týsdagur 16. oktober 1928síða 2

Her maa der gøres noget, og det maa ske snart, hvorfor jeg gennem disse Linier i »Føroya Social-Demokrat« henleder Op- mærksomheden paa disse For- hold. Med Tak for Optagelsen. Homo. M. A. Jacobsen og Chr. Matras: Faroysk Donsk orðabók. Tórshavn 1928. 474 bls. Tað er so skiligt, at ansurin fyri at vera vandin í orðum og bera hugs- an sína fram í so nýtum málsbúna sum møguligt, í stórum er vaksandi Ikki bert merkist hetta millum ungdómin, men eisini millum tilkomið fólk málinum gætur og fegin vilja duga her á landi. eru mong, ið geva at skilja ímillum gott og vánaligt mál. Ikki hevur verið teimum, id upp- vaksin eru á plåssum, sum talimálið er heldur vánaligt og tey plúss nørast í hverjum lætt at velja og vraka orðanna millum. Tey fáu, id hava verið so heppin at ognast orða- savnini til Færøsk Antologi og Fær- øske Folkesagn og Æventyr, sum J. Jakobsen doktari hevur greitt úr håndum, hava í teimum haft góðan stuðul, men ov få orð vóru har at finna, til tvær - ordasøvnini vóru jú bert ávísar bøkur og tey, id yvirhøvur einki føroyskt ordasavn hava haft at midja seg eftir, hava verid illa stødd, um tey hava viljað vita greiniliga um måliskur, tey raka við í talu ella skrift. Nú verður ødrvisi, Henda orðabók ið ikki er ætlað fulfíggjað ordasavn, men heldur brá- at vera nakað fengis at vera teimum til studuls, ið geva sær far um føroyskt mál hevur tey flestu av teim orðum, ið hava verið fest upp á prent í for- oyskum bókmentum, og munu tað væl vera tey nógvu av teimum, ið nytt verða í taluni manna millum. Ikki er at ivast í, at henda bók bæði verður nógv keypt og lisin. Ikki bert er hon stór, príðilig og væl úr hondum greidd, men eisini sera 7.90 kr. 20000 bilig, næstan låturliga bilig. orðabók lítið og fyri eina við 0. U. einki fyri tad latið upp í hendur. Eingin Førovingur, id skil á kann vera hesa bók fyri uttan. Stórt lagt og mugu vit vera M. A. Jacobsen og Chr. Matras takksamir fyri orðum, er virði, ið her verður einum móðurmáli sínum, vil vita arbeiði er í hetta verk, ídni og duguleika teirra og tann kærleika til málið, ið kennist út av verkinum. Tó kunnu atfinningar vera gjørdar sjálvandi. Hetta er jú at kalla fyrsta føroyska orðabók, og íkki hevur hon meir enn helvtina av foroyskum orðatilfari, so íkki verður saknar okkurt orð, hevur borið við, men lagið, um onkur ið júst hann sum ritshøvundarnir ikki hava hildið verið vanligt orð í talimálinum og tí hava åtihyst. Ringt er her at vera teir, ið velja og vraka skulu. Tó má verða hildið fram, at tað er ein saknur, at ikki alt, ið stendur i ordasavninum til Færøsk Antologi er tíkið við í hesa nýggju bók. Helst eru tað nrúr lagdar eru, og er hevdi (úttalan) úr kvæðunum, ið burt- hetta máliskur ikki beint. Tá verið betur um framburðurin heyði verið burturkastaður, tí hann skiftir nú í Feroyum víða hvar og lagar seg eftir skriftmálinum, og er hetta ein góð leið, so tað má beinan vegin mælast Feroyingum til ikki at geva sær ov nógv far um tann framburðin, sum orðabókin sigur frá. tað nógmíkið, um prentaðar vóru almenn Fyri útlendingar hevði verið ar reglur fyri framburði orðanna, og so einstøk orð, har framburðurin ikki fylgir reglunum, vóru lýst fram- burði viðvíkjandi. Nógv pláss heyði tá verið spart, nógvar måliskur og nógv orð, ið nú eru útihýst, høvdu kunnað verið tíkin til miklan bata, við, orðabókini Í eini orðabók eru aldri ov nógv dømi um hvussu ordini, serliga sagn- orð og fyrisetingar, eiga at verða nytt, og tó at henda orðabók hevur so nógv fleiri orð enn ordasavnid til antologiina, eru ofta fleiri dømi at finna har enn í hesi nýggju bók. Onkrar aðrar atfinningar kundu væl verið gjørdar, t. d. tykist tað danska umsetingunum soleid- målid i is sum tað ofta ger í orðabókum nakað stirvið: hesir menn eru meira danskir enn Danskarar men flest allar hava atfinningarnar lítið upp á samanborið við tær dygdir, ið seg henda bók hevur. Her er gjørt eitt stórt og gott arbeiði, heldur einki lætt arbeiði, og er úrslitið sum heild gott. Tað må mælast ollum til, id hug hava at vita skil á foroyskum máli, Serliga lærarar ikki hon at fáa sær hesa bók. eiga at lesa hana, eina ferð; men nógvar ferðir; eigur al vera í hvørjum skúla, og átti sóknar- ansa, at bókin stýrini at ansa, at skúlastovu, so børnini er i hvørjari har kunnu verda vand at rådføra seg vid hana, lå tev ivast um onkra málisku. Rithovundarnir hava íkki viljað tíkið dagar ímillum teir ymsu skriv- ingarháttar av sama orði, sum vit so ofta hava á Føroyskum td. lystigur, áttung- lystugur ul åttingur, men hava prenl- að báðar. skúlavirkinum Lærarar mugu kortini í velja annan, og eiga teir, so leingi vit onga stavsetingar- orðabók eiga, at velja tann, sum stend- ur uttan ávísing, tí helst eiga vit at hava somu stavseting í ollum skúlum okkara. T. lystigur, d. er við lystugur víst á men hetta orðið stendur uttan ávísing. Vónandi er, at ein stavsetingarorðabók fer at koma, áðrenn ov leingi umlíður. Richard Long. Føroya Løgting 1928. Ísvirkissakin til 3 viðgerð. (Framhald) Zachariasen: hugsandi, at tað er ein meirprísur og kontantur handil fiski vil tað geva = monnum Og við ferskum loysandi = og ídni at nýta sluppirnar, tá tær koma aftur av langfartsfiskiskapi. Í heila takið er tað at fáa eina kontantir gera skjótari umsetan og hava so nógv at siga, at menn eiga at. leggja allar árar um borð fyri ollum sum kann fremja og skunda undir at koma inn í tað lagið. Hann vildi tí, sum eisini broytingaruppskots- stillarin um at geva sterri studning enn nevndin hevði skotið upp, mæla tingmonnum til íkki at verða pírnir her, men síggja stórt uppí hesa týdn- greiða at- ingarmiklu søk og kvødu fyri broytingaruppskot- inum — ftingið mátti hava råd til at lata 15.000 kr. til eitt so særmerkt fiskimanna mál. A. Samuelsen helt eina ómet- uliga langa talu, ið mest gekk gekk út uppá at finnast at orða- lagnum fyri hesu søk, ið hann helt menn gera ov nógv burtur úr. Særliga togdi hann langt og breitt um Dams orðfelli um kapitalistar. — Her vóru eingir kapitalístar. Hann vildi ynskt teir. Socialistarnir kundu ikki heldur enn nakar umvera kapi- talistar, tað var jú hagani teir skuldu fáa peningin. Men tross allar atfinningar vildi hann vera við at viðmæla sakina til stats- lán og 50.000 kr. av lottarípen- ingnum, ið tingid fekk um lottarísakin kom flag. Johan Kallsoy: Ég dugi ikki at skilja A. Samuelsen annað- hann er við ella ímóti hesi sok. Hann tóktist at hava so Ómetaliga nóg ímóti, men so endar hann kortini vid at hann vil greiða atkvødu fyri neyndar- hvort | uppskotinum um vidmæli til statslån og lån av lottarípening- inum. Henda søk tykist mær vera verda at styðja. Hon tyk- ist at verda so væl fyrireikað, at eg ivist ikki í at geva henni mítt viðmæli og atkvoðu til studning. Ég eri ein av teim, ið hava stillað broytingarupp- skot um at tingid aftrat lyftin- um um lottaripeningin skal lata 15.000 kr. nú beinavegin. Kg vil vóna, at lottarisakin gongur í lag. Men tað er jú skiligt, at ein lóg, id ikki er vidtikin, er ikki heilt at líta á. Ég haldi vit utan iðran kunnu ganga við JO — til at styðja hesa roynd inná eina nýgg fiskiskap sja leið fyri okkara. Tað, sum ger meg so ivaleysan, er at menn eru við frystingarfelagið, sum eru »eks- pertar« í terskfiskaspurninginum. At teir eru fyri egnu inleressu, gevur ikki mær, sum Andreas Samuelsyni, nakran iva — tvorturímóti. Just ti at teir eru við av inleressu, gevur mær trúgv uppá sakina, særliga lá tað er soleiðis skipað, at vinn- ingur teirra er avhangandi av, um fyritokan gongur. Greiddi talarin annars framvegis gjøllari frá, hví hann helt at tingmenn ivaleysir kundu greiða atkvoðu fyri broytingaruppskotinum eins og fyri nevndarinna uppskoti um viðmæli til statslán og lán frá tingi, um lottarísakin kemur í lag. P. M. Dam svaraði uppá A. Samuelsens atfinningar og bað Andras Samuelsen ikki tala um og finnast at ødrum enn sagt var. Hann hevði als ikki viljað boykottuð kapitalistar. Einasta hann hevði sagt viðvíkjandi teim var, at tað skuldu vera Føroyingar og ikki ein einstak- ur útlendskur kapitalistur, ið fekk hesa sek at greiða. Sak- in var jú so háttað og fyriløgd, at hon kundi samla allar For- ovingar, eisini kapitalistarnar, um vit høvdu nakrar. Javnad- armenn vildu ikki tína kapitalin, tvørturimøti vildu teir ein kapital, eina virkiskraft við at samla tær smáu kapitalkreft- irnar tl kraft, ið kundi frigera Føroyingar, keyp- menn, fiskarar og arbeiðarar úr samla eina stóra teim úllendsku peningatræla- hondum, ið allir, ikki keypmenn klagaðu yvir. So varð greidd atkvøda: Allir tingmenn greiddu at- kvoðu fyri hesum uppskoti: 1) I Tilfælde af, at slag angaaende Oprettelse af minst et Lovfor- et færøsk Klasselotteri bliver gennemført og i Tilfælde af, at der af Statslaanefonden bevilges det ansøgte yder Tinget til Etablering af Laan, et Fryse- og Køleanlæg i Laan paa 350.000 de ved Lolterisa- Tveraa et Kroner af gen indvundne Penge. 1) Lagtinget anbefaler, at af Statslaanefondens Midler Arbejderforeningen »Enigheden« det omsøgte Laan til Opførelse af Fryse- der ydes og Køleanlæg og Isværk paa Tveraa. Hesir tingmenn: Dam, Paturs- Viðstein, Matras, Kristiansen, Debess, Kallsoy og Mitens, atkvødu fyri minnilutauppskotinum, ið gekk út uppá, at tingið skuldi, um- framt lyfli av lottarípeninginum, lata 10.000 kr. Tað fall soleiðis. son, Effersøe, greiddu Fyri broytingaruppskotinum, ið setti 15.000 kr. ístaðin fyri 10.000 kr, geiddu hesir ling- menn atkvoðu: Dam, Zacharia- sen, Effersøe, Vidstein, Matras, Kristiansen, Debess, Kallsoy og Mitens. Og fall hetta við. Við hesu afturhaldsstødu vinna lingmenn ongar sømdir, Vinduer, Døre og Lister, Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf. 216, Thorshavn. Tlf. 216. Broytan av Løgtingslogini. Som kunnugt bar sjålvstyris- flokkurin fram á ting í ár upp- skot um nakrar broytingar í loglingslógini. lIlesar broyting- ar gingu út uppá, al leggja log- tingsins slýri millum tingsetur- nar í hendurnar á eini lands- neynd — »ministerium« — ið selast skuldi ístaðin fyri amt- mannin, ið nú umboðar logting- ið millum lingseturnar, Sambandsmenn hildu seg nokk kunna ganga við, um teir bert vitstu, at hetta ikki var stig móti »loysing«. Teir vildu ikki vera við til nakað sum kundi takast sum ein rudding av stødinum til sjålvstyrid — og hildu teir hetta uppskot sjålv- stýrismanna vera eitt stig til at rudda stoðið. Uppskotið sjálvt lá uttanfyri oll = »Samhørigheden«s mark. Javnaðarmenn kundu tí gjarna vera við. Kortini vildu teir ikki gera loglingsins sjálvstoði yvirfyri ríkisdegi minni — og kravdu teir tí burturkoyrt tað orðfelli, ið sjálvstýrismenn høvdu sett í uppskolið, og sum gjørdi logtingið meiri bundið og undir- bráttligt av ríkisdegi, enn tað hevði verið áður. Við aðru viðgerð løgdu sam- bandsins nevndarlimir: A. Sam- uelsen, M. Samuelsen og Effer- sæ uppskot fram um at geva »erklæring« um, hvussu skuldi verða Dana og Førovinga mill- um, eina »erklæring«, ið væl fyri ævigar líðir skuldi drepa oll >separatisttrolla. Effersøe helt langa roðu. Hann greiddi frá ollum ti eitur- sprongda stríðnum millum sam- bandið og sjålvstyrid — sjålv- andi var a0dalatsøknin at Jóanesi bonda Paturssyni. Mitens greiddi frá meirlutans uppskoti og helt ikki broyting- aruppskot sambandsins hoyra við til sakina — og var ti eing- in grund til at tala um tað. Málíð fór so til triðju við- gerðar. Við hesa viðgerð varð ein harður dystur, ið vardi at kalla tveir dagar. Effersoe legði fyri aftur av nýggjum og vóð og vóð í ollum teim gomlu politisku syndunum og helt hann, at Førovingar máttu fáa »klårheit« yvir annað- hvort vit skuldu standa saman við Danmørk clla fara til Nor- egs, eins og Patursson vildi. > Patursson helt eina dundrandi út ímóti loysingartalu, sum svar til harra Effersoe. Vildi hann als ikki geva nakra »erklæring«, Hann segði spurningin, ið sam- bandið hevði reist, íkki at liggja fyri. Johan H. Poulsen hevdi lagt uppskot fram til vidtøku. Tal aði hann um sína støðu til »rikseinheitina«. Hann var als eingin separatistur. (Sí uppskot hansara aftanfyri). Javnaðarmenn hovdu lagt bráfangis uppskot fram við »motivering«. Men tóku lað — sum aflunfyri frågreitt fyri eitt nýtt uppskot. Vegna javnaðarmannastøðuna til henda orrustuleik um »sepa- ratismu«, helt (Meira). - aftur Úr Foroyum. re, Vevnaðarframsýning. Á Foroya Fólkaháskúla hevur, sum kunnugl, verið hildin fram- syning av øllum leim vovnu lutum, id næmingar skúlans hava fingið úr hondum. Har var komin hópur av fólkið til at skoða hesa forvitnisligu fram- sýning, og vóru oll hugtikin. Tíðin, ið ikki bert grødir oll sár, men eisini samfundsins lýtu og brek, vil prógvað, hvussu ómetaligan stóran týdning tað vil fáa fyri okkara land, um Foroya kvinnur taka undir í hesum starvi, ið byrjað er á háskúlanum. Vit kunnu ikki taka burtur úr millum teir framsýndu lutir og vísa á nakran vissan, lí so yndisligar hildu vit allar lutir vera. Og at greiða frá teim ymsu lutum og siga frá, hvussu snoggt alt var greitt úr hondum, verður ikki pláss til hesa ferð. Og fram- sýningin skal síggjast fyri at fáa skil á, hvat tað tó er fyri ómel- uliga arbeið, ið avrikað verður á Foroya Fólkaháskúla. stórt Havnar Avhaldsfelag. Leygardagin komandi heldur Havnar Avhaldsfelag minningarhátíð. Tá verður hildin stør veilsla, ið byrjar við skrúð- gøngu gjøgnum býin av ollum avhaldsmonnum og frå teim ymsu fråhaldsfeløgum her á landi: »Thorshavns Total- afholdsforening«, >N.I.0.6.T.6 »Det blaa Kors«. Klokkan 3 sp. verdur hildin fólkafundur í garðinum, har róður vera hildnar av háskúlastjóra Símun av Skarði og frk. Anna Petersen úr Keyp- mannahavn. 20-årn -kvinnum kommunuskúla- „Rede Kors“ Dag. Lordag den 20. Oktober af- holdes „Rode Kors« Dag paa Færøerne. Der vil i Dagens Anledning blive solgt Mærker til Fordel for »Røde Kors'« Arbejde paa Færøerne. Indtægten ved Mærkesalget gaar til et Fond til Oprettelse af et Borne-Kystsanatorium paa Færøerne. Som Offentligheden arbejder >Rode meget energisk paa, ved Oplys- ning eller Undervisning, at ud- brede Kendskab til Pleje af Syge. Der kan her henvises til, at »Røde Kors< har afholdt Kursus i Sygepleje, samt Kursus i spæde Børns Pasning. Alle, der bør have Forstaaelse af det betydningsfulde Arbejde, bekendt vort Kors« der her øves gennem „Rode Kors“, maa være med til at støtte dette Arbejde og paa „Rode Kors" Dagen købe Mær- ker, hvis Indtægt gaar til det vigtige Formaal: Oprettelse af et Borne-Kystsanatorium. Fiskemarkedet. (Telegram til Amtet). 19/9—28, Genua: Markedet livligt. — Priser uforandret undtagen for islandsk Labrador Style (Lire pr. 100 kg) 350 og islandsk Saltfisk (stor) 330. Tilforsel fra Frankrig 18. t1/,,—28. Oporto: Tilforsel (Tons) af af norsk Klipfisk 362, newfound- lands 491, tysk 27, fransk Lavée 35. Priser uforandret. '?/,—28. Lissabon: Tilforsel og Behold- ninger (Fons) af skotsk Klipfisk 47. Priser (Ese. pr. 60 kg) for skotsk Klipfisk 220. Markedet livligt,