týsdagur 21. august 1928síða 2

A — Samarbejde, som kommer til at resulterer í Fremskridt paa Fær- (Fortsættes). Skúlaviðurskifti. I. hundrad år hava Í mong Førovingar livað sítt egið liv á hesum útskerum, gjøgnum øld- ir burturstongdir frá úlheim- inum, burturgloymdir, livandi meiri í forntíðini enn í nútíð og framtíð. Tær stóru vekjandi rørslur, ið gingið hava um flest oll lond í Europa hava flest allar her á landi mest sum sýnt seg í hamsjón, tær hava verið ov langt burtur, tann hugsunnar- háttur, ið hevur ligið undir teimum, hevur tókst fólkinum fremmandur, og tí óviðkomandi, lívið hevur eins og staðið í stað, og fólkið hevur so leitað til forntidina og í henni funnið teir andaliga gripir, id hava givið lívinum virði. Men eisini í Foroyum kom tann stund, tá órógvandi rorsl- ur úr útheiminum brutu inn yvir landið; nýggir siðir, nýggjur hugs- unnarháttur kveiktur av nyggjum vinnukorum. Forovar vóru ikki longur eitt land har nógmikið var at takast við fyri hvonn landið fór at kennast ov lítið, fólkið tann, ið vildi arbeiða, ov nógv, og leitað málli verða > úteftir fyri at finna nýggjar vinnurásir. verið Henda brovtan hevur londum og einaferð > í ollum mátti hon eisini koma her. Tað var bert tað óvandaliga her í Foroyum, at her kom hon so knappliga og ógvisliga, alt tað ísenn, ið aðrastaðni hevur vunnið sær fram gjøgnum fleiri hundrað ár. Ei undur i, um mangt her mátti fara fyri skeyt og mangt kom upp í ein hurluvasa, ið nú er ringt at fáa aftur í gott skil. Fólkið var óbúgvið til hesa knappligu og umfatandi broytan. Tað brellaðist eftir ollum nýggj- um, góðum ella ringum, hvussu tað nú var, og søpladi burtur gamlar ognir, ið nú kennst saknur í, at ikki vóru tær væl varð- veittar og íslaðin fyri at verða burturkastaðar, = umbottar og gjørdar til at hóska til ta nýggju tíð. Tí ikki er tað so, at alt gam- alt er burturkastandi og ollum nýggjum er eftirfarandi. Dygd- argóður framburður hevur røtur 5 sínar í einari gróðradyggari forntíð, men einum er at ansa sær fyri: ikki at gloyma nútíð og framtíð fyri tíðina, ið farin er. Mannaættin hastar fram- eftir, fyri hvorja old, ið fer, við størri og størri tråan og fram- fysni, og ikki man longur bata at vilja standa uttanfyri og lata lívið skola sær framvið. Skúlaviðurskiftini i Foroyum eru tíverri nógv ov talandi dømi um, hvussu torfort tað er sreiða flokjuna. at royna at 3 , Men flokjan má verða greidd. Vit liva í eini tíð, tá lívsstríðið harðnar í hvorjum. Allastaðni ég ov nógv fólk, allastaðni bjóða nóvg fleiri seg fram til arbeiðis, enn tørvur er á. Ringt er at sleppa at livas verri at sleppa at liva undir toluligum korum. Og verður tað so, sum verða má: tað er ikki nóg mikið at hava arbeiðishug, men bert tann dugandi, tann ið um- framt arbeidishug og virklevni hevur vilun og góðan kunnleika, kann vænta sær at vinna fram í verðini, um hann ikki er so staddur, at peningur, ið for- fedrar hansara hava vunnið, hjálpir honum tl vinnukor, ið hann annars ikki hevur gávur lil at røkja so væl sum onkur annar, ið ongan arvaðan pening ella múgvandi slekt hevur at bera seg fram. Tað vilja altíð vera stak- menni, ið hava so frammihjá góðar virkisgávur, at tey kunnu vinna sær fram til virki, har kunnu evnir teirra til fullnar koma til gagns. Men tað verða altíð få. Og ikki er tað longur so, at tað í einum landi bert ræður um, at teir ið styra, hava so miklan kunnleika, at teir við skili kunnu leggja rásirnar, ið fylgdar skulu verða; uttan so er, at fólkið sum heild hevur nóg miklan almennan kunnleika, verður tað ómoguligt at halda vinnulívinum so væl á fótum, at livandi verður í landinum. Tí einki land kann soleiðis sum nú er vorðið rokna bert við sjálvum sær. Eingin vinnu- grein, so einfald hon enn kann vera, — sleppir undan kapp- Vit Foroy- kenna tað eina mest í ring aðrastaðni frá. ingar fiskiskapi okkara. Allastaðni í útheiminum ar- heiða ídnir og dugandi menn við miklum kunnleika uppá at leggja vinnulivid í tær best DM hóskandi rásir, og í ollum ment- hava tey fyri aðum londum langtsíðani skilt, at tað ið um- ræður fyri at skapa framburð í landinum, er at búgva ta ungu slektina við meiri og meiri kunn- leika. Her verða tað skúlarnir ið skulu leggja stoðið. Samfelagið noyðist at skipa soleiðis fyri, at hvort mannkyn í landinum frá barnaárunum fær loyvi al vinna sær kunnleika, hvor eftir sínum gávum og ikki eftir ráðum. Og í ollum mentaðum londum skipar samfelagið so- leiðis fyri skúlum sínum, al teir verða gjørdir betri og betri og at tað verður gjørt teimum, ið hava góð lærieyni lætt at fúa tann kunnleika, ið teimum stendst hugur á. Her má verða byrjað við barnaskúlanum. Hann ergrund- in undir ollum, har verður framtíðin skapað, har fær hin unga slektin kjølfestu til lívs- ferð sína, antin hon nú verður á deyðavatni ella á streyma- sjógvi millum boðar og sker. Og eins og tað kreyst meiri kunnleiki og dugnaskapur til at stýra har, sum nógv skip tyrp- ast í tronga, so má so hvort sum mannamúgvan økist og kappingin = landanna millum í ollum lutum veksur í stórum, verða ansað væl eftir, at tann uppvaksandi slektin verður út- búgvað á besta hátt til lívsins kappastríð, Tað er væl eingin í Foroyum sum er sloppin undan at kenna svidan av leim ringu vinnu- viðurskiflum, sum vil nú hava ligið undir síðan veraldarbar- dagin kom at enda. Sjálvandi eru orsakir har uppi í, sum eingin hevur kunnað rátt yvir, men blindur er tann, id ikki sær, at ein høvudsorsøkin til, al her hjá okkum so heilt avlag- aðist alt vit sakna kunnugleika og tað vinnulfv, er tann, at framfýsni, ið holl og mentað vilan skal lítið kynstri til at hava vinning í slík- gevur. rað um líðum, sum teimum, ið vóru í leim seinastu árum, herstríðið var, men tå alt ber ímóti, tá ein í virki sínum um allan heimin hevur menn ið kappast við ein biligari um at gera betri og arbeiði, tá mugu dugandi og kunnugir menn til fyri at føra verkið fram til gott úrslit. Og tað eru slíkum tíðum vit koma at koma at rokna við her eftir. Ti ræður lað um, at eisini vit royna at búgva okk- um til kappingar, og at vit fyrst og fremst royna at búgva ta uppvaksandi slekt við góðum kunnleika, so hon kann koma at standa væl í kappastríðinum við onnur fólk. Tað id tå mestur torvur er á, er kunnug- leiki. Og skal hann fåast so víða sum gjorligt er, tá mugu skúlaviðurskiftini vera góð og væl fyriskipað. Richard Long. Føroyatigindi'. Sprakin er hann, so mikið er vist, blaðstýrarin á lí biksvarta afturhaldsblaðnum >Forovatíð- munur er á, hvat blaðið javnaðarrorsluna (I indi«. Ti tydning ið hevði fyri Foroyum, táið »akademikarin« var frá- staddur og nú, hann er aftur- komin. Ievdi Herluf Thomsen framvegis kunna bræska í lí lagi, hann nu er í, nøkur ár aftrat, so vil »Føroyatidindi« hava gjørt almikið gagn í Suðr- oynni, tí tá vera allir Suður- oyingar fylktir um sigursmerki javnaðarmanna. Tað vísir seg allíð, at meiri ið afturhaldsblød royna at leypa ósemju ímillum hitt fátæka folkið, tess meiri fylkist lað í semju, og búgvir seg tilat rudda burtur alt tað, ið spjuða kann arbeiðarafjøldina. Blaðstýrarin á »Føroyatidindi« heldur nógv um báðar javnaðar- menningar, ið komnir eru inn á ting. Mjåkliga kínur hann Dam, ti hann ikki hevði væl- brævid við tann fyrsta dagin, og nú tekst hann við klandurs- málið, ið nevnist: »Flagsagen«, Her vil hann eins og lagsbr6dur hansara, — amtmadurin, geva javnaðarmonnum, serstakliga mær, skyld fyri, at flaggmálið er vorðið eitt mál, ið tingid kom at taka sær av. Tó skal blaðstýrarin — harra — Thomsen ikki vera ov harmur um, al málið varð beint í nevnd, tí tað kann aldri koma at tarna ting- arbeidimum, um ein 3-manna neynd fær hetta málið til gransk- ingar, so tingid einaferð fyri allar, við góðum grundum kann mótmæla slíkum lógtreytum, ið bert hava til endamáls í ti stóra, eins og >Forovatlíðindia í tí smáa, at:æla ósemju millum menniskjur. Eisini kann eg lata bladstyrar- in á »Føroyatidindi« vita, al lagsbróður hansara amtmaður Olrik enn ikki hevur kunna víst á, at henda lógtreytin um flaggmålid er galdandi í For- oyum, — kanska at hann í hesum, sum í ødrum málum, stydjar seg lil »Forudsætninger« men so leingi einki meira er komið frá lagsbróðuri blaðstýr- arn — »Føroyatidandi«s, harra Olrikki, ið dróg okkum javn- aðarmen inn í flaggkeglið, ið kann prógva, at teir hava rætt, juridiskan rætt, til at skapa ósemju millum fólk, ja, so skulu gudarnir vita hvonn rætt, ið hitt foroyska politiid hevði til al styrissins um, at leir ikki høvdu »upplysa« nevnd byar- loyvi at flagga vid norskum flaggi. Til blaðstýrarin á »Føroya- og siga, at ikki tíðindi< skal skal hann gremja seg um tað ið eg havi sagt í flaggsakini á tingi. Tíðin vil vísa, at vit í (í málinum, eins og í ollum oðrum málum, eru javnaðar- menn, ið ikki kunnu nýtast til kastikleppar. Hevdi amtmaðurin ikki drigið okkum inn í keglið, so stóðu vit uttanfyri; men væl kann henda, at »best man vera sum era M. S. Viðstein. A. C. Evensens Stavingarbók. Nú um dagarnar kom ein ungur lærari, ið eg havi haft sum næming í Foroyskum í Læraraskúlanum, til mín og helt fyri við meg, at eg í A. GC. Even- sens Stavingarbók, sum eg av nýggjum havi búgvið til prent- ingar, ikki havi fylgt somu í reglum fyri sundurskiljan av orð- um, sum eg læri næmingarnar í læraraskúlanum. tætt er tað — tå lítið er lad, ið avbroytir — og orsøkin er tann, at so leingi eg ikki veil, hvussu mangir, ið halda við mær oghvorjarsundurskiljingarreglur, ið endaliga ásettur verða, havi eg ikki viljað broytt ta sundurskiljan, ið A. C. Evensen nýtti í lesi- hókum sínum, id eru so væl úr hondum greiddar, at tað er at undrast á, at hetta verk hevur heppnast so væl, so stutt á leið sum foroyskt skriftmål tå var komið. Á. C. reglur, at sundur skal skilt millum rót (ordaslovn) og ending, t d. bátur, úlv-ur, kon-a, tunn-a, fisk-in, blýggj-ið o. fr. Men hann letur sagn- orðini í tåtid broyta av og skilir t. d.: spæld-i, vild-i o. s. fr. Tann, ið vil læra onnur føroyskt mál, sleppir óivað ikki undan mállæruni, og tá ið ein so bendir orðini og setir dømini greidliga upp fyri næmingunum, so verður tað av sær sjålvum, at ein yvirhøvur altíð fer at taka rót (orðastovn) fyri seg og end- ing fyri seg. Og eg havi tí altíð í Læraraskúl- anum skilt sundur vil-di, skul-di 0. s. fr., lí -di er jú tålfdarend- ingin (eins og -ti, -Oi og -aði) og hetta er óivað tann greidlig- hevur tær verða Evensen asta sundurskiljan, tí so er bert ein reglan: orðastovnur fyri seg og ending fyri seg. Eg helt tað ikki vera neyð- ugt í hesi åtgåvu av Stavingar- bókini at broyta sundurskilj- ingina, tí flest oll born fara ikki at læra at:stavseta málið skrift- liga, fyrrenn tey hava lært at slava og so kann jú lærarin altíð, tú tad verður, læra tey at býta orðini sundur á lagalig- asta hátt. Tað eru væl held- ur ikki líggju sagnorð í alt við di í tálíð í Stavingarbókini. Kitt annað er, um born ikki eiga at: skriva orð av so skjótt ley fara at lesa, men lað krevur stavingarbøkur sum prentaðar eru við skriviskrift, og tað bar ikki til hesa ferð. Meðan eg hefti meg við sund- urskiljing er tað eitt annað, ið eg gjarna vil nevna: orð sum enda við -liga verða aloftast skeivt sundurbýtt: td. harðl-iga fyri harð-liga, ti endingin er -liga og eigur at verða skrivað fyri seg sjálva. Vónandi fúa vil skjótt åseltar fastar reglur fyri hvorjar sund- urskiljingarreglur børnini skulu læra í skúlanum, og hugsi seg at ikki finnst snøggari regla enn henda: orðastovnur fyri seg og ending fyri seg. Richard Long. íslandsliskeriet. (Teleyram til „Feroya Social-Demckrat'). Reykjavík, 16.—-8. —1928. Den samlede Sildefangst indtil 11. August: Vestfjordene 1300 Tøndersaltet, 109500 Hektoliter til Fabrikation, Siglufjord og Øfjord 10,700 saltet og 10,000 krydret, Siglufjord 82,000 til Fabrikation, Øtjord 93,000, Østfjordene 3000 saltet, ialt; 15,000 saltet, 10,000 krydret og 281,500 til Fabrika- tion. Fontenay. | | Ur Føroyum. | | Tórshavn. „Merkantil Konsu- lent“. Løgtingsins figgjarnevnd sigur frå, at ætlanin er at fåa i lag, at útneyndur verður maður, sum handilskonur umboðsmað- ur (»merkantil Konsulent«) fyri Føroyar — fyri tað fyrsta í tvey år. Greiniligari = hesum umboði viðvíkjandi fæst við at venda sær til figgjarnevndina innan 10. september í ár. Landstingsmand Effersøe, der i den danske Rigsdag har staaet indenfor Venstre, er af dette valgt til anden Sted- fortræder for Venstres 8 Ting- valgte Medlemmer af Lands- tinget. „Knerrur“ aftur- komin. Sunnudagin kom »Knørrur« heim av gronlandsferð, við 51,000 tøskum. Jarðahvalurin. Hlin standandi spurningurin um jarðahvalin, var havdur til umrødu á Løgtingi seinasta fríggjadug. Tað eru líkindi til, at tað í ár, kemur skil á óskilið við jarðahvalinum. Orðaskiftið í hesum máli kemur í næsta blað, 5: