týsdagur 14. august 1928síða 3

Vestmanna. Grind. Miðvikudagin varð funnin grind, id ríkin varð inn á Vestmanna. Nú er tad at siga, at grind ikki sleppur væl úl aftur av hesari hvalvåg, men ikki eydnast altíð væl at, drepa hana, sum allir grinda- menn ynskja. Drápið skuldi vera heilt oði- seinasta so ligt. Ein hópur av båtum — 11 í tali — smyldradust, og menn og hvalir vóru hvort um ennað at síggja flótandi á sjón- um. 350 hvalir komu tilskiftis, men ikki mein enn 2 skinn uppá bátin. Ein stórur partur av Grindini for fyri skaða. Skadin var ea. 3000 kr. Miikkel Ræv og MMoppen., Det var en Sommer, at der gammel sin Mopp En Dag var hun ganet ud at spa. le Granskov og yg til en Afetik- Bedst som var en med københavnsk Frøken ' i Besog hos ne sere i den nær! Moppen ker ind mellem Granerne tog sig af hun gaar og læser í en Roman. hø- rer hun sin kære Moppe hyle, som havde den en Kniv i Halsen. og et Øjeblik efter hørte hun Grenene ved Siden af sig knage Og ud farer Hun- den, fulgt! Hælene af en Ræv. Det havde med Moppen hvis den fanet Øje paa sit Tilflugtséted Ii Frøkenens Kjole og Skørt tede den ind. Men saa forhippet var Ræven Bytte, at han sikkert var røget samme Vej, om hun ikke havde af- sin Para- lige í været ude ikke havde Fare — Der smut- enhver paa sit pareret hans Angreb med sol, idet hun i det Bogen i Hovedet paa ham udstødte kylede Samtidig nogle Hvin samme Froken Det bragte Mikkel til Eftertanke, Han gjorde omkring og forsvandt í Skoven Den arme Moppe var halvdød af gik aldrig sd Skræk. og Frøkenen mere uden Moppe i en Snor. at have sin elskede Føroya Løgting 1928. Håsdagin 2. august. Læðkan av farma- gjaldi fyri útflutning av gróti. P. M. Dam legði sakina fram. Greiddi hann frá, hvussu menn høvdu arbeit við grotsakini og sett stórar vónir til hana. Men hitt stóra farmagjaldið stóð sum ein doyvari á arbeiðshuginum fyri sakarinnar frama. Er tað tí ein skylda Føroya Loglings, fáa bott jú stórsti partnari í at royna al her. Løg- tingið er Pí Skipafelagnum Føroyar og kann tað tí so frálíka væl taka ser um reiggj her og fáa farm- agjaldið læðka ella kanska ganga vid til al flyta grót frá royndar- brotum, smærri ella størri, fyri einki, um tað skuldi fallið so- leiðis, al grothøggingin í fyrstuni skuldi borið seg illu. fler ræð- urumatseta skjótul á, opna ræs- urnar, at fáa byrjað. Effersoe segði seg, at hava haft hug at framt grótsakina. Hevdi hann kortini ikki so góða trúgv til grotid á Tvøroyri, Hann júst tings við, lí hann ivadist ikki í at Skipafelagið av sær sjálvum vildi læðka farmagjaldið eftir ynski. Men tað sum tað fyrst råddi um, var at fáa feløg í lag meinti at henda sak ikki var torvandi at koma (til til stordrift, so kundi ein tala um farmagjaldið. Hann helt tað vera skeivt at fyrigigla fólki nakað, sum ikki helt stikk. P. M. Dam var fegin yvir, at harra Effersøe var hugadur fyri grótyrkissukini. Men hann loyvdi sær annars at halda fast við, at landsins kosnu menn royndu at fáa burtur allar meinbogar fyri framburði, Hann mælti tí eina ferð til, at:loglingið fekk skipað farmagjaldsspurningin soleiðis, sum søkt er eftir. Her var einki fyrigiglað fólki. Kol- og leirvirki á Tveroyri. P. M. Dam greiddi frá hvussu vorðið hevði verið við kolvirki í Suðuroy. Tað hevði ikki lønt seg. Vansin var kanska, at ikki hevði verið skipað fyri við nóg miklum skili. Nógvir kønir menn hildu, at leir- og kolvirki hovdu nógv betri lík- indi at bera seg, visti hann til, hvussu stóran tydning leirvirki hevði í londum Lt d. Í Sveariki og Tysklandi. Tá nú konir menn hava hildi, at Jeirur- storri nogd oðrum in her er í líka góðum »kvaliteti«, so er her ein stór uppgáva hjá lingi undir. Í Svearíki 6000 Kundi leirvirki ng og at fara ar- beiða i. d. einum leirvirki. setst á stovn sum ein landasak, var lað meta tann týdning, tað vil hava. Hann mælti tí tinginum at fara undir hesa søk við ídni. Effersoe segði fremmunda. undirsøktur av vit- Hann hevði arbeidarar í honum óneyðugt al sakina ikki vera Leirurin hevði verið skaparmonnum. ikki tær bestu vónir til, at her lá ein »møguligheit«. Men um lað skuldi hann annars ikki siga stórt. Hann helt, al tad fyrsta, ið leir, id lagt høvdu sakina fram høvdu at gera, var at undirsøkja, hvat ið gjørt var. Ein átti ikki at geva fólki tað »inntryk«, at her var nógv al vinna, lá tað ikki var tilfelli. P. M. Dam segði, al sakin júst var reist til undirsokingar. Hann vildi tí takka harra Effer- søe fyri um hann gav síni ráð vitan til at fremja og sína málið. „Ísvirki“ á Tvøroyri. P, M. Dam greiddi frá hvussu allir menn vóru frammi um feskfiskasølu, og hvussu teir settu stórar vónir til hana, sum bjargingina fyri heimafiskiskup- inum í Foroyum, sum nú var illa farin. Felagið »Enigheden« á Tvor- oyri hevdi hugsað um hetta mál. til lív við, at hava fingið skipað og fyrireikað hagar, at álvara eisini Tað bevdi gjørt orð kann gerast á at byggja tað fyri feskfiskasoluna neyðturvu- liga ísvirki. Statur og kommuna, g arbeidarer eins fiskarar og aðrir, t. d. »Frysnings Compag- hovdu tikið hila i Men hon er stør, lað og niel« við hesu sak. skulu peningar, nógvir peningar til. Arbeiðarar, fiskarar og allir Førovingar hugsa óivað soleiðis; Foroya løgling má verr vid, um tað krevst og er neyðlurvandi. Tað trýtur fyri at fáa endarnar at rokka saman, sjålvt um stat- ur, »Enigheden« og aðrir pri- vatir vera við. Heitir tí >Enig- heden« á herðar tings, at styðja hetta framtak, ið av sønnum er ein landasak, tí her takast allir við, fiskarar, reiðarar og keyp- menn: Ísur og agn til slupp- irnar møguligleiki fyri al kunna fiska eisini um heystið veturin við sluppunum og annars somu vilkor sum fyri tiskararnar. Hann mælti sakina í fíggjarneyndina. Effersoe helt hetta vera stóra Men her var so ómetaliga »betraktning«. við og og søk. nógv at taka í Hann hevði arbeilt sakina. Tað fyrsta, ein hevdi at sláa fast, var, at fiskur var al fáa, hvussu fram skuldi við handfaringini av fiskinum, Hvor vítt tað er nógv farast søluni o. s. fr. heldigast at byggja á koopora- tionsgrundarlag, skal eg ikki út- tala meg bestemt. Kooporationin hevur vist seg í mongum at vera góð í Danmark, men her er tað Vil langt komnir. Ein forrættningsmaður må til at standa á odda. Hann vildi annars vera við til at gera fyri sakina tað, kundi. Men her mátti farast grundiga fram. J. H. Poulsen tók eisini undir við málinum, trúði ikki sluppurnar nytast, tað »innstaler- ødrvisi, eru ikki so hann fyrst men kundi mest ndum« hálum. Hann helt annars Havn og lá meiri »centralt«, P. M. Dam takkaði teim tveim talarum, at teir sum heild tóku kom at gulda vera betur at byrja við undir við hesu stóru søk. Sjålv- andi målti farast rætt fram. Teir har suðuri hovdu lí vent sær til allur konar menn, ið teir hovdu fætur á, Danmark, Englandi og Oltesens frystingarhåttur kunnað fingið hæði í Tysk- andi, vóru menn á einum máli um, var hin besti. »icnigheden« heyði fingið teir menn, sum høvdu einarætt til henda frystingarhåit. »Frysnings Compagniet< átti alla ásannan frá royndum við fersk- fiskasølu, tað var tí eitt veldugt pluss og fyrimunur at havn teir við. Menn vóru sjálvandi einigir í tí, at bæði skipunnarliga og keypmannsliga sæð megn fåasl tær bestu kreftir — og so vóna vit, at landið fær gagn og av hesum framtaki. Viðvíkjandi at betur pláss at byrja í, er til al sóma Havnin er siga: Suðurovingar fiska triðj- ungin av ollum fiski í Foroyum og júst um lað tíðina um heystið og veturin, lá ferskliskaprísirnir eru bestir; har eru festir motor- båtar og sluppir, har er sakin reist og fyrireikað bæði við- víkjandi havnaviðurskillum og felagsskipan. Í Havn er eingin havn, eingin samarbeidd felagsskipan at reisa hesa sak á kooporatiónargrund- arlagnum. Og viðvíkjandi at koma frá oðrum bygdum at selja fiskin, verður tað óivað soleiðis, at ikki veiðandi bátarnir koma al sigla hvorki til ella Tvøroyri, men til at flyta fiskin teir r . Havnar má ein serligur bátur og lá so er, liggur minni á, um ferðin er ein ella tveir fjórðingar longur burtur. Tírsdagin 7. august. Koknskapur fyri Trongisvågs havn. J. H. Poulsen bar málið fram, og bar hann har við havnalóg- ina av 1913, ein lóg, sum ríkis- stýrið hevði verið sint til at broytt fyri vegna al løgtingid setti seg ímóti Førovar, men less hesum, varð tað ikki gjørt. Her fyriliggur roknskapur fyri fyri 1927, og hevur amimadurin gjørt at- havnina á Tvøroyri finningar, sum íkki eru so heilt smáir. Pað vísir seg, at sóknar- stýrið hevur nytt peningar, ið komnir í havnakussan, mál, t. d. at umvøling av bryggjuni, uttan at tað hevur verið góðkent. Tad fellur heldur undarliga, tí havnin á Tvøroyri gevur jú eitt hampuligt yvirskot, inn til y byggja eru misk onnur kolhús og at peningurin verður nýttur til mangt annað, sum sóknarstýrið ikki hevur rætt til at lata havna- peningin til. Her eru uppfordar 20,000 kr. til pábót, uttan at tað fyriliggur nakað yvirslag. Amtið hevur tí ikki vilja góðkent hetta roknskap, sum heldur ikki er reviderað, og hevur hann givið sóknarstýrinum fyri Froðbiar- sókn ávaring um hetta. Sóknar- stýrið hevur blanda saman havnapeningin uppí hin kom munala peningin. Ikki hava teir goldid rentur og avdrátt il statin, 23.000 krónir. Umvoling hevur tíkið nogvan pening. Ein stórur postur neynist: Anskaffelse af Inventar. Í roknskapinum 1925—20, hevur havnin tó haft eina inn- tøku um 30,000 kr., so havnin ålti at borið seg og borið seg um har hevði verið meiri framfarid. Tingmenn eiga tå gjølla at kannað hetta roknskap. Fyri sína egnu rokuing helt J. il. Poulsen fram, at Løgtingid og nýbyggingar væl, reiðiliga má gera við havnirnar í Før- ovum soleiðis, sum gjørtl var við kirkjurnar. hins og vit hava koyrt allar kirkjurnar í ein kassa, so mega vit eisini koyra allar havnirnar í ein havnakassa. A henda hátt kann tað skapast ein balunca. Tí sjálvsagt er, at í teim góðu handils- t. d í vilja havnir koma at standa seg og trafikplåssum, sum Vági og Trongisvågi, meðan havnir í smærri reyn VÆt, 4) handilsviðurskift- trafikk- plåssum, har ? ru S ro { ini ikki eru so góð, og kanska urin minni, ongantíð vilja standa seg. Tó er tað neyðugt, at havnir koma so víða 4 um sum møguligt, serstakliga í teim plássum ið nevnast fiskari- Men smáu fiskiplássini, skulu kunna pláss. fyri at eisini tey fáa tær havnir og lendingar, ið krevjast, mega allar havnir koma í ein kassa, eins og gj varð við kirkjurnar. Í ár eru javnaðarmenn komnir altíð verið javnaðarhugaður, og meini inn å ling, og eg havi at henda skipanin, sum eg her havi fyrisiigið, fer at ganga nær ti, sum javnaðarhugsanin miðar ímóti. Eg vil ti vóna, at javnað- armenn taka undir við mær, soleiðis at havnakassin verður felags fyri alt landið, og leglingið hevur umsjón við ollum havna- byggingum. Løgtingid stendur jú sum garantur, so hetta eigur at ganga av sær sjálvum. Talarin 5 > tók aftur til orða, at hann var ein praktiskur socialistur. Beindi sakina í eina serstaka nevnd. M. Samuelsen: FE sg hevdi hugsað mær til, al henda sakin fór í ta kommunalu neyndina, men eg vil ikki ímóti tí ganga innkomna uppskoti, kundu eisini hugsað mær lann orðningin, sum orðforarin vísti á, líkasum gjørt varð við kirkjurnar. Ég eri ikki javnaðarmaður, men okkara flokkur vil síggja við rætiferdigum eygum uppá henda spurningin, sum vit altíð eru vænir til. Men eg eri ikki »til- hengari« av lí orðningi, sum ordførarin fyrislær. Winther : ikki góðkendur, og V. Roknskapurin er skilji, nakað kritisk. Eg sum eg veit ikki, hví teir lokalu gransk- ararnir ikki roknskapið, tí so vildi tað falli heilt ringur al hava reviderað lættari. Roknskapurin er ógreiður, og lí heilt fáa skil á. Dam: J. H. Poulsen skeyt til, at javnaðarmenn skuldi undir við honum, tegna less, at hann helt hesum máli hava eina javnaðarmanna slødu. Vit eru javnaðarmenn, og taka sjálvsagt javnaðarmanna støðu. taka 0 4 seg I Tó eri eg, sum javnaðarmaður, ikki við harra Í. H. Poulsen í hansara javnaðarstoðu. Men tåid eg eri yvirbevistur um, støda er javnaðar- manna sloða, lá skal eg fylgja henni, men ikki fyrr. Tað ber væl til at vera javnaðarmaður, og to síggja orðvísi uppá henda fyriliggjandi spurning enn J. H. Poulsen. Koknskapurin fyri havnina á Tvøroyri hevur verið nógv kri- samdur at hansara liseraður. Eg eri sóknarstjórnar- limur, men eri íkki í havna- nevndini, og kann lí illa talað við um sjálvan roknskapin. Men Lýsing. Hin gamla ljosstødan (benzin- gass) á bróstsjúkrahúsinum í Hoydølum er til solu. Nærri frágreiðing fæst frá nevndarformanni Nyholm De- bess, Tórshavn. Hann, id ætlar at geva boð, kann senda tílíkt til formannin; men áður byrjan , septemh. mánaða í ár. láið talan er um, at sóknarstýrið hevur fingið pening frá havna- kassanum, so er nakað rætt í ti, hesin peningur er aftur goldin. Havnin hevur latið bygt kolhús, ið gevur væl av peningi í leigu. men Táið havnalógin kom í gildi her á landi, var ein hovuðstreyt fyri allari havnabygging, at stat- urin skuldi lata #/; og kom- munan '/; Føroya Legting skuldi vera garantur. Garantur í hesum fori er ikki tað sama sum, at løgtingid skuldi yvirtaka havnina, soskjótt sum hon bar seg, men fyrst um vidurskiftini skuldi gerast so, at kommunurnar fóru á húsagang. Táið kommunurnar eru farnar í lag við at havnir, bundið seg við at lata !/;, so er alt hetta gjørt út frá tí sjónar- miði, at henda fyritokan skuldi serast eitt »aktiv« hjá sóknini, eitt aktiv sum roknað Við, tað skuldi verið ein heilt góður postur, um rætt var av stað farið. Hetta er greið Fólkið gekk undir treyt- irnar og ábyrgdina, og sjálvsagt má fólkið rættin yvir hesum fyritøkum. gera og verður og eisini stød. hava At løgtingid, har slíkar havnir geva undirskot, men kortini eru tørvuligar, styðjar bæði havna- bygging og hjálpur til at bera aðrar útreiðslur, ið stunda av slíkum fyritokum, er sjálvsagt. At havnir, ið kommunal standa skulu bein- vegis bera uppi havnir, ið ikki standa er heldur ikki rættvíst. Væl er tað soleiðis, at javnaðarmenn hava fremst á eru ogn og seg, hinar seg, sinu stevnuskrå: at samfelagnum skulu ognast »produktionsmidl- arnar«, og tað er sjálvsagt henda stevnuskrå javnadar- J. H. Poulsen reglan í manna, ið harri sipaði til, táið hann framsetti sítt uppskot, ið hevur fingið hann til at undirstrika, at hann var javnaðarmaður. Tað er javnaðarmanna støda, at fyritøkur, ið gerast felags fyri alt landið, landið sum heild er beinleiðis inleresserað í so at teimum, verða landsins lier á landi verður tad løgtingid, t. e. hilt almenna. Tad er rein javnaðarmanna hugsan. Men at hitt almenna hevur í ognum og fyriskipan allar slíkar fyritøkur, verður frá javnaðarmanna sjón- armiðið skipað í tveimum, so- leiðis at ein grein verður at falla innanfyri tað kommunala og annað innanfyri landsheildina. Landið yvirtekur tað, ið lands- felags er, har allar lands íbúgv- ara interessur metast. Javnaðar- menn síggja eina styrki í ti, at ogn, 5 sóknarstýrini = hava so nógv sjålvstyri sum møguligt. Kom- munan eigur at fán so mikið burtur úr sínum fyritokum sum gjørligt, og kommunan er eisini hitt almenna, um Í minni muni. Nú er spurningurin, um løg- tingið eigur at yvirtaka havnina å Tvøroyri, og samstundis må tað spyrjast, um tað er eftir hugsjónum javnaðarmanna. Er ein landslutur so illa still- aður, at honum torvar hjálp, so hevur hann fullan rætt til at kreyja studning frá sjálvum rs