týsdagur 20. november 1928síða 2

á va | F å #5 Br 4. SS Vinduer, Døre og Lister. Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf. 216. Thorshavn. Tlf. 216. Republik med Karolyi som Præsident. Allerede den 6. No- vember havde Polen sluttet sig til den republikanske Regerings- form, og umiddelbart efter dan- nedes der i Krakow en socia- listisk Regering under Ledelse af Dazynski. Men faa Dage efter udstedte Pilsudski sit Opraab om Dannelsen af en national Regering. Saaledes omstyrtedes i Løbet af et Par Uger aarhundredgamle Traditioner og Regerinsformer. Det ny Europa blev til i disse sludfulde Novemberdage. Etter Verdenskrigens Nat, hvor 10 Millioner Soldater maatte lade Livet i Skyttegravenes Helvede, oprandt Fredens graa Morgen med nye Rystelser, økonomiske og sociale, hvis Virkninger Lan- dene endnu lider under. Arbejderens Almanak 21. Aarg. 1920, 21. Aarg. Udgivet af det danske Socialdemokrati. »Arbejderens Almanak«, har nu vundet sig en Plads, ikke alene ved Siden af andre illustrerede Almanaker, men ogsaa en fremskudt Plads, saa- ledes at Arbejderens Almanak er en kærkommen Julebog i Hjemmene. »Arbejderens Almanak« udkommer under Redaktion af Th. Stauning og Alsing Andersen, og som altid er den udstyret med alsidigt og varierende Stof. Mange nyttige Oplysninger og altid interessant og underholdende Tekst, tilmed et meget stort Billedstof. Et Billede fra Havnen, »Skibsværfts- arbejdere ved et Skib i Tørdok«, tegnet af Kunstneren Christian Bogø, danner Omslaget. Bilagsbilleder af to afdøde socialdemokratiske Redaktø- rer: J. P. Sundbo og Marinus Kristensen. Den kendte Forfatter Harald Berg- stedt, bidrager med et lille Digt om en Morlilles Besøg hos en syg Dreng, illustreret af Hans Bendix. Johan Skjoldborg har skrevet et Digt: Vor Mor, som Louis Mølholm har sat i Musik. over Versene. Noderne er anbragt oven Fru Olga Stauning har skrevet nogle Betragtninger over Husmode- rens Arbejde, kaldet ,Komfurets Offer- ild", illustreret af Sikker Hansen. „Den lille Tellervo“, en gribende social Fortælling, hvis Handling foregaar i Finland, skrevet af F. E. Sillanpåå. Øjeblik", et Blad af Fængselspræstens Dagbog af »Kun et spændende Carl Gandrup, illustreret af Chr. Bogø. En morsom og aktuel Samling kaldet Ned- larsrevyen, teg politiske Karikaturer, skæringen, danner net af Hans Bendix, Anton Hansen og Aage Kock, Desuden findes i Almanaken en munter Sømandshistorie , Mysteriet paa S/S Dannebrog", af Robert Wiinblad, der er illustreret af Gunnar Søderberg, og en livlig Skildring, med flere Fotografier, af den socialdemokratiske Presses Historie gennem Aarene, af Redaktør H. P. Sørensen. Som man ser er Arbejderens Alma- nak ogsaa i Aar skrevet af Danmarks bedste Penne, og rigt illustreret af kendte Kunstnere. Det borger for at Arbejderens Almanak í Aar, som de foregaaende, vil være i Stand til at opfylde de Krav, der stilles til en nyttig og underholdende Almanak og Julebog. Denne Bog koster kun 1 Kr. 25 Ø, Det er en udmærket nyttige og underholdende Jog for saa smaa Penge. Faas ved Henvendelse til Johannes Guttesen, Tinghusvejen. Torvald Tu: „Vinarlig hjån' Sjónleikur vid songum Í 3 pertum. Nyholm Debess tyddi. 6 Sjónleikir á Føroyskum koma so við og við undan kavi. Bert er eilt brekið, og tað er, at íkki allir hesir sjónleikir eru foroyskir. Men okk- ara land er ikki ríkt uppá menn, ið halda seg vera forar fyri at greiða úr hondum ein sjónleik við dómum og myndum úr okkara lítla mann- felagi. Ikki tí, tilfar trýtur sanniliga ikki. Tað, at menn ikki líta sær til, í sjónleiki at handfarn nútíðina og hárruska hana, har hon treingir til tess, er óivað eitt dømi um, at Før- ovingar nú eru vorðnir nakað eyrkv- isnir. So var ikki fyrr, táið táttarnir rungaðu hvor um annan. Heilt burtursæð frá teimum fúu før- oysku sjónleikum, ið komnir eru á foroyskum máli, má tað tó haldast, at tað hevur eydnast summum monnum frálíka væl at flyta fremmandar sjón- leikir fram á foroyskum máli. Og fólk hevur verið hugtikid, táið teir hava verið spældir. Men tað er eydnuspæl, mikið eydnuspæl, at ofra mangar frílotur til at týða fremmandar sjónleikir. Og tíverri, tað eydnast ikki altid, hóast ómakurin er mikil, ið stendst av hesum starvi. Nyholm Debess, id hevur starvast nógv vid týðingar, hevur fyri eina tíð síðani sent út sjónleik, ið hann hevur týtt úr norskum: Vinarlig hjún. Eg skal ikki her geva meg i kast við sjálvu inngangsorðini, men bert siga, at hvussu væl tað heyði eydnast týðarinum at foroyska henda sjón- inngangsorðini Hetta er sjónleikur. Har leik, so vilja hesi standa sum eitt memento: ikki stendur fremst í hesi lítlu bók skriv- føroyskur að: »Øll ungmannafeløg og onnur, ið føra fram >Vinarlig hjån«, mugu rinda 10 krónur fyri hvert spæli- kveldi, og senda peningin til Torvald Tu, Mosberget, Bryne, Jæren«. Tó haldi tg hetta sær heldur legið út. Men tó skal eg siga eitt sindur um sjálvan sjónleikin. Leikurin fer fram í einari stovu, og tey spælandi eru bert 4: Læars og Lisa, ið eru hjún, bæði hava verið gift fyrr hann er einkjumaður og hon einkja. Læars eigur son frå fyrru giftu, ið heitir Ólavur, og Lisa dóttur frá sínari fyrru giftu ið heitir Elinborg. Læars er varðugur við, at hesi bæði »systkinini« hava hug á hvørj- um ødrum, og at tey sita við garðs- hornið og hålsfevnast. Hann letur » konuna vita av hesum, men hon verður so spinnandi óð, tí hon vil hava dóttrini betri mann enn Ólav. Tey fara so bæði at munnhøggast, og tað ikki við eirindum, brigda hvorjum ødrum bæði eitt og annað, og rósa hvor sínum helmingi frá fyrru giftu. Tað endar so við, at tey skiljast bæði, t. v. s,, tey býta stovuna ímill- um sín, og so eru tey sundurskild eina tíð. Táið illt fyrst er komið ímillum tey gomlu, kemur skjótt eisini illt ímillum tey ungu. Tey ungu yrkja pottsørindi um hvort annað, og tey gomlu kvøda eisini síni pottaørindi móti hvørjum ødrum. Hesi erindi mega haldast at síta sera væl. Ég skal nevna nøkur dømir: OLAVUR: Og summar gentur sum floksur renna, við hvønn ein drong tær nú fjasa, flenna. Og summar gentur tær bróta eið, frá ja ifjør til íár eitt nei. ELINBORG: Og summir dreingir teir slatur bera, teir nyttisverk ongan dagin gera. Og hvor ein drongur undir oyra fær, tå hann ov naskur mær kemur nær. Tey gomlu eru ikki smittin mjúk- ari í sínum pottaørindum: LÆARS: Og summar kellingar so ljótar ganga, og kjaftur teirra hoyrist vegin langa, Ja, summar kellingar, — ja, trúgv tú mær, tær íkki eidasørt líkjast tær! LISA: Og summir býltlingar erpnir reypa, við sleyð og eiturkynt slatur leypa! — Teir birta ófrið og elva stríð; tað tekur alla teirra strævnu tíð. — Og tá eg líti at tær — Í sýni, tá síggi eg Í eitt kálvatryni! Og tå eg nakka tín fái sjá, enn meira vamlisligar er tú tá. LÆARS: Og summar kellingar kjaftin mykja, við skorti rukkuta altíð ríkja! Ja, summar goyggja og glepsa við, til tess at:deyðin gevur teim frið! Men sum frá líður í sjónleikinum, og við Læars'ar snildi og uppløgdu rådum vid sonin, so kemur tad aftur i aftur, fyrst hjå teim ungu, og sidan hjá teim gomlu. Og tey gomlu fara at dansa springdans, og Olavur leik- ar á fiølini, meðan Elinborg stendur honum hjá. Tað sum ber henda sjónleik, er ikki so nógv vísindarorð Læarsar: »tit narra ikki meg«, sum leikurin er bygdur á, men teir ymsu sangirnir, ið flættadir eru inn i leikin, bæði pottaerindini og teir álvarsamu sang- irnir. Annars haldi eg ikki, at okkara mál klæðir henda norska búnan, ið mangastaðni verður nýttur í hes- um sjónleiki, t. d.: >Nú er hann farin til gongu, Ólavur hanng og heldur ikki ber foroyskum máli hesa inn- fluttu bronglingina: >góðnokka Nóg góð ljóðar nógv betur. Fyri ungmannafeløg, sum hesin sjónleikur mest er ætlaður til, vil hann óivað vera væl komin. lkki krevur honum stóra húsarúmd, og bert eru 4 spælandi, og fjólspælara tróta ikki nú á døgum í Føroyum. Pris- urin er 1 kr. 50 oyr. Lensamningur ís- lendskra sjómanna. Síðst í oktober hava sjómanna- felag Reykjavíkar og sjómanna- felag Havnafjarar gjort lonsam- tykt fyri 1 ár, frá 1. januar 1929 til 1. januar 1930, við felag islendskra botnvørpueig- inda. Samtyktin er í 17 grein- um og ásetur umframt mánað- arlønina mong onnur viðurskifti umborð á trolarunum viðvíkjandi arbeiðslon fyri eykaarbeið og upphaldsrúmum. Månadarlønin er fylgjandi: Matrosar..... ....... kr. 230 Í. netmenn....:...... „ 290 2. netmenn ........... » 265 Båtsmenn ....... .... „ 325 Atstødustyrismenn..... 200 Matsveinar............ „ 300 Alstoðumatsveinar..... … 150 Atstødumaskinmenn ... „ 360 1. kyndarar.:.'....... … 330 2. kyndarar.... ....... … 30 Allir fáa harumframt frían kost. Eini tvey orð til „Feroyatíðindi“ og hr. Thomsen. At blaðstjóri »Føroyatidindi«s er settur har haun situr, fyri at varataka stórborgarligar interessur, kemur okkum einki við, einhvor skal vera til tess. Hann er á ein hátt eisini skikkaður til tað, eftirsum hann jú hevur teir rættu kapitalistisku grundsetn- ingarnar: 1) „Egennytten er Sporen til al Foretagsomhed. 2) Kapitalisten er den fødte Samfundsbestyrer og 3) Arbej- deren er et nyttigt Redskab“. At sami kapitalistiski tænastu- maðurin er komin í orðadrátt við ein javnaðarmann, skuldu vit latið teir um; teirra stríð er eitt náttúruligt stríð, sum má vera; men tá hann, uttan at vit hava givið honum grund til tettt, gevur seg inná fiskimanna- felagið, noyðast vit at veita honum eitt stutt andsvar. Fyrst er at spyrja, hvat tað kemur harra Herluf B. Thom- sen við, antin Fiskimannafelagið tapti ella vann uppá sín fiska- handil í 1922? Fiskimenninir hildu, at tær 7200 kr., felagið tå lat, komu til góða nyttu fyri teir í ti, teir harvið fingu hitt 10-falta aftur í yvirprisi. At tað vóru reiðara (tíverri ikki allir kapitalistar), sum taptu hendan nógva pening, er eitt annað mál fyri seg; men tað er nokk hetta tapið, og ikki tap Fiski- mannafelagsins, sum sviður hjá teimum, sum hr Thomsen slæst fyri. Tá hr. Thomsen ennvíðari vil nýta hetta tilfellið til at fordoma alla kooperatión, er tað vitleyst. Tá gav fyritøkan eitt beinleiðis tap; men ló ein umvegis vinn- ing fyri fiskimannin; men hvussu hevði verið í ár, um felagið tók '/; av ollum fiskinum og varðveitti fiskimonnum hann. Tað vildi eftir ætlan givið ein vinning av ca. 6 kr. pr. hvorji 50 kg. av turrum fiski, ella ca. 1'/; millión krónur til fiski- menninar (ca. 400 kr. meira til manns). — Sum nú er vorið, hava reiðararnir vunnið tað mesta av hesum peningi frá fiskimonnunum í ár. Hetta tapið kunna liski- menn takka harra Thomsen og hansara felogum fyri, sum leggja allar árar um borð til at halda fiskimannin í ótta og óvitlsku, so at hann ikki skal vága nakað í felagsskapi; men heldur berj- ast ímóti sínum egnu vælvildar- monnum við grimum og trong- skygdum illgruna, so at teir ikki fáa loyvi til at seta í verk eitt felagsvirki, eina kooperatión. Hevur hr. Herluf B. Thomsen so sera góðan hug til at granska tap og ringa tilgongd í felags- skapi, skulu vit bert ráða hon- um til at halda seg innanfyri sín næsta skyldmannakring og lata F. F. vera ífrið; tí har man ivaleyst finnast nógmikið tilfar fyri hann. Tað er heldur enn ikki nær- gongid, tá hr. Thomsen setur seg at revidera og decidera roknskap okkara umaftur, aft- aná, at hin lógliga stjórn felags- ins hevur góðkent hann eftir lógum felagsins. Beinvegis kemur tað ikki hr. Thomsen við, hvussu F. F. nýtir sín pening, hann er í allar mátar nýttur so, sum felagið sjálv á lógligan hátt hevur skipað fyri; men umvegis fata vit væl, at hr. Thomsen er ringur um, at F. F. ikki bindur frið og letur bankan varðveita peningin í náðum, oðrum til at arbeiða við. Hr. Thomsen kann sum mentamaður ikki vera ókunnur við, at rikini um víðu verð nýta milliónir til at mótvirka skaða- djórum við; men tey skaðadjór, sum gera fortred uppá fruktir og alidjór, eru fyri einki at rokna móti teimum, ið gera fortreð uppá mannasamfundið, súgva teim ognarleysu mergin úr beininum. Arbeiðarar og javnaðarmenn nm víðu verð noyðast at tí nýta enn fleiri milli- ónir til at mótarbeiða tílíkum skaðadjórum við, skulu vit siga hr. Thomsen. Í oðrum londum leggja arbeið- arar tungar, fríviljugar skattir á seg, ofta 6 kr. um vikuna, fyri at vápna seg ímóti monnum sum hr Thomsen og bløðum sum »Føroyatidind«. Her eru vit tíverri ikki so fyrivarnir enn. Tílíkir menn og tílík blød royna yvir allan heim at billa arbeiðaranum inn, at hansara egnu hjálparmenn bert ama pening út av honum til onga nyttu, tá teir starvast fyri, at allir sum meta teirra vegna á rlkisdegi í ráðgevandi tingum, í borgarstjórnum og á felags- fundum skulu meta sum fríðir menn, ið taka eina sámuliga løn ístaðin fyrt at sita har av ríkmanna náði og tí sum rik- manna ørindasveinar; men ar- beiðarar í mentaðum londum trúgva ikki tílíkum monnum sum hr. Thomsen og tílíkum blødum sum »Føroyatidindi« longur. Teir rinda fegnir síni gjøld um vikuna, fyri at teirra álitismenn, hvar teir koma fram, skulu standa sum fríir og sjálvbjargnir menn, sum djarvliga berjast fyri teirra sak og ikki noyðast úl krúpa fyri kapitalistum og teirra orinda- sveinum. Harumframt samla: arbeiðarar í øðrum londum sær stórar kapitalir, at hava til at taka, um arbeiðsgevarar og kapitalistar royna at knasa teir nidur vid lønlækkan og ovlangari arbeids- tid. Streikukassarnir hava kost- að arbeidarunum eitt yvurhánds stórt limagjald umframt tað, sum gingið er til hin dagliga kampin; men so eru teir eisini hin sterkasta borgin til vernd móti hungri og útsvoltan, sum eru tey vápn, kapitalisturin altíð hevur nýtt í bardaganum móti arbeiðaranum. Í Foroyum eru vit stutt komnir enn i at standa saman og ofra fyri egna sak; men tað eydnast væl eina ferð tiltross fyri tey sniðlop, ið hr. Thomsen við >For- ovatidindi« ger á felagsskipanina og samanhaldið. Vit vóna ikki at tað illgerissåd, sum hann so íðin sáðar, finnur gróðralendi millum fiskimenn og arbeiðarar, ti um tað veksur upp, verður tað leimum at bana sum fríir og frælsir menn. Ur Føroyum. Torshavn, Et Jubilæum. 14. November í Aar kunde A/S. Thorshavns Mælkeforsyning & Margarinefabrik fejre Jubi- læum i Anledning af 10 Aars Margarineproduktion. A/S. Thorshavns Mælkeforsy- ning begyndte sin Virksomhed i Byen under meget beskedne Forhold, og havde meget van skeligt ved at klare sig til at begynde med. Men takket være Virksomhedens Leder Hr. P. Jen- sens Energi og utrættelige Ar- bejdsiver gik Mejeriet — som det den Gang kaldtes — trods Vanskelighederne. En Mejerivirkomhed var jo ganske ny og ukendt her paa Øerne, og det var vel ogsaa mest derfor, at Folk stillede sig lidt skeptisk overfor Foretagen- det til at begynde med, men omsider fik Folk Forstaaelsen af Betydningen af at have et Mejeri i Thorshavn. Selskabet anskaffede, samtidig som det startede, en Dampbaad (»Ruth«) og etablerede en Rute paa Skaalefjord og Sundelaget, hvilken Rute nu maa siges at være helt uundværlig. Netop Etableringen af denne Rute og Anskaffelse af »Ruth« har bi- draget mægtigt til at hjælpe Selskabet over den kritiske Be- gyndelses-Periode. Í November Maaned 1918, hvor der skete saa meget ude í den store Verden, begyndte Mælkeforsyningen at forsøge at fremstille Margarine. Kfter at de første Fødselsvéer var over- vundne, og man fik bedre Kend- skab til Metoden for Margarine- fabrikation, lykkedes det at fremstille en Margarine, som viste sig at være i Stand til at