týsdagur 30. oktober 1928síða 2

5 7 7 dø fre Vinduer, Døre og Lister, Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf, 216. Thorshavn. Tlf, 216. landi, skal eg ikki hesum viðfangi. Kanska eg komi aftur til hettar evnid seinri. J. H. Danbjorg. þorsteinn Erlingsson. Tygum, harra blaðstjóri, bóðu meg fyri nokrum dogum um at skriva grein í blað tygara um íslendska skaldið Þorstein Erlíngsson. Kg gav tygum jålt- ilsi mitt, men eg hugsaði ikki tå i stundini um, hvussu tor- ført verkið er, og at lað nærum er ómoguligt at geva livandi mynd av hesum stórskaldi og yrkingum hansara í stuttari blådgrein. roynt, hóast tað miseydnist. Korlini skal tað vera Þorsteinn Erlíngsson var fodd- ur í Hlíðarendakoti í Fljótshlíð 27. september í 1858. Hann vaks upp har í bygdunum á suðurlandinum, og longu á ungu barnsárum hansara koma skalskapargávur hansara í ljós- S at hann bert mála.“ Sagt er, var fimm ára gamalur, tå ið hann fór at yrkja vísur. Í upp- vøkstrinum seyg hann vakur- leika landsins inn í seg, og ein hovuðstáttur í ollum skaldskapi hansara er ein våltan av hesum kærleika. Tá ið hann var 19 ára gamalur fór hann í lærda skúlan í Reykjavík, og har tók stådentsprågv í 1883; hann út til hann sama árið sigldi Keypmannahavnar til at studera løgfrødi við universitelid har. Hetta tá id rørslurnar og móltsetning- var beint í einari tíð, arnar bæði í politikk og í and- ligum lívi vóru ógvuliga sterkar í Danmørk. I politikk stóðu vinstra og høgra í eljustríð, meðan javnaðarflokkurin vaks seg stinnari og sterkari ár und- an ári; og í undligum viður- skiftum var hin ófora kloyvan komin í millum Brandesar- menninar dogmabundnu ødrumegin og hina kirkjuna hinu- Hesin ungi lslending- megin. urin, ið lítið hevði av verald- arg60si. men tess meir av andligum gåvum, hómaði brátt ta leiðina, ið hann átti at ganga. Í politikk kendi hann seg heim: millum javnaðarmanna; tá vóru hugsjónir teirra ikki so máaðar og kåmadar, sum tær eru hjá so mongum nú á døgum, men tær vóru skínandi og glitrandi bjartar, og hann var hugtikin av ti høga endamåli, sum javn- adarflokkurin stevndi fram at: Somu rættindi fyri øll mannsins børn her á foldum, og ljós og heilsubót til teirra, ið illa vóru stødd í samfelagnum. Í andlig- um spurningum var hann iva- maður, men hann leitaði altíð eftir sannleikanum. Hesi lynd- iseyðkenni hansara vóru atvold til, af dogmakirkjuna; hvussu beiskur hann kom í stríð við og bítur hann var við hana, kemur á mongum stoðum gros liga fram í kvæðum hansara. Tað var so háttað við honum altíð, at har sum hann sá órættin ríkja í hásæti, har var ikki mark fyri beiskleika hansar. Í 1887 hildu Keypmannahavn til minnis um, at vóru farin, síðani Íslands besti Íslendingar Í mikla veitslu hundrað ár vinur og vælgerðarmaður, Rask, var borin í heim, og til hesa veilslu yrkti um Rask: Þorsteinn kvæði umrøda i SPÆLA TYGUM I sum i hini 45. rødini, ið byrjar 13. november, burturlutar 3 milliónir 726 túsind krónir, sum fara sundur ímillum 21,175 vinningar og 8 premiur. Lutaseðlar eru at fáa hjá harra Poul Johannesen, Tórshavn, ásamt í samseluni við høvudsskrivstovuna, Amagertorv 11, Keypmhvn. Hitt danska ríkið tryggjar vinningarpeningin. Þu komst þegar Fróni reið allra mest á, er aflvana synir þess stóðu og myrkviðrin umlidnu eldunum frá þar eldgomlu skýjunum hlóðu; en hamingja Íslands þá eygði þig hjá þeim årstjørnum fyrstar sem glóðu; og þaðan vjer áttum þann fognuð að få, sem fæst hevur komið af góðu. Því fátt er frá Dønum, sem gæfan oss gaf, og glagt er það enn, hvað þeir vilja. Það blóð, sum þeir þjóð vorri út sugu af, Það orkar ei tíðin að hylja. Kvæðið endar eins og lov- songur til Rasks; tí at hann var fann, ið setti lív og lívsdirvi aftur í hina ungu ættina og hann var eina ídnastur til at byggja upp- aftur tann halgidómin, sum Is- lendingar áttu í fornøld, men sum nú var nærum avtoftadur. Her torvar bert at minna á Híð bókmentafjelag, ið fyri at íslendska Rask var og sum enn starvar við oddamaður stovna, idni og treystleika til frama fyri íslendskar bókmentir og íslend- ska siðmenning. Sjálvandi varð- veita tí Íslendingar minni Rasks: Því lætur það børnun sin blessa þann mann og bera sjer nafn hans á muuni. Tað álopið, sum Þorsteinn í hesum kvæði gjørdi á Danir, lóklu teimum ógvuliga illa um; tað reið eisini um snarið, ann- aðhvort hann skuldi fáa loyvi at vera við universitetid, ella hann skuldi verða burturrikin. Hann gav upp at at lesa log- frødi og fór at søkja sær kunn- leika í oðrum greinum, á somu tíð sum hann hell lívinum uppi við at undirvísa. Í 1891 fóru Í Keypmannahavn at geva út nýtt blað, id æt Sunnanfari, og tað var mánaðarblað við myndum. Onki er at ívast í tí, at Sunn- anfari setti djúp spor í menn- ingarlívið hjá fólki- Har komu ungu skaldini Íslendingar. í íslendska num. fram, og mong teirra kvóðu við einum nýggjum lag, id neyvan verið borið fram á ís- áður. Har var i iesum lagnum dirvi og kollvelt- hevdi lendskum ingarhugur; ikki bert samfelagið átti at vera umbroytt; men eis- ini kirkjulæran og kirkjuvaldið vóru háðað og illa viðfarin. Mangir teirra, ið tá vóru ung- menni og bóru sínar nýggju hugsanir fram í Sunnanfari, liva enn og eru navnframir langt út um strendur Islands; vit kunnu nevna Einar Hjørleifsson Einar Gísalson, Bjarnason, Helga aðrar. Jú so satt er hetta eilt vakurt og prått lið av monnum, ið hevur hildið heiður Íslends hált. Men Þorsteinn Erlingsson er deyður; hann fór burtur longu í 1914; tá var hansara veiki kroppur ikki longur ment- ur at hýsa hansara eldgitnu skaldsál; tá fekk Kvaran, Benedictsson, Agust H. Pjeturs og Þorslein bróstsjúkan bilbugi við honum. Ivaleyst er tað, at Þorsteinn var tann av »Sunnanfaramonnunum, sum mest gnyggj stødst av. Slík kvædi sum »Ørløg gudanna« og >Orbirgd og audur« loyptu rædslu å mangan mann og fingu gaml- ar embætismenn og håltmetnar kirkjustudlar at órógvast og Ottast úgaloysinum og guðloysi- num, sum teir hildu seg finna í hvørjari reglu. Og satt er tað, at sjaldan hevur so erlandi og argandi kvæði verið yrkt sum »Orlog gudanna«. Longu i fyrsta ørindi kemur hetta fram: Kristindémurin er »geingin í garða, guðarnir burturriknir og hin blóðigi krossurin komin í staðin. Hin heilogu goð voru af Ólympi ærð og alstaðar frelsið í nauðum, og listin hin gríska lá svivirt og særð hjá Seifi og Appolló dauðum. Þar bygði fyrr Júppítur blómlegust lond, uns beygði hann ellinnar þúngi; og svipuna guðinum gamla úr hond tók Gyðingakongurin ungi. Og næst var svo krossinn með nauðing og þraut að norrænu þjóðunum borin, og svipan og morðvopnin brutu honum braut, og blóðug og merg voru sporin. Í kvæðinum verður síðan sagt frá, hvussu kristindómurin kemur til norðurlanda og rekur hásæti, gomlu guðarnar úr hvussu fyrst Norra boyggir seg. Og óhreinkast tók nú hið ásrunna blóð í Ynglinga goðbornu niðjum, er Olafur Tryggvason øndverdur stóð i andskotaflokkinum midjum, Og hann fylgir so søguni og visir, hvussu gomlu gudarnir máttu lúta, eisini í íslandi, og kvæðið endar við hesum báðum ørindum: En Kristi og Jehóva þyrmdu [eirdu] þeir þá, og þeir eiga að sitja þar leingur, en eitt sinn man dagurinn upprenna sá, að yfir þá dómurinn geingur. Því kóngar að síðustu komast í mát, og keisarar náblæjum falda, og guðirnir reka sinn brothætta bát á blindsker í hafdjúpi kalda. Hetta kvæðið er ógvuliga ber- segið, og Einar H. Kvaran hevur mælt hesi ordini um lad: »Hann (Porsteinn) gjørdi atsøkn á guðs- hugmyndina. Hann lýsti van- virðing sína á tí guði, sum læt alla órættvísina, allan ójavnaðin eiga rúmar ræsur, sum altíð var í parti við ríkidominum, men læt fátæklingarnar vera utanfyri alla signing. Hann talar um tað við gleði, at forlog guðanna vóru oll eins. Í »Ørbirgd og auðure yrkir hann um, hvussu allíð hevur verið prædikað um fåtæktina, og hvussu Harrin í náði sínari hevur veitt okkum hana. Ja, so var tað fyrr; men tá ið ein nú hyggur at mannaheiminum, so sær ein, at teir, ið kristiligastir eru kallaðir, eiga mesta ríki- dømi og hava størsta vald. Og tað er onki at ívast í, al tann rangan á krislindóminum, sum so ofta verður tíkin fyri rættu av hugsanarloysingum, er ógv- orind- iliga væl lýst í hesum unum: Og eins er drottinn auði vorum hjá og allar vorar syndaflækjur greiðir, og bornin okkar verða voldug þá, þó vitið skorti, náðin guðs þau leiðir. Og eins er það, að þá sem eiga gull, frá þjófnað verndar náðarherrann blíði, en þúsund svarthol á hjer fjandinn full af flokkuþjóð og ødrum sultarlydi, Tá ið hesi kvæðini vóru fram- komin, var eldur í koluni. Kirkjublaðið í Íslandi tók til at mótmæla, og Matthias Jochums- son, id aldri á ævi sínari var maður, helt nú vera ovlangt vaðið, og hann skrivar í brævi til Sunnanfara skemtandi trongskygdur atfinningar sínar í orðum. Tað, id her er nevnt framm- anundan, er bert ein strongur á horpu Þorsteins. Hon hevði eisini aðrar strongir, ið søgdu frá náttúruni í Íslandi og titr- andi sungu um gleðir og sorgir lívsins. Og so einfalt sum hann kann flyta fram minningar frá barnsárum sínum, t. d. í kvæð- inum >Í Hlidarendakoti«, sum hann yrkir úti í Keypmanna- havn: Fyrr var oft í koti kátt, krakkar ljeku saman, þar var laungum hlegið hátt, hent að mørgu gaman; Því vill hvarfla hugurinn, heillavinir góðir, heim í gamla hópinn minn, heim á fornar slóðir. I 1895 kom hann heimaftur til Íslands, var fyrst blaðstjóri í Seyðisfirði í nøkur ár, men kom so til Reykjavíkar og búði har til deyðadags. Sjálvandi dugdu allir Íslendingar lá at meta hann sum skald; men kortini fekk hann bert 600 kr. um árið, inntil í 1909 skaldalønin varð hækkað npp í 1200 kr. Íslendsk tónaskald gjørdu løg til fleiri av songum hansara, og teir vóru brått sungnir um alt Ísland. Í „Íslenzk Søngbok« eru tølv kvæði eflir hann (tað er útgávan frá 1911, sum eg havi). Annars eru kvæði hansara fleiri ferðir úlgivin; hann gav bókini navnið »Pyrnar«, Seinasta út- gåvan kom í 1918, fýra ár eftir deyða hansara. Fini tvey sein- astu ørindini í bókini yrkti hann, tå ið hann lá til at andast. Tey eru golt prógvy fyri, at tó at liv hansara fyri mannaeygum sýnt- ist at vera merkt av órógv og beiskleika, so var kortini innast inni háborin friður og stórfingin mildleiki yvir sálarlívi hansara. Ørindini eru hesi; Og nú fór sól at nálgast æginn, og nú var gott að hvíla sig, og vakna upp úngur einhvern daginn með eilifð glaða kringum þig. m «+ * Nú opnar fángið fostran góða og faðmar þreytta barnið sítt; hún býr þar hlýtt um brjóstið móða og blessar lokað augað þítt. Hún veit hve bjartur bjarminn var, þótt brosin glødu sofi þar. Alt Island syrgdi, tå ið Þor- steinn Erlíngsson fór til gravar. Símun av Skarði. „Feroyatíðindi“. I. Tann, id hevur givid gætur eftir = »Føroyatidindi«, hevur bitið skinklan og vinglan í blaðsins merki í eina grøtuliga politisku stóðu. Her sipast ikki bert til tað, at blaðið byrjaði sum eitt satt sjálvstýrisblað, ið so fánaði burtur frá støðu síni, inntil tað sló heilt um og kom í hendurnar á teim sambandsku sambandsmonnum, yvirdansk- arunum, hin reyði eyðstrubarin Bennedsen, fyrstilærari, og nú hin */„akademikarin harra H. Thomsen, »inkarnationin« av ollum afturhaldi, tilbidjarin av »dispotismuni«, blaðmaður,keyp- maður og útferðaraspirantur — hetta seinasta eftir tíðindum — 0. s. fr. Hitt mest linjuloysi í tess støðu. ovuta í einum blaði er Eitt tílíkt ræðuligt linjuloysi og miðloysi hevur alt og als vald- að >Foroyatíðindiss núverandi blaðstjóra í hansara operatión- flottasti rekordtakari í at eta orð síni um. Hann er hin aftur og káva og skava útyvir stokkonservativa = mølmi og embætis- og stórmannasleiska møsni sínum. Vit taka fram eitt dømi, eitt av leim mongu: blaðsins stødu til Grønlandssak- ina. Effersve og »konsortium« vóru ímóti við hond og fót, at nakað sum helst skuldi gevast eftir í stongilinum við Gronland, og fordu leir fram við kraftig: verjudunan teirra: eingin fiskur, als eingin møguligleiki, Grøn- lendingarnir skuldu verjast sum fornleivdir o. s. fr., ljóðaði tað. Og sí, harra II. Thomsen mól og tvassadi uppi í sum best, Men lívsins royndir søgdu ann- að. Harra Thomsens og kon- sorliums vilskapsliga prógvan um, at Grønland dugdi høpiloysi Og sí aftur einki, opinberadist — sum »luft og humbukk «,