týsdagur 18. september 1928síða 1

Le FRÆLSI 8. og 4. Nr. 3 Ex UD HONUM: Tandlæge BREND træffes 11—35. Telf. 114. SND ÆG HON ANNAKR 33 ONDE ALRÆTTARALDURIN V.. broytingum, ið Javn- fell å Sjålvstyrismenn vóru ikki krav høvdu 20 oyr. á 255) ES Sl 53 md kravdu, Løg- aðarmenn tingi. sintir til at taka okkara við í uppskot, men vit teirra í okkara. Í »Tingakrossi« seinasta, nr. 47, verður hildið fram, at vit javn- aðarmenn hava svikið sjálvstýr- ismenn, men fyrst og fremst stevnuskrå javnaðarmanna, við ikki at greiða atkvoðu fyri broytingaruppskoti teirra. Er tað her óbeint at tala um Vit greiddu at- val- svik frá okkum. kvoðu fyri einum uppskoti, sum ikki hevði 21 valrætt til logtings-, meinigheitsráðs- og bert ára men sum eisini skatta- til sóknarstýrisvalini, sóknarstýrisval, tók hitt storsta órættvísi: treytirnar valrættaraldurin 21 ár. tá vit eru við spurningin eins og at seta til fólkatingið við niður í Er nú, um atkvoðugreiðsluna, vert at spyrja, hví tingsins formaður gjørdi brot uppá vanligan sið, tá hann lat meiralutans uppskot, ið var nógv minni í krævi, koma fyrst til atkvødugreidslu — og tað hóast vit høvdu sagt, at vit vildu ikki greiða atkvoðu fyri hesum uppskoti, utan okkara krov komu við. Okkum tykist hetta var legin atburður, og hava vit loyvi at skilja hann soleiðis, at ætlanin var at taka okkum — tingsidå forkunnugu menn øvugtar. Tílíkan leik nevna menn fyri »not fair play<. ið nakað 3 ár Vit forðaðu ongum, Få nú beinleiðis leikaði á eru til løgtingsval, gott og væl 2 til sóknarstýrisval, býráðsvalið verður, áðrenn nekur lógbroytan Men tað, var, at fast var neglt: sjálvstýris- flokkurin — sambandsmenn vilja her sum vanliga hava tað eins og í Danmark — unnar ikki tí fjøtrada minnimenta at fáa orð við at siga í stýrinum í sóknini, kann gerast. ið hendi, hann livir í og nervast av ring- um korum og lívstreytum. At javnaðarmenn settu trumf á her fyri at:fúa broytt, er so mikið betur skiljandi, sum at hetta teirra krav er væntandi at mega framhildið ofta, áðrenn tað vinnir somdir niðri, og sum teir boðaðu frá, at fall verða tað, vildu teir á komandi ári bera uppskot til eina rættvísari valskipan, Tað kann ikki, eftir hesum Foyndum, sigast at vera ill- hugsað, at var evni og dirvið sum kynið, vildu tær herðu skattatreytirnar uttan blunkan ør; ýsinguprísur fyri petitreglu: síðu. avslåttur FØROYA 30 oyr. á forsíðuni, Við størri lýsingum fæst Í prísinum. verðið álagdar fåtækramann- inum til løgtingsval, sóknarstýr- isval og oll val. Tað eru kortini hørd og fryst- andi hjartaleys kor at seta hon- um, ið ikki við besta vilja fær pening at galda skattin í góðari tíð: tú eigur ongan rætt at hava orð við í men galda skalt tú kortini seinri um ikki við góðum so við pant- stýrislagnum, ingarnevannm. So eru kor hans- ara, ið má suffa í skuld og peningaloysi. Tað skuldi verið sjálvandi og eyðsæð, at missur maður rættin sum samfelags- borgari, skuldi samfelagið aftur- ímóti eisini mist rættin at krevja nakað av Men her á landi heiðrast og håsetist høvud- kambarætturin. Her ræður hugs- anin, ið gav rætt til vald eftir honum. neytatali. Men, góðu menn, hví fora tit ikki neytatals- ella peninga- rættin út í æsir? 14, 15 ára gomul, ja enntá teir smáu arr- ingarnir við tátu galda skatt og skuldu soleiðis átt rætt við val- borðið. Eftir og hevur mannsins andsbúgvni og hugsan tykkara skil minni at siga, ja má einki hava at siga, tá ikki sekkurin er á bakinum. Til vit kunna ikki vid besta vilja fara at umbera okkum, fram- landið røddir ganga vid her, men fara fyri, at allar må ráða, tá vegis at arbeiða skal kunnu fáa ljóð. Tí stýrast, so einans hin fría andstelvingin landsins álitismenn skulu veljast. Hin grima valdið, í antikkum fornleivdin: ognar- ið spøkir sum arvatrøll sálum, má dvína fyri frælsis- og rættvísissól. Fólkatingsvalrættaraldurin må ikki samband rorast, tí hann stendur í við valið í Danmark, sigur sjálvstýrið. Hesa stødu vildu vit skilt, um tað var sambandið, ið tók hana. Men hon er okkum óskiljandi, tá hon verjist av sjålvstvris- flokkinum. Vit vita ikki betur, tað verið ynski sjálvstýrismanna, at okkum má enn at hevur undantak, so kor jú stór grund at krevja vera loyvt sum fólksins vilji og krevur. Her er undantak: Fyri tað fyrsta fellur fólkatingsvalið soleiðis, at sjáldan og ongatid telur saman hjá okkum og leim harniðri. Eyri tað næsta hevur jú sjálvstýris- flokkurin borið á lofti, at rætt- ast var, at foroyskur politiskur flokkur stóð leysur av donskum partapolitikki. Eyri tað triðja hava vit eitt so lalandi dømi um valrættarundantøk í lands- tingsvalinum, har áramarkið er 35 ár í Danmark, 25 her, At sjålvstyrisflokkurin ikki vil hava vid fólkatingsvalið at gera, er við dómarans orðum »at er- Tirsdag hin 18. septbr. 1928. JAVNADUR Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið og skrivstovuni. okk- kende for dødt og magteløst at | hátt fáa hana at ríma vid være«, síðani sjálvur flokks- | ara fatan av sjålvstyrishugsanini høvdingin er nýliga valdur á og vit kunna illa fáu okkum Danating. til at trúgva sjålvstyrismanna At sjålvstyrisflokkurin aftrar | egnu orðum, at hon er ein rein seg, tí broytingin í valrættar- | og skær sambandsgrund. Ella aldrinum til fólkatingið kanska | skulu vit kanska trúgva teim forir við sær eina grundlógar- | tað er vist einki annað at gera. broyting, kunna vit heldur ikki Men logið er tað at hugsa sær trúgva. Sjålvstyrisflokkurin kann | tær báðar stríðshetjurnar vit ikki rædast eina grundlógar- | vilja ikki siga stríðshanarnar broyting, tå tað er fyri at fáa | ið um dagarnar hava staðið í okkara fulla rætt framdan. rættinum hver móti oðrum fyri Men, hvat er so grundin til | politiskt brigd og briksl, nú sjálvstýrisstoðuna viðvíkjandi | knappliga at finnast hålsfevn- valrættaraldurin til fólkatingið, | andi á sambandspallinum. tá vit ikki, sum sagt, á nakran | So falla høvdingar. Samvinna fiskimanna Í fiskatilvirkan og fiskasølu. Fåir vinnulivsspurningar mun- | um at fiskimenninir fåa ovlitid nu nå å døgum liggja fremri | burtur år sinum tridjaparti iva- her á landi enn spurningurin | leyst treingir til at vera hildið um hvussu vit skulu fáa mest | hvøllari fram og kannað meira. burtur úr okkara fiskidrift. Tað er ikki so óvanligt at Tað ber ikki til, at vit ár | fiskimenn halda ti fram, at undan ári skulu halda áfram | fiskimannafelagið skal gera meiri við hinum vónleysu orðum, | fyri at skaffa betri pris fyri sum nú leingi hava ljóðað: | fiskin. Tá skipini koma aftur av »Skipini standa seg ikki, driftin | Suðurlandinum, koma menn, er ovdyr, reiðarin fær ovlitid | stundum heilar skipanir í senn og fiskimaðurin fær ovlítið! | til felagsskrivarin og spyrja um Hvat skal gerast?« meðan vit á | felagið veit nakran betriprís Hetta er eitt tíð tó halda hesari drift | at vísa teimun á. uppi í sama spori. somu áhugavert og sýnir víst álit Í ár hevur tíbetur verið eitt | á felagið, men at svara í tílíkum so avbera gott fiskiár og prísir | tilfellum, er einki lætt arbeið hava farið hækkandi fram til | og oftast verður tað ótakksamt nú, so vónandi verður fyri | eisini. — Reiðarin hevur, lat hetta ár, at ljóðið um at skip- | okkum siga, boðið 30 oyr. fyri ini ikki standa seg tagnar. (Tað | kg. móti gjaldi til vanliga tíð er sjálvsagt altíð okkurt skip, | ella 3 mánaðar veksli. Er nú sum vegna eina ella aðrar ónoll- | sami reiðari ein peningadyggur ur ikki stendur seg; men vit | maður, er hættisligt at ráða meina yvirhovur). monnunum fil at selja til ein Meðan vit nevna tað, spurn- | annan, ið býður, lat okkum ingurin um nær eitt skip stend- | siga, 31—32, tå hann kanska ur seg er langt frá heilt greiður; | ikki er so dyggur. tí eitt er hvussu ein reiðari fær So verður spurgt um felag- eitt skipsroknskap at síggja út, | ið tá ikki kann keypa fiskin og og eitt heili annað er, hvussu | geva meira enn tað, sum reiða- eitt skip í roynd og veru, mann- | rin býður. Hartil kann felags- felagsliga skoðað, hevur staðið | skrivarin sjálvsagt einki svara, seg. tá ikki liggur fyri nokur felags- Førir reiðarin alt, sum uppá | stjórnarsamtykt um, at felagið skipið gongur í roknskapin til | skal búgva seg út at keypa fisk, hægstu småsøluprisir og fiskin Reidararnir standa, sum vera til tann saltfiskapris, sum hann | man, saman um tann pris, teir letur fiskimannin fáa, so verð- | ætla at bjóða fiskimonnunum. ur alloftast ástandurin verri, Reiðararnir eru jú eisini enn um hann forir tad sum | felagsmenn sína millum uppa skipið gongur í roknskap- | men stundum, serstakliga hesi in til vanligar storsøluprisir og | síðstu árini eru menn her og fiskin til tað sum hann endaliga | har um landið sum hava keypt verður seldur av landinum fyri | saltfisk. Tað eru men, sum (sjálvsagt virkingarløn o. t. 1 |ikki eru reiðarar; men gera frádrigið). forrættning í fiskatilvirkan og Tíverri mann hin fyrr neyndi | fiskahandli. Teir geva oftast mátin oftast hava verið nýttur, | ein hægri saltfiskapris enn serliga av teim sokallaðu >kor- | reiðararnir; men liggur nú skipið plássi, ha ikki r ein tílíkur fiskahand- responderandi reidarum«. tilfelluliga á tí Ljóðið um at skip ikki standa tað í flestu ráða ilsmaður er, verður tilfellum seg treingir soleiðis til at verða doyvt eitt syndur; meðan ljóðið omøguligt at verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Telf. SIA DEMOKRAT BRÓÐURSKAPUR Porto. Blaðið 143. fiskimonnum at selja til hansara noktar lata skipið fara, og skulu menn- tí reiðarin sum oftast at inir leiga annað far at flyta fiskin á, gongur tað útlaftur, sum teim verður boðið meira. At fiskimenn í tílíkum forum ikki hvarí eru í standi til at síggja, titt torføra og ómeguliga liggur, er lætt at skilja, teir fara tí illa ýrdir av stað aftur. Teir frægastu = felagsmenn harmir um, at felagið einki kundi ljálpa teimum, teir næstfræg- illir ið ikki hevur skipað betur fyri, astu inn á felagsstjórnina, men teir verstu bólvandi felags- skapinum, sum teir einans kenna sum eitt band, og skaða- fróðir um, at teir nú kunnu ávísa hvussu nyttuleyst felagið er. Einaferð legði Fiskimanna- felagið fram at í fiskahandili og saltfiskaprísin 2 pr. dreiv oyr upp á várinum, men vegna hetta hervuligum felagið túsund krónur og royndin endurnýggjað, at mangir kg. eitt ár fekk nakrar tess, at bar uppá við prísfalli, eitt tap uppá hev- ur aldri verið av tí, hetta væl vunnu annað hildu máta, tí millum fiskimenn vera ein ógagnligan fiskimenninir nakað av peningi uppá saltfiskapríshækkanina, sjálvt um felagsins tap varð frá- roknad; bert so reidararnir taptu vegna men mikið meira prísfallið. hetta heldur ikki til tess, at Ivaleyst var hin rættasti máti veita fiskimonnunum hitt mest teirra triðjapart. Endamálið má vera at fiski- menninir hvert ár fáa fyri sín triðjapart tann prís, sum fiskur- in verður til útlandið fyri, tá vanlig arbeiðslen og vanligt flntningsgjald við ti har Er hetta fiski- sín møguliga fyri seldur til hoyrir er avgingið. hevur tað hann endamálið náað, maðurin fingið fyri triðjapart, sum rættvísu- liga eigur og meir kann hann ikki krevja. Tá árið og nøkur 1922 er undantikið óeydnistilfellir seinni, hevur klippfiskaprísurin síðani ligið so, at tað hevur verið vinningur at fullvirka fiskin til teimum, góður solu, serstakliga hjá góðar greiður Tað besta hava sum hava til inniturking. prågv fyri at so er vit í tí, at dugnaligir menn, sum ikki hava vunnið væl eru reiðarar, av peningi hesi ár við at keypa saltfisk, ofta til hægri prísir enn reiðarar, og virkað hann til klippfisk. er so væl stætt, at teir, keyptu saltfisk til Í ár sum í vár 33 oyr. og seinni til 30 oyr. kg. og fóru rætt av stað, eftir ætling munu fara at hava