tå ikki ella um árið, tå hver glotti er tíkin Sól, ca. sólskinstímar við. Ímeðan hava vit frå ca. 1500 til ca. 3000 mm. avfall um árið. Eitt veðurlag sum ti- verri er illa skikkað til at turka fisk úti í. Vil kappaslt kunnu soleiðis omøguligt við grannalondini í At staðið útiturking av klippfiski. vil hesi seinastu árini hava okkum ótrúliga væl í kappi, kemur av, at her á landi eru nakrir sera umhugsnir, dugandi og ågrytnir menn, sum altid hugsa um at hava ráð móti óráðum. At turka klippfisk inni er at teir gomlu gamalt nú, og mótarnir við ovnturking ikki geva góðan fisk; vita vit av; men teir eru nú eisini burtur- ollum skilamonnum lagdir av og gera lí ongan skaða. Í staðin hava vit fingið slór, góð og tidsvarandi turkihús bæði fyri norðan og sunnan. I hesi hús er settur nógvur peningur av monnum, ið eru til reiðar atvága annað enn orð, tá tað ræður um at fremja vinnuvegir landsins. Hesi turk- ingarhús hava rovnst sera góð. Nakað sum inni- hjálpur væl er luft hí 1 So turkingini sera okkara fríska og reina og tå nú eru komnir eftir tí, Menn og fara at seta turki- husini hægri uppi, har fríðari er fyri, vil tað ivaleyst visa seg, at tað fer at enn betur. gangcga Í samarbeiði við sólturking, er inniturkingin í Førovum íkki bert neydturvulig, men enftá ein lívstreyt fyri = okkara framtíð sum klippfiskaframleið tolk. Fiskahandilin er og andi verður framvegis okkara høvuds- handil og hansara trivni er fólk- sins trivni og landsins sjålv- bjargni. Tað er nu ein royndur lulur, at tað er so lítil munur á eina sólturkaðum fiski og fiski, sum hevur fingið nakra daga eftir- turking í góðum húsi, at sjálvt hin mest fínsmakkandi spaniol- ari hevur illt við at gera nakran mun. Eisini hevur tað nú alt meira og meira eydnast at fáa sama pris fyri fiskin, anlin fingið nakra daga ella lagaligum atburði hevði tað iva- hann hevur inniturking íkki, og við leyst eydnast at sletta mun heilt út, og hvat lað vildi haft al týða fyri landið er ikki neyðugt at neyna. Umframt at okkara fiskaútflutningur = kundi fleir- umfatandi arbeid til faldast, vildi ein inniturking skaffa mangar hendur, iO nú eru yrk- isleysar. Stutt og greitt. Land- sins vælferð stendur og fellur við inniturkingini af klippfiski. Tad er tí so harmuligt, at eitt blað sum »Føroyatidindi«, antin av gáaloysi ella Á tað nú er illvilja, roynir at steinar á vegin ella roynir at kava úti fyri inniturking av klippfiski. Er teir tað ikki uppá tíðina, at menn, sum hava hitt pen- ingaliga ansvarið fyri »Føroya- tidindi«, ænsa eftir, hvat í blaðið kemur, áður enn tað verður ovseint, tí tað mugu vit vita, at teir eru nógvir uttanfyri landið, sum fegnir eru við at halda uppi ein prísmun millum inni- turkaðan og útiturkaðan fisk Foroyum, tå okkara og & frå blød sjålvi birta uppundir tilikt skaðaverk, hava leir lættari spæl. F. $ R É . 27% q | | POUL GELEFF DØD Telegrafen har bragt Med- delelse om at Poul Geleff er aígaaet ved Døden paa Capri. Poul Geleff blev godt 86 Aar. Han var født den 6. Jan- uar 1842, Med ham gaar den sidste af det danske Socialdemo- kratis tre Grundlæggere bort. ilurald Briks døde allerede 1881, Louis Pio 1894. Geleff blev den danske År- bejderbevægelses første Provins- og Landagitator. Han var Søn derjvde af Fødsel, havde taget Skolelærereksamen i Krigsaaret [861 og blev efter nogle Aars Læ- rervirksomhed Journalist, Red- aktør og Bladudgiver, nemlig af leimdal Ribe, senere i København. I Ribe blev han tiltalt for at have fornærmet den prøjsiske Konge! Han var Demokrat og Republikaner, og da traf Pio, blev tigt for Socialismen. han han vundet to supplerede hinanden godt. Geleff var bred og djærv i sit Væsen, med et drøjt, lidt sve- dent Lune. Ved sin nøgterne Sindighed, der ikke saa let forløb sig og ikke var til at rende imod, udfyldte han paa sin vis fortræffeligt, hvad Pio i sin lidenskabelige Iver stundom kunde savne af overlæggende Ro og kølig Beregning. Gang Geleff optraadte Socialdemokrat Første som offentligt var ved »Føniks«-Mødet den 4. Oktober 1871 i Anledning af en Strejke hos Burmeister & Wain. Han valgtes her til Diri- vent medens Pio, der skulde have talt, ikke kunde komme ind i Salen for Trængsel. Det var det første danske Strejke- møde, og Mødet forløb godt nok under Geleffs Ledelse, og under uhyre Begejstring. Strej- ken forløb ikke saa godt. Den tabtes, idet Staten med hele sin Magt Firmaets Side. stillede sig paa I Efternaret Aar fore- tog Geleff Jylland og Fyn. Tilstrømningen samme en Agitationsrejse i til hans Møder var overordent- lig, men Modstanderne mødte mandstærkt frem og forsøgte at Faleren, Veltalenhed i Reglen Ørenlyd. Efter Møderne talte han privat fik oprettet af »Inter- overdøve der dog ved sin firskaarne skaffede sig Arbejderne og Sektioner med en Række nationale«, Politiet Opmærksomhed at havde iøvrigt vist ham den give ham en Ledsager med paa Rej- sen en »Student Kornerup«, der udgav sig for hans Menings- fælle. Men Geleff kunde ikke udstaa hans »stive, stikkende Øjne dem, der er særegne for forhærdede Politimennesker, gamle Tyveknægte og Krybdyr«, Studenten var da heller ingen anden end den københavnske Opdagelsesbetjent Korn, senere sørgelig bekendt fra den støre Sædelighedsaffære. Natten til Søndagen den 5. Maj 1872 — da det store Fæl- ledmøde med Krav om Vold»