týsdagur 30. oktober 1928síða 1

FRÆLSI Nr. 44. 20 oyr. á 3. Tandlæge BREND træffes 11—5. Telf. 114. NINO SS ON 3 OVN ODA HIN Æ3 HOOK Á AMUR ER RYTTER R RAÐHARRI. Raskur reiggjar koyrilin eftir ollum, ið koma hann kann honum tvort fyri, nú hann aðru ferð er komin á stjórnarpall í tí danska monarkinum. Her hjálpir eingin >kæra móðirg; eru teir, ið sita rundan um harra Rytter av ti áskoðan, at ein sak, ið kemur úr Foroyum, vil vera til vansa fyri teir, ið eru hansara skjól og verja, so er einki við at gera hjá harra Rytter, enn at stappa sakina av tað gerst við, at vegnum, og »kompetentur« ið verður einhvor gevur voldir at kolldomd kemur í ríkis- heilatíkið sína »erklering«, henda sok hon áður enn dagin, um hon í kemur so langt. kraft hev- Foroying- Hesa sína megi og ur harra Rytter sýnt um í ár, og má tað haldast at hann her hevur gjørt somikið Sambandið ikki longur kann ætlast at vilja níga av at sjálvt fyri hesum avguði sínum, sum harra Rytter hevur verið tí síð- landsfaðir Men ikki er Vit vita hvussu er ani hann gjørdist Foroyinga í 1911. gott at ætla. við lí trúgva hundi: um hann fær nóg so dygt á trýnið frá harra sínum, so verður hann líka trúgvur og sleikir sínum harra enn sum áður. Og so- leiðis man eisini fara at gangast tað vegis fara at láta við háryggin- Sambandinum: man fram- um, tåid Rytters navnið verður haft á lofti, og gloyma eisini tær neisur hann hevur vunnið sjálvum Sambandinum. Andrass Sámalsson hevur nú í fleiri ár riði á einari ryssu, skýrd »Det færøske Lotteri«, og av henni hevur hann ætlad sær mikla gleði, tí hetta var ryssan, ið dugdi. Hon skuldi bera nógvar peningar til For- ovar, sjålvt um hin danski ståtur ikki kundi tað, soleingi við ræðið; tí teir Vinstra sat bera fremst á skráini: spar- semi, ið dømir sum nú koma fram bera prågv fyri, at vera einstýðandi við at spara skill- ingin og lata dálan rulla. Sámalsson = hevur bygd bygd, fundi á fund, við hesari stóru ið skuldi bjarga okkum, Andrass ferðast í úr av sak, sjålvt um tað eydnaðist Vinstra- í Danmark at forða stýrinum allari Foroyar og Foroyingar skulu so aldri fáa svidan av lí politikki, sum Andrass Sámalsson styðjar Í Danmark, so mikid er vist framgongd = harniðuri. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á, forsíðuni, og 4. síðu. avsláttur í prísinum. -FØROYA- Vid størri lysingum fæst ar piskin og ryssan slær gump- in upp í loft, og sjólkar síðani inn í dimmið..... hevur henda til Andrass Sámalsson A Løgtingi »lottarisak« verið viðgerðar í fleiri ár. hevur hvorja ferð hildi langar fyrilestrar um hvussu góðir hesir donsku peningamenn vóru við okkum, teir vildu bert hava okkara loyvi til at koma hegar nógvu peningum við hesum og »arbeida« við teimum. Jú, gaman í, Logtingið hevur einki ímóti hesum sjálvsagt tað gevur jú pening í teir brolandi tómu kassar, sum figgjarnevndin verjur av ollum alvi. Hvorja Danmarksferð Andr. Sámalsson hevur gjørt síðan hann hitti hægstarættsakforara Winther, id sungið hevur fyri honum um hetta stóra tiltak og hin stóra peningadungan, ið fylla vildi løgtingskassarnar, hevur hann starvast við hesari sok. Nógv hevur verið skrivað um hesa sak, og ikki er at ivast í at tann stóri tridjingurin av ollum tí Andr. Sámalsson hevur hitti Winther við gulleplinum, hevur >Det So hava teir gomlu løgtingsmenn- sagt, síðan hann hendan verið um færøske Klasse- Lotteric. mangar ferðir inir hoyrt hetta kvæði um pen- ingin, lesturin um gullið, av harra A. Sámalsson, at Logting- ið í 1928 ikki helt tað loysa seg at holt kundu geva landinum fleiri inn- fara í við mál, ið tøkur, tåid fáast kundi so ógv- uliga nógv túsindir, so lagaliga og uttan ómak. Ja, hvat skuldi tað til at kráma eftir meiri peningi til Logtingið enn. Tað var best at brúka av hesari gulldyngju, >Det færøske Klasse- Lotteri« og skuldi tað verið ov lítið, so gerst altíð okkurt ann- að. Men lat okkum fyrst fáa brúkt henda peningin!! So ofta hevur hesin sjongurin um »lottarfid« sjóðað tingmonn- um um oyrir, at leir gomlu eru farnir at trúgva, at hesin pen- ingur longu er komin. Hetta er Føroya Løgting játtar fleiri tås- væl fyrstu ferð at ind krónur sum studning ella til tíðindir frá harra A. Sámalssyni, at nóg so nógv avgjørt, tá kannað tiltak eru sum styðjaði verða á henda hátt. lán stórar fyritøkur, uppá og má hetta haldast vera verður eftir, hvorji tey Tvoroyrar Arbeiðsmannafelag eitt stórdrift, »Knigheden« søkti sindur til ið teir eru í ferð við at stovna av studningi eina har. Ståturin hevði givið tilsagn um studning, og skuldi tað verið eyðsæð, at løgtingid eisini styðj- aði, Men henda stóra peninga- JAVNAÐUR Tirsdag hin 30. oktobir 1928. HEDAALAKNU 5 KAN 3 VOODOO ES TINNI | — og Andrass Sámalsson reiggj- mongdin, »lottarfid«, mól teim gomlu tingmonnum í heilanum, til al Og og viljin hjá teimum styðja var einki at ivast i. beinasamir móli fyri at verða arbeiðarum og fiskimonnum, so minni enn játtaðu teir ikki 50.000 krónur av »lottarfinntøk- unum“, so vóru teir jú við, og eingin kundi brigda teimum óbeinasemi. Teir ungu tingmenninir hovdu ikki álit á hesum peningagrunnið, til vissu, at har var nakar peningur fyri enn ein vifsti nakað til at jálla av, og fyri at tryggja hesa fyritoku varð av teimum skotið upp, at tingid skuldi lata 10—15000 krónur, id hvussu var. Men hetta tingmenn gomlu ikki ganga við til. arar fåa 10 bums nei, kundi Hugsað sær, at lata arbeið- 15000 krónur afturat »lottaripeninginum«!!! Nú vóru teir heilt heilavillir. Men ftingið stoðaðist við at lata 50.000 krónur, heilt útí hitt bláa. Herav kunnu menn skilja, at viljin og ætlanin hjá teim heiðr- aðu tingmonnum, ið ikki vildi vera við at játta 10.000 krónur av vissum peningi til hesa stór- drift hjá arbeiðarum og fiski- monnum, hevur aldri verið til steðar. Tí vóru teir einans við, tá tað galt at játta útí tað bláa hagani kom so eingin peningur kortini. Og nú vísur tað seg, at teir ungu fingu rætt: lottaripening- at líta á. Rytter hevur sent boð til Foroyar um, ikki fyri at fáa »lottarisakina« framda, urin var ikki at hann kann gera nakað vegna eina »erklering« frá »skatt- adepardimentinum«, og harliggur so hin stóri studulin, id Føroya Logling veitti føroyskum fiski- monnum og arbeidsmonnum. 5 Tað løgna er, at hesi tíðindir koma til Foroyar, áður enn for- sangarin í »lottarisakini«, Andr. til Dan- Såmalsson, er komin markar. Annans hevur tad verið kastað amtinum fyri, at lað er so lang- rokjut, og foroyskar sakir koma Her er fyri einaferð skyld nakað, ið so seint inn á ríkisdagin. ikki kann sigast at hava verið leingi á veg. Tað má vera nakað »lotturisakin« fór av 12. hesi síðani, at sendi til landi, . ti hin oktbr. Rytter Føroyar, Andr. annes Patursson, fóru ikki niður longu tidindir og ríkisdagsfeðgarnir báðir, Sámalsson og Jó fyrr enn 18. og 20. oktbr. Nú velst um, hvussu »einigir« báðir feðgarnir vera, táið teir frætta frá tilgongdini við »lottari- sakini«, Adrir eru menn her å landi, ið hava fingið prógv fyri, hvussu stórur kærleikurin er á logtingið SOCIALDEMOKRAT BRÓÐURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið og skrivstovuni. til framburð og framtaksemi her á landi. Hetta vilja menn eisini vita at virða. Tí bara uppá hvamsvís at jåtta pening til fyri- løkur uppá frásagnir frá Andr. Súmalsson eitt »lottari«, ið um møguligt ferð eftir ferð at vera ómoguligt, er meiri vísir seg enn at:halda fólk fyri spott, og tað vilja Foroya arbeidsmenn og fiskimenn minnast. Fiskiskapurin. Tann fyrsti fiskiskapur her å út- landi eins og í Íslandi var róður við opnum bátum. in fiskiskapur. gav almikid av sær sjålvt um prisirnir tå vóru lágir tí tá var orgrynna alla staðni sjabbarar (trawlarir) av fiski tessvegna, at eingir vóru at oyða grunnini. Tá tørv- av fólkinum eisini minni landið dyrkað, og sum orðatakið segði: »Ull er Men hvort sum fólkamongdin øktist, aðist sjónum, ti var meira Foroya gullc. gjørdist meira og meira neyð- ugt at sokja sær vinnu av sjón- um. Fyri 40 var fólkamongdin somikið vaks JÓ árum síðan in, at (ad, ið landið og útróðurin hjá Førovingum at So tað citl gott framstig, var ovlítið liva góvu av sær, av. statt at Foroyingar fingu sær sluppir; kundu teir við var tí við sluppunum fara longri leiðir enn bát- unum, og vinnan gjørdist tess vegna stórri enn við útróðrinum. Tá vóru Foroyingar javnbjóðis Íslendingum; men nú hava Ís- líkið Fyrst fingu Íslending- lendingar fram um okkum. ar sær sjabbarar, og síðan settu eitt far, sum gongur av Íslandi til fiski- seg teir smeltari í hvert skap, meðan vit bert hava tær gomlu, smáu sluppirnar. Tær flestu av teim foroysku sluppunum vóru parta- fyrstu felagsogn soleiðis, at ein keyp- var partaeigari og út- » maður gerðamaður, meðan aðrir menn áttu part í skipunum. Tíanverri gekkst tað altíð á tann hátt, at skipið gav undirskot og mátti seljast; men sum oftast keypti skipið, meðan við útgerðamaðurin hinir partaeigararnir vóru Sviðið sod, So statt er tað skiligt at fiski- menn ongantíð kunnu gerast eigarar av skipum; tí teir vera fáir, sum kunna úlvega tann torvuliga pening til at keypa skip fyri, sjålvt um státslánið er 80 pCt. Hini 20 pCt. verða í minsta lagi 20000 krónur, tå farið skal vera hóskandi. 20000 ikki lættar at sjálvt krónur eru fáa til kunna vegar, og um tær útvegast, og skipið er rindað, eru mangar aðrar útr- eiðslur, áðrenn skipið er segl- búgvið. Harav sæst, at tað er torført at gerast eigari av skipi utan á tann hált, at ein bindur aftrat einum keypmanni, og skal keypmaðurin hava vinning av øllum. ið skipið nýtur og hava fyrsta rætt at keypa fiskin, verður hann eisini skjótt einaeigari av skip- inum, LEG] seg so verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Telf. Porto. Blaðið 143. Keypmenninir vera tessvegria einastu skipseigarar her á landi, inntil javnaðarmenn koma til ræðið. Hettar skal eg koma aftur till Lat okkum fyrst kanna eftir, hvussu vit eru stæddir við skipum keypmanna. Sum áður sagt, fingu Íslending- meðan Fer- oyingar keyptu tær gomlu Íslands ar sær sjabbarar, sluppirnar, og nú hava Íslend- umborð í meðan Føroyingar kasta livrina í havið. ingar sett smeltarí skipini, framvegis Hettar er eitt stórt tap fyri Foroyaland. Lágt sett kunna vit siga, at Feroyingar hava kastað eina millión krónur í havið í summar. Ég havi tosað við ein skilamanu um hesi við- urskifti, og greiður hann so frá: Eitt smeltarí hóskandi til eina foroyska slupp kostar o. u. 2 krónur. Renta og avdráttur av hesum peningi til 350 krónur um árið: løn til-smeltarin kann set- ella 3 túsin kann setast ast til 700 kr., aðrar útreiðslur eru nærum ongar, vit kunna seta tær til 250 kr. Lenin til smeltarin er ivaleysa høgt sett, tí hann kann fiska umtrent tað sama sum hinir. Taka vit nú sum dømi eitt skip við 22 monnum — t. v. s. 20 fiskimonnum og skipara og matgerdara — og hetta skipið fiskar 1250 skippund ella 200 tons, so verður vinnan fyri lísið, tá útlreiðslurnar eru frá- drignar, o. u. 14450 krónur. Av 200 t. fiski fáast 90 lísitunn- ur. Prísurin fyri tað besta lísið kann setast til 200 kr., ella með- alprísurin 175 kr. fyri tunnuna. 90 tunnur geva so 15750 kr. Tá útreiðslurnar eru frádrignar, verða 14450 kr. eftir. Fiskimanna triðungurin verður 4816 kr. ella 240 kr. til hvønn fiskimannin. 240 kr. um årid hava teir før- oysku fiskimenninir ikki råd at missa í hesum neyðars tíðum; av men at fáa smeltari umborð í tær sluppir, vit nú hava, er Ogjørligt. Vit muga fáa størri skip: men tev fåa vit ikki, medan afturhaldsflokkarnir hava ræðið her å landi. Keypmenninir lata sjálvandi tær gomlu sluppirnar soleingi nakar vil fara Teir keypa altso ikki nokur nýggj for, og sum eg áður kunna fiskimenn- keypa. Einasti at løgtingid tað verður afturhalds- menn hava valdið har. ganga, við teim. havi umrott, inir eingi skip útvegur er tann, keypir skip; av men ongum, meðan Fyri fleiri árum síðan komu løgtingsmenn so mikið áleiðis, atteir fingu niðursett eina nevnd, sum skuldi gera útveg fyri, at skuldu kunna fáa Eg veit ikki, um hendan nevnd hevur gjørt nakað ella einki; men eitt er vist, og Foroyingar nýggj skip. tað er tað, at skip eru eingi komin, og seinur verður tann dagurin, tå tey koma. — Høvdu javnaðarmenn sitið við ráðið, so hevði løgtingid tikid sær um reiggj og fingið Feroyingum hóskandi for, annaðhvort keypt tey frá útlondunum ella latið tey smíðjað her á landi. Hvat vinning vit kundu haft av at haft eina skipssmiðju her á