týsdagur 24. juli 1928síða 2

Havnestrejken í Finland. Formanden for Dansk Arbejdsmandsforbund M. C. Lyngsie vender hjem fra den internationale Transportarbejder Kongres, i Stockholm, hvor man ogsaa har taget Stilling til den finske Havnestrejke. Lyngsie skriver et Par Alvorsord til Hørups Blad. Dansk Arbejdsmandsforbunds energiske Formand M. C. Lyng- sie har, for at stette de strej- kende og deres paarørende, or- ganiseret en Indsamling til disse, samtidigt som der er ærklæret Blokade af finske Skibe í danske Havne. Naturligvis rykkede Arbejds- giverne ud for at forhindre Blo- kuden, men ved Voldgiften vandt Arbejdsmandsforbundet. Højre og Venstre Pressen har i den forløbne Tid, efter bedste Evne, forsøgt at give det hele Indtryk af, at Hr. Lyngsie, ved sin Blokade og Skriverier, val ”» kommen forkert í Byen. I al Ubetænksomhed har den radi- kale Avis »Politiken« t ladt sig paa Sporten, og efter at ogLSåan ind- Lyngsie er kommen hjem til København fra Transportarbej- dernes Kongres i Stockholm, skriver han følgende »lille Brev« til »Politiken«: »Kære »Politiken«! Ja, jeg siger »kære Politiken«, fordi der endnu i min gamle Sjæl findes en Rest af Kærlig- heden til Hørups gamle Blad. Forleden Dag modtog jeg í Stockholm et Avisudklip af min »kære Politiken« altsaa, kære Rest — og deri Stockholmer-Telegram nu var jeg Omtrent færdig som læste jeg et om, al offentlig Personage. Jeg havde staaet i »Den faste Voldgiftsret« pga Københavns Raadhus og fortalt en forfærdelig om Finland og den politiske og Historie sociale Baggrund for den store finske Havnekamp, der foregaa1 for Tiden deroppe, og at Bevi set paa, at jeg nu var rent split- (temperamentsfuld), var finske tergal fuldkomment, idet det Socialdemokrati's førende Organ, »Arbetarebladet«, havde set sig nødsaget til at tage Afstand fra mig, hvad nævnte Tale paa Kø- Raadhus interesseret og „Politiken“, benhavns havde be- virket. Og san saa bekymret var at den næstefter at bringe denne Sensation — lil stor Glæde for | hele den sammenløbne Venstre- og Iojrepresse endog Dagen efter bragte en Leder om »mig lille Mand« gaaende ud paa saa- dan noget som, at vel var jeg en Mand, hvis Energi og Tem- peramentsfuldhed man forstod osv., men her maatte det siges til mig de to alvorlige Ord, for det første, at jeg var gaaet for vidt i min Skildring af de finske Forhold, og for det andet, at jeg var kommen for Skade al fan Attest fra finske Havnearbejdere og deres mine egne (de Presse) for at være gaaet endnu videre i min Temperaments- fuldhed — end selv de kunde godkende. At hele denne Stockholmer- Korrespondance,som »Politiken« altsaa har Ansvaret for, og som nu gaar hele Venstre- og Højre- pressen rundt, var noget for- bandet Sludder, og at de senere fremkomne Oplysninger beviser dette, skal jeg ikke her i Dag komme ind paa; men blot spørge »Politiken« om følgende: Naar stor Interesse af »Politiken« har saa Stockholmer- Telegrammer og de finske For- >= hold baade for under hele og Konflikten, hvorfor bringer »Po- litiken« ikke i sit Dags-Nummer Stock- holmer-Nvhed, at den internatio- et eneste Ord om den nale Transportarbejder-Kongres, som i Gaar afsluttedes i Rigs- Stockholm, vedtaget den dagsbygningen i blandt andet hal for mangfoldige Forretningsfolk, Udlandet, vigtige Meddelelse, at nævnte Kon- baade hjemme og i gres, der var en Verdens-Kongres, forsaavidt som denrepræsentere- de 77 Arhejderorganisotioner, med 2! Million Medlemmer og 5 | Fransportarbejdere i 33 Kultur- lande, baade í Europa og Ame- rika, har vedtaget, at »Interna- tionalt Transportarbejderfor- bund«s Exekutiv-Komité skal opfordre Verdens Arbejdere til: 1. at etablere alle finske Produkter, det finske Haandværk, de finske Industriers og det finske Landbrugs Produkter, og 2. Verdensblokade af de finske Skibe, der maatte komme eller afgaa med finsk Last? Boycotting af Jeg spørger bare, og naar jeg spørger, er det paa Konto, at den sidste Rest af Kærlighed til Hørups gamle Blad ikke skal rives ud af min gamle Sjæl. København, d. 14. Juli, 1928. Deres bekymrede Lyngsie.“ ' Lagið stjórnarlag. Er tað grundspekulatiónin, ið er ársaki til at staturin byggir vegir í Feroyum ? Harri Chr. Á. F. Hansen Kollafjorð, sendir okkum hesð grein: Í 1912 søkti eg fyrstu ferð um at fán eilt grundstykki her vid strondina fyri al stovna forræt- ning, fiskaturkihus, íshús o. s. fr. Síðan havi eg søkt av og á; end- liga í 1923 fekk eg lyfti frå bóndanum um at fáa hetta stykki, sum eg nú havið bygt á og alt undir veginum inn lil Mart. Petersens eigindóm. Tó at hetta ikki var tað, eg hevði heldur illa ligg- ur ind fyri og so ljolt sá tað út, ynskt at fúa at eingin trúði, tað kundi byggj- Stykkið var eitt runudvki, sum hvorki menn- ast á tok eg av. iskjur ella djór høvdu sett sín fól á, sum ein gamal, spoyskur »Halta bjóða teir tær, tann versta sump- in nordangyri alpurnar, — tað líkist bondanum og danastyri- num, tí teir halda, at tað er ómoguligt at byggja á. Men nú verða teir narraðir!a aðir vórðu teir, men dyrt var tað. Bert at fylla upp vegin niðanfyri húsini kastaði 3000 kr. Stykkid var sum vanligt målt og vurderað av tveimum monn- um og settu leir virðið til 20 oyrur pr. mj, tó teir hildu, at um eg kundi turka hetta stykki upp og byggja á tað, so álli eg at fáa pengar afturfyri. Nú vendi eg mær til tann tå- verandi fútan og kundi byggja á stykkið alt fyri eitt. T fyri svaraði maður segði við meg: Og narr- spurdi um eg að var einkið í vegin hann, men segði seg tó ikki kunna fyri at prísurin bleiv lann sami, sum vurderingsmenninir hovdu garantera ásett. Tá bygningurin var nær- um liðugur fái eg boð um at eg ikki á nakran hátt kundi fáa meir enn akkurát tað, og hevði bygt á og prisurin var I kr. fyri meturin. Soskikkað hava vit ikki einsøng kunnað bygtokkum hjall, nótahús ella neyst; bátur, nótir og gørn sleppa ikki undir tak. Seinasta vetur keyptu vit ein bil og søktu vit so aftur um at fáa eitt grundstykki til at seta ein skúr á, so bílirin kundi undir taki. Fyri nokr- um døgum síðan fingu vit svar: standa Korta nei! Dilurin má nú eisini standa úti sum alt unnað og rusta og rotna, um eg ikki fylgi ráðunum, sum menn hava lagt mær: Bygg tú bara, lat so danskararnar koma og bróta niður! Ofta er haft á verður ovlitid gjørt. Tað er beint, men hvussu skal ein bera seg at fyri at kunna gera nakað, tå máli, at her skilið er sum her er sagt frá? Amtmadurin upplýsur, at at- voldin til at leir íkki vilja selja grundstykkir her er tann, al „Arealerne langs Vejen vil om kort Tid komme til at stige vold- somt i Værdi, Hesi amtmannsins orð eru ikki at misskilja: Danastýrið byggir vegir í Førøyum bara til grundspekulasjónir! Teir skulu um nøkur ár okra jørdina burt framvið vegin, so leir fáa pen- ingin fleiri ferðir aftur, og helst fer hon tå til útlendingar, sum | tað vísur seg. Men kemur hetta ikki dansk- inum aftur um brekku, so verður lað logið. Pætur bóndi í Funn- ingi segði við Orm bónda á Skála: »Tungt er at eta sítt egið stolið. Men her er skilið nógv verri. Nú fån vit ikki loyvi at keypa jørdina, sum Danir hava rænt frá okkum! Eitt brek er kanska eisini hjá mær: Eg havi ongalíð dugað al sleikt hesum úllendska slagnum, sum valdið bevur haft og hevur á landi okkara. Men nú vóni eg, at tann tíð brátt er umlidin, at Danir sleppa at spæla harrar í landinum. Teir kunnu so fúa lov at liva í frið sum aðrir úl- lendingar. Men sambandsodda- menninir áttu ikki at fingið grið. Var tað í oðrum londum, vóru leir dømdir sum landasvikjarar — og so var teirra lagna vís. Chr. A. F. Hansen, Kollafjorður. . e eg eo Føroyskir sjónleikir. PÁLL FANGI: Sjónleikur í fýra pertum. Eftir Louis Zachariasen. Tórshavn 1926. 56 bls. HØVDINGAR HITTAST: Sjónleikur í 3 táttum. Eftir Regin í Líð. Tórshavn 1928. 81 bls. Sjónleikaskald hava ikki verið mong í Foroyum. Umframt sjónleikirnar eftir R. C. framfordir víða um í ovggjunum, Effersøe, sum enn verða hava vit ikki stórt Meiri enn Vár (eftir Símun av Skarði), Jákup á Mon (eftir Sigrid Niclasen) og Ofridaligar tidir (eftir C. Holm Isaksen). Tað skaldskaparliga virði í hesum sjonleikum er ójavnt; mesta dygd teirra hevur verið, at teir hava vant fólkið til at kenna foroyskt mál sum okkara mál fram um onnur og skapað virðing fyri siðmenning á heimligum botni. Er tað ti ikki logið, at flest allir føroyskir sjónleikir taka evni sítt úr søguni. Soleiðis er eisini við teim tveimum seinastu sjónleikum okkara, Páll Fanga, eflir Louis Zachariasen og Høvdingar hittast eftir Regin í Li0. Hin merkiligi, kraftmikli og kortini sveimandi Påll Fangi er væl ein sjónleik verdur. Kortini má tað verða sagt, at:íkki hevur tað eydnast Louis Zachariasen at gera persónin livandi, ei heldur so stórtiknan, sum søgnin letur ein gruna. Tað er eins og hann ikki hevur haft dirvi til at broyta søgnina ella yrkja víðari burtur úr henni, og kennst sjónleikurin tí nakað stirvin. Fremst av ollum saknar hann »dramatiska spenning«. Men hann hevur eina dygd, ið fyri Foroyingar må lyfla hann upp um so mangt annað, ið prentað verður her á landi: eitt findargott og náttúrligt mál, og er tað væl hugsandi, at um hann verður framførdur av leikarum, ið hava ans fyri góðum, vil hann kunna hug- taka fólki við tí ekta, heimliga tóna ið liggur undir orðunum. Seinasti partur er nógv hin veikasti og av hvussu áskoðarunum fer at falla hann, verður óivað dómurin um sjón- leikin manna millum feldur. hittast ímóti saknar ikki spenning. Høvdingar haraftur- Her er buldur og vápnagny, brakandi orð og sterkar kenslur. Yrkjarin tekur evni silt úr fornaldarlíð okkara, frá dogum Sigmundur Brestissonar og Tróndar í Gøtu, og letur hann báðar vera persónur í sjónleikinum. Tó verður her saknaður tann fastleiki, sum Førovingasøga myndar sinar persónar vid: bæði Sigmundur og serliga —“ Trøndur eins og kåmast burtur. Sjónleikurin er yrktur eftir fornromantiskari fyrimynd, soleiðis at meira er lagdur dentur á spenning og ødiligar tilburðir enn til botns at greiða sálarkenslur teirra, ið leik- urin er um. Yrkjarin hevur viljað givið sjónleik- inum ein fornsøguligan dám við at nýta forn orð og fornar måliskur, men hevur tað ikki eydnast honum Oivud heyði tað bert verið sjónleikinum til so væl, sum ynskjandi er. bata, um hann hevði verið yrktur á nútíðar foroyskum máli; tí tann, ið hevur glett seg yvir tað dygdargóðu málið í »Babelstorninum«, veit, at tå Regin í Líð leggur sær nær, skrivar eingin betri livandi foroyskt mál enn hann. Tað man ikki fara at líða leingi um, áðrenn hesin leikur verður fram- førdur víða um Í oyggjunum. Eydn- ast tað at finna leikarar, ið eru førir fyri at yta málið nåtårliga fram, er hann so dramatískur, at hann óivað verður væl fagnaður. Richard Long. Miðsáttur læknaatburður. Ein gøla, har læknin á Tvøroyri, harra Oscher, spælir hevuðkambur og vísir sítt boksaralyndi móti eini neyðar sjúkari gentu. Sýslumaður og lækniu í Vági megu koma uppí leikin. Fólkið í esing og krevur læknan hartaðan og burturkoyrdan skjótast maguligt. Ofla verður haft á máli: eru em- bætismenninir til fyri fólkið, ella øvugt: fólkið til fyri embætismenninar? Hetta kann tykjast at vera ein login spurningur. Men so einfalt sum tað nú sýnist at vera, at embætismenninir eru fólksins tænarar og settir at vera ti til hjålpar í allar mátar, so er tað kortini roynt aftur og aftur, at teir bera seg soleiðis at, sum um fólkið og fjøldin var einans til fyri teir og lessvegna heyði at finna seg í ollum hovuðkambalótum teirra og hjarta- leysa »diktaturi«. Mangt og mikið, ið teir stóru og klóku gera og vinna við harðskapi og vald yvir fyri tí oftu hjålpaleysa minnimenta, verður óútal að. Og jú oftari ógerðirnar sleppa, tess frekari og meinari gerast tær fyri hvorja ferðina, fólkið fær at fola tær. Ein skylda er tað tí hjá hvorjum ein- um, ið følandi hjarta hevur í barmi, at taka til orða móti órættvísinum og eftir evnum at royna at koma ti, ið er fyri óhappinum, til hjálpar. Her á Tvøroyri er nú um dagirnar skeddur ein leikur, sum til fullnar vísir, hvussu óhugnaligt og ótrygt tað kann vera at liva í einum sokalladum »civiliseradum« landi við ollum teim ofta prísaðu »institutionum«, sum tessverri hava so mangt óruddu- ligt innanfyri veggir sínar. Ein ung genta, í allar mátar gitin fyri at vera hampalig og sidulig, dóttur til foreldur, id hava hitt besta orðið á sær, hevur fyri stuttum tykid tænastaplúss á sjúkrahúsinum hér ú staðnum. Hon gerst so sjúk og legst. Læknin undirsøkir hana leysliga og sigur hana at vera forkølad. Hon versnar í hvørjum, men kortini und- irsøkir læknin hana ikki i 14 dagar. Stundum sigur hann hana at hava »inlluenzu« og so hålsbruna, bron- kittus og gevur henni ein hop av pulvuri at taka fyri at dovva feburin, ið hædkar í hvørjum. Sum ikki so logið ótolnast foreldrini og fara til læknan og vilja fáa at vita, hvussu til stendur. Læknin má taka sær av gent- uni! Men hann fer um við spotti við teimum. Um tey skuldu læra hann at røkja sjúklingar. Gentuni bæddi einki til at liggja á sjúkrahúsi fyri. Hon kundi fara heim 39 vóru eingi febur Ó, 8. fr. 0. 8, fr. Aftaná at foreldrini hava kæra seg fyri honum og hampiliga biðið hann gjørt skyldu sína móti barni teirra, kemur hann í rættum boksara hyri hann skal vera meiri gitin sum boksari enn sum lækni inn til ta sjúku gentuna, rekur sjúkrasystrina út, og loysir so av móti teirri neyð- ara gentu, ein tilik skolan, at hon veil hvorki um hon er keypt ella seld, hon tekur at skelva og titra og gerst heilt uppost av sum hann leikar í. Soleiðis gongur næstan hvorja ferð, hann kemur til gentuna. Hon ræðist hann og tolir næstan ikki at hoyra hansara fel. ...... Tíðin rennur, feburin hæðkar. Foreldrannu hjørtu snerist Í sorg um barn teirra. Tað er ikki logið, at tey ótolnast við óskilið. Dóttir teirra liggur hjålpar- leys. Tey mega so taka seg um reigj og kreyja hana til Havnar, Men nú gerst læknin óðir við alla og noktar stutt og greitt. Hon kundi sleppa heim, men ikki til Havnar. Sjåkra- kassaráði må nú blanda seg uppí leikin og telegrafera til fysikus um at fåa plåss á »Alexandrines Hospitala. Svar kemur, at hon kann koma, um hon ikki hevur tyfus ella aðra smitt«