týsdagur 25. september 1928síða 3

Helleflynder. Juni, Juli, August og Septem- efter al þer Maanederne vil sandsynlighed byde Lejlighed til betydelig Fangst af Helleflyn- der, I disse fire Sommermaane- der tør man ikke regne med at fylde Lagerrummene med Torsk, da Helleflynderen er den Fisk, der vil give de største Indtægter, som Følge og Sæsonen maa deraf udnyttes til det yderste, Agnsilden. Eftersporgslen fra Finmarken porg er for denne Vares Vedkom- mende i voldsom Stigning, Vatnskattur, ravmagus- prisur og bygningsskattur. Í »Tingakrossi« nr. 41 stendur stjórnargrein, ið ber kæru á borgarstjórnina fyri hækkan av vatnskattinum í samanburði við vatnloysi í Havn. So tørvulig og bein hendan ákæran er, so lítið hevur hon at tyda móti ollum tí hópi av órættvísi og harðræði, 'Tórs- havnar borgarstjórn hevur boðið sínum borgarum í eitt ævilangt áramát. — Men hvat er hartil at:siga. Borgararnir hava fortjent ta borgarstjórn, teir hava, tí teir hava sjálvir valt hana. Tað hevur altid verið siður í høvudstaOnum — okkum lítið til heiðurs — at velja antin rikastu menn ella teirra tænarar í borgarstjórnina; tó eingin regla er so føst, at: hon ikki hevur undantøk, og á einum sinni hevur tann partur av borgaranum, sum ríkmenninir eyknevndu „rakkið“, sett sín vilja fgjøgnum við eilt borgar- stjórnarval og valt ein folksins mann, men langt síðani. Hóast vatnskatturin, sum áður- nevnt, í sjálvum sær er lítis- verdur, so gevur hann tó, saman við tveimum ødrum heldur størri ótingum, eina talandi mynd av tí anda, sum eyð- kennir ríkmannahugsanina í borgarstjórnini. Vatnskatturin var álagdur, tá Havnin á fyrsta sinni fekk sína vatnveiting, — sum tað var sagt, fyri at hava driftina fyri seg og vita hvussu hon kundi bera seg. Um støddina á vatnskattinum er lítið vert at tala: men tað er lagið — hesin skattamátin, ið eyðkennir hann sum ríkmanna- ræðisskatt. Hin allmenni grund- setningur á skattamálum: at skatturin skal níta harðast, har tað er nú skattaevnini eru stórst, tykist ikki at hava nomið við leir, sum hesari borg stjórna. Vatn- skatturin, so sum hann her er havdur, må av rættum setast javnt vid næstlægsta hugsunnar- hátt í skattamálum. „Nevskatt- urin“ ella „hevuðsskatturin“ er ivaleyst lægsti, eins og „plóg- peningurin“, men tínæst kemur „árnaskatturin“ ella „glær- gluggaskatturin“, eftir hvorjum menn skuldu galda skatt, av hvorjum eldstað teir áttu ella av hvorjum glærglugga. Til hendan skattamåta má vatn- skatturin verða roknaður. Vatn má eitthvort hús hava, ríkt ella fátækt, summi hava ein krána og summi fleiri — tað fer tíverri ikki altíð eftir rikidømi, men gjaldið verður eins fyri oll, og herf liggur hitt ótoluliga og fyri nútíðar menniskjur upprørandi Orættvisi. — At hugsa sær til, at lá tað ræður um at skaffa stað- num eitt so neyðturvuligt evni sum valn, so skulu oll, rík og fátæk, galda eins fyri at fáa tað. Hvat vildu menn sagt, um vit fordu hesa skattahugsan út í æsur og lótu borgararnar rinda eins vegskatt, gøtuskatt, kloak- skatt o. s. fr. Ja, teir sum hava ásett, upprætthildið og nú hækka vatnskattin máttu, um teir vilja vera konsekventir, sagt ja og amen; men allir, sum hugsa eins og javnaðarmenn, mugu standa saman og reka tílíkar menn frá borgarstjórnini sum snarast. Tað er gott og prísvert, at ein borgarstjórn vil halda hvørja drift fyri seg á roknskapinum og til eina hvorja tíð kunna greiða frá, hvat eitt verk hevur kostað at stovna, og hvussu tað gongur peningaliga — men fyri javnadarmonnum má tað vera sum ein órykkjuligur steyrur, at borgararnir rinda skatt eftir teirra skattaevnum til allar tær útreiðslur, sum borgarstjórnin hevur, og ikki á nakran hátt rinda javnstårar særskattir til eina ella aðra drift hvorja fyri seg. Tá Tórshavnar borgarstjórn stovn ravmagnsverkid, var sagt, at hetta var eitt all- ment kommunalverk. Ilvat tað kostaði at stovna, veit vist eingin til lítar enn, og hvussu driftin stendur seg, hava vit eina ákenning av, hvorjaferð vit rinda tær stóru ravmagnsrokningarnar. Her knógva Tørshavnar borg- arar framvegis undir einum rav- magnsprísi, ið liggur 6—10 ferðir so høgt uppi, sum í nøkrum ødrum stað, vit kenna til. Fyrst ger borgarstjórnin tað óbótaverk at dríva setti á igjøgnum stovnan av einum ravmagnsverki í ótíð móti = valdramannarådnum, í staðin fygi at samtykkja at ganga við til eitt hovuðsverk fyri alla Streymoynna í Vestmanna, síð- ani hon borgarunum al tekna seg fyri so og so nógva elvir ravmagnsmongd við lyfti um prísir, sum ikki vóru hildnir, og so, tå menn aftra sær á og ikki vilja rinda okurprisirnar, dregur hon teir fyri rættin og fær leir dømdar til at rinda. Omanå strongu framferð heldur stjórnin áfram við sama høga ravmagnsprisi. — Ja, um hesa Havnar borgarar vóru einglar, skuldi ein trú, at teir upprørd- ust; men teir mugu vera meira enn einglar, tí teir upprorast ikki. Javnaðarhugsandi menn mugu hava til endamåls, at ravmagns- prísirnir verða settir niður á normalprís, og kommunukassin má rinda tað, sum driftina, Meðan grundskattur og ser- stakliga grundvirðishækkunnar- skatturin er bæði árestar hóskandi og rættvisur í vaksandi borgum, so er tann soneyndi bygningsskattur, sum Torshavnar kommuna leingi hevur upprætthildið, eins órætt- vísur og óhóskandi, sum vatn- skatturin og tílíkir skattir. Her er ikki talan um nakran sum helst virðisskatt. Ein maður, ið eigur eitt gott grundstykki liggj- andi mitt í Havnini, bert speku- lerandi í virðishækkanini, byggir ikki á tað ella selur tað til aðrar at byggja á — hann rindar ongan serstakan skatt av tí; meðan ein fátækur maður, sum í dýrum dómum av neyð hevur keypt sær eitt lítið grundstykki í út- jaðranum av Havnini og bygt á tað eina smáttu at liggja inni í, hann má undir strongum panta- treytum rinda grundskatt av tí jarðastykki, hann hevur keypt, ásamt og í bygningsskattinum av húsavirðinum. — Eitt hvort bert nøkurlunda rættsikta menniskja við vanligum gonguviti má síggja hetta freka og himmalrópandi órættvísi, sum herí er Sjalt — nei lat okkum heldur siga: sum ósmæði og flennandi spottar alt rættvisi, Ikki um at tala, at hesin so- kallaði bygningsskattur gongur eins á fyri oll hús, sethús, pakk- hús, handilshús, skrivstovur og skúlar. Her er íkki farið hitt allarminsta eftir, antin húsið er eitt neydturvuligt skjól móti veðri og vindi fyri fåtækar ar- beiðarar, ella tað er ein glæstri- borg fyri ríkmenn, antin tað er eitt handilshús, har túsindir av krónum rulla inn í um dagin, ella tað er eitt verkstað, har ein handverkari = meðisliga vinnur fyri breyð til seg og síni, antin tað er ein sakforaraskrivstova, har stórvirðis í peningi forvalt- ast, ella tað er ein skúli, har ídnir kennarar við sítt ands- arbeið royna at draga arbeiðara- bornini upp úr fákunnuni inn í ein upplýsning, ið er ment- unnargrundalagið fyri framtíð fólksins. Hesi tri mál merkja tillfulnar hvørjum stødi núverandi borg- arstjórn stendur á. Um einki annað var at henni enn hetta, var tað nokk fyri javnaðarhugs- andi arbeiðarar at krevja hana burturskúgvaða; men har eru tíverri mong onnur vomm við henni, tey ið her ikki skulu verða nevnd enn. Borgarstjørnarval stendur fyri durum. Nú er tíðin komin, at arbeiðaraflokkurin um, hvat hann skal gera, tá dagurin kemur. Antin hann skal styðja ríkmannaræðið sum áður, ella hann skal siga sum hin Havnar- hugsar borgarin segði á sinni, tá stór- keypmaðurin spurdi hvønn hann valdi: >NÚ td! daga skal sigra í yrakkiðd sig Javnaðarborgari. Lønrindan til arbeidarar. Harri blaðstjóri! er omanfyri standandi spurn- ingur hagreiddur á løgtingi hin 28. august. At henda søk hugtekur ein og hvonn hugsandi Foroving, er sjálvandi. Tí tað, at teir, sum »Føroyatidindi« sigur, »der har livsassureret sig selv i solide Stillinger med fast Gage«, ikki fata henda spurning ella kanska eru lika gladir, hvussu henda søk verður loyst, er óbeint og ógvuliga lágt hugsað. So stór er teirra sjálvgóðska tó ikki, at teir eru blindir fyri einum slíkum máli; tí hetta er ein ein landa- ikki ella keypmanna sok. søk og ein arbeiðsmanna »Føroya- framførir tíðindi fylgjandi: »Hvis Kontant-Handelen efter de af javnadarmonnum fore- slaaede Principper var bleven indført for 20 Aar siden, hvil- ket umaadeligt Beløb vilde de ikke være bleven sparet for at tabe færøske Forretninger saa paa »udestanende Fordringer«, som aldrig vil blive betalt!< Ut frå hesum ordum er tad so at fata, at verdur hildid fram vid kredittinum f onnur 20 år aftrat, so vera teir »udestanende For- dringer, som aldrig vil blive betalt« — tvifaltir ella kanska meira. Tá so er statt, liggur tað nær at spyrja, hvar hetta vil enda. Og lætt er at síggja, at allir partar verða best stædd- ir, ífall komast kan burtur frá hesum óskili. »Føroyatidindi« skrivar, at keypmenn geva kre- dit í ringum vetrum, tá arbeiðs- loysi er. Ja, eg skal ikki siga teim ótokk fyri tað. Men sjålvt um kreditturin verður avloystur, so verður tað frítt fyri einum, æntin hann er keypmaður ella hvat hann er, at hjálpa einum neydarstøddum menniskja. Men so kemur nakað, sum eg vil geva »Føroyatidindi« fullan rætt í, og tað er tá blaðið »Blot ogsaa at skrivar; maa man ikke forsømme fastsætte Regler for det Overgangsstadi- um, hvor Forholdede mellem de to Parter, Arbejdsgiver og Arbejder, endnu ikke er blevet helt eventuel gammel Gæld er bragt blot sket, vil rent handelsmæssig set frit, saaledes at forstaa, at ud af Verden. Er dette umaadeligt være vundet ved en Overgang til kontant Betaling...c Tå hr. Niclasen er ndantikin, hevur eingin tingmaður rett um hesi viðurskifti — við fyrstu viðgerð av hesum máli. Tað er sólakrárt, at ikki kann kreditt- urin avloysast, fyrrenn skuldin er rinda; men tað gerst bert við al upptaka eitt lån. Men hettar skal eg koma til aftur seinri. Í eini av teim stóru bygd- unum her á landi vóru tveir — eftir foroyskum kringumstødum stórkeypmenn, ið góvu fólki all- miktð hátt vóru leir góður bygda- og sam- ” arbeid, og å tann felagsstudlar, og bygdin var ein valabygd. Slíkar stórkeypmenn havi eg altíð hildið fyri at vera landinum hentar at hava í serliga meðan viðurskiftini eru hátt. við, tá eg sá skipað á kapitalistiskan illa hesar báðar stórkeypmenn fara Eg varð ti á húsagong,, og í staðin fyri teir vóru komnir fleiri luxushandl- arar, sum sjálvanda einki arbeið kunna lata fólkið fáa. Ein dagin, eg kom til hesa bygd, stóðu fleiri arbeiðsmenn hendur tað stóru — og nú stongdi — í lumma, uttan fyri aðra krambúðina. Ég gav meg í tal við ein av arbeidsmonnunum og spurdi hann, hvussu visti við hjá honum. >Sum tú sært, svaraði hann mær, »tå eingin sjóróður er, vinni eg ikki eitt oyra, krambúðin, sum eg var vanur. at vid, arbeiða hon stendur stongd, og onga eigi eg jørðina at arbeiða uppå«. Vit komu so at tala um, hvat orsøkin kundi vera til hesa syrgjuligu umbroytan har í bygdini. >Jú, tað skal eg so væl síga tærg svaraði hann mær: »folk arbeiddu hjá teim stóru keypmonnunum og vunnu pening, men tå tey høvdu eitt oyra, so fóru peningarnir í luxuskrambúðirnar ella út av landinum til staðni. I unum vórðu matvørurnar skriv- Paris og aðra- teim stóru krambúð- aðar og onga tíð goldnar, harav vaks skuld til menninar, og samstundis vaks skuld keypmanna til útlandið. gekk alt gongd til fólksins keyp- Soleiðis sína skeivu tess, keypmenninir fóru á húsagong<. Hettar er sannleikin, og hettar óskil kann bert avverjast á tånn hátt, at fólk keypa teirra verur fyri pening; tí tá fyrst fúa tey greiðu z På “ Vinduer, Døre og Lister. Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, TIL. 216. Thorshavn. Tlf. 216. óneyðugar verur. Tí sum hr. P, M. Dam førdi fram á tingi: ytað fellur mongum arbeiðarum torført og 6lagaligt ongatíð at kunna siggja, hvussu til stendur peningaliga sæd, teir hava als ikki atgongd til at vita, hvussu stendur nidur«. Tá ein ongatíð veit, hvussu kann hann niður stendur, kanska freistast til at hugsa sum so, at tað gongur -nokk, til tað er ovseint, og hann ein dag fær tað boð frá keypmanninum, athannikki fær meira at keypa; ti nú er skuldin ovstór. Hettar hevur hent og enntá á miðum hingu úr og stormurin leikaði Slík boð eru herð fyri mann, sum situr við konu vetri, tá glerpípur homrum um foldina. og børnum. Tá var tað mikið betur, at hann um summarið fekk sína vinnu rindaða í peningi, so hann visti, hvat, hann hevði til húsarhald um veturin. Men sjálvandi er tað altíð teori, enn at útfora tað í praksis; lættari at framseta tí sum eg áður havi umrett, má tann gamla skuldin fáast frá hondini fyrst og hartil eitt stórt lán. Hvussu stórt hettar lánið skal vera, kann eg sjálvanda ikki siga, tað greiðist einans á tann hátt, at ein nevnd verður niður sett — ella kanska amtmaðurin tekur sær tað uppá + — at fáa at vita, hvussu mikið ið Føroyingar skylda. Tá iað er gjørt, má eitt lån — á stødd sam skuldin — upptakast. Tá kann skuldin rindast og kreditt- urin avloysast. J. H. Danbjørg. Fiskiskapstíðindi. Nú eru skipini á heimferð í hópatali. A Havnina eru hesi komin: C. & M. Slater 26000, Butter- cup 40000, Prinsessa Maria 26000, Haabet 26000, Litl> Emma 38 000, King Arthur 23000, Ternan 22000, W. G. Marchall 23 000, Zealous 11000, tindur 6000 td. av sild. Å Vestmannahavn eru komin: John Brown 30000, Maria 34000, Henry Freemann 32000, Dora 35000, Research 31 000, Å Klakkvik eru komin: Solo Dei Glorian 16300 síðan á Ólavsoku, Sæborg 20000, Sigurfarið 30000. Kross- Fiskamarknaðurin. Nú er sølan av klippfiski ein mun lívligari enn síðst vit søgdu frá. Mongdir eru nú seldar til 35 kr. pakkan fob. her. Saltfiskasølan er ikki í fyri álvara enn. Frá Keyp- mannahavn ljóða boðini: 48 oyr. kg cif. har 20—22 stertar í pakkanum og 46 oyr. kg 24—26 stertar; men Føroyingar vilja sum vera man heldur selja fob, her og boð hava eisini verið frammi 40—41 oyr. kg. Tað er ikki full so høgt sum cif- boðini. Mangir sigast ikki vilja selja fyri minni enn 42 oyr, kg komin » hva t ráð tey hava at Keypatritt umborð her,