týsdagur 27. november 1928síða 4

Eneste direkte Ruter fra København til Amerika og Kanada. Regelmæssig Afgang fra Kø- benhavn og Oslo flere Gange om Maaneden. Ingen Pasvisering til Kanada. Alle Oplysninger om Forhol- dene, Rejsen, hvorledes Ny- ankommende hjælpes til Arbejde etc. faas ved at skrive efter vore illustrerede Haandbøger, der gratis sendes overalt. Ved Ankomsten til Halifax og Winnipeg vil Liniens egne Re- præsentanter være til Stede for at modtage Passagererne og være dem behjælpelige. Skriv til Agenten: :H. C. Miller, Thorshavn, eller Passager-Afdelingen, Kongens Nytorv 8, København K. Bilig saft. Í Ydunar bryggari uppi á Reyni verður seld frálíka góð og hílig frugtsaft til ein og hvonn fyri Í kr. heil floska, tá ein hevur flosku við. ju „Tjaldur“ Sæben bedst og drøjest. Rætturin sigrar. Táið Kolumbus á síni fyrstu ferð um Atlantshavid kom í land á Bahamaoyunum, vórðu tey fólk, id har búðu, ógvuliga óttafull, tá tey høvdu sæð hesar 6kendu menn; men táið Kolum- bus gav teimum nakrar litaðar húgvur við glarperlum, fingu tey meiri áræði og vórðu skjótt væl í ogn við hann. Táið Kolumbus so for hagani og til Kubu og síðan til Haísti, tók hann nekur av hesum menniskjum við sær; og har | 8 tey komu á land lupu tey frá húsi til hús og róptu: >Komið, komið og síggið menninar frá himni! Væl var Kolumbus makaleys- ur móti hesum innføddu fólkum á síni fyrstu ferð; men skjótt BROT ÚR SØGU JAVNADARMANNA | gjørdist hettar tó annarleiðis, ti tå Spaniumenn komu og løgdu landið undir seg, gjørdu leir hesi innføddu fólk til sínar trælir og tey, sum vildu verja seg, voru myrd í túsindatali. »Indiangrarnir«, sum hesi fólk nevndist, toldu ikki hetta strævna arbeiðið, sum var lagt á tey, og tess vegna doyðu mong undir teirra tungu byrðum. Tá teir, sum landið tóku í sítt vald sóu hvussu trælirnir doyðu, máttu teir finna aðrar útvegir fyri al fán sær arbeiðsfólk fyri lítið og lætt. Teirra eygu snúðu sær so móti Blålandi (Afriku). Har vitstu teir at menn búðu, sum kundu orka at bera tað byrðu, sum hesir nýggju valdisharrar løgdu á teir. Síðan byrjaði hin stóra jaganin eftir blåmonnum, sum vardi igjøgnum oldir. Teir neyðars = menn, sum vórðu fordir frá hús og heim — menninir, men fylgja langta ja, ikki bert kvinnir og børn máltu við hava eftir at tann tími skuldi koma, lætta av vørðu mangan skuldi Fyrst tikin frá at trælaokið teirra herðum. hesi neyðars fólk sínum heimlandi við makt, og síðani koyrd í lastina og máttu hóast tað var so ikki fingu rørt verða har, trongt, at ley seg, og nógv av leim ússaligastu máttu lata lívið á slíkum ferðum, liggjandi ll Tey sum hvar ley vórðu skipið kem til lands. tá livdu eftir, vórðu so seld og stóru koyrd út á tær »plantasjurnar« at arbeiða. síðan Tað hava altíð verið menn í Amerika, sum hava hildið, al hetta trælabandið mátti takast av; men leir stóru plantasjueig- ararnir vóru sum oflast ímóti hesum, tí teir vórðu ikki at hava so stóran ágóða, tá teir mistu trælirnar. So birtist endiliga tann neisti, sum kveikja skuldi tann eld, ið målti til, fyri at fáa henda ósið burtur, at brúka menniskj- ur eins og djór til handilsvorur, lívga leim ríku. henda eld bert fyri al Tann maður, sum kveikti, var presidentur í Band- (U. S. Á) og navn hans var Abraham Lincoln. Hesin maður var ikki sprottin hann ståtunum av stórmans ætt, men var eilt andiligt stórmenni. Faðir hans var fátækur farmari og sonurin måtti arbeiða á sín- um faðirs garði, líka frá tí hann var barn, so hann íkki fekk skúlaundirvísing meira enn seks mánaðar av sínum barnaárum. Farin væl um 20 år varð hann vorðin postmeist- ari og samtidis fór hann at fúa sær kunnleika um »jura«, og tå at hansara barnalærdómur var so lítil, at hann, sum áður hevdi gingið meiri mánaðir í sagt, ikki enn seks skúla, kundi hann longu 27 úra gam- alur seta seg niðir sum sakfør- ara, og tað ikki bert av navni men eisini av gavni. Hann var skjótt vorðin viðgitin fyri sitt Ydni tá tað galt um at hjálpa leim neyðstoddu; hann vann nógvar sakir, sum tyklust at vera heilt vónleysar at fåast Við. Í 1817 varð hann valdur í »Kongressina«, hvar hann alt- fyri eitt byrjaði at arbeiða fyri at hjálpa teimum, sum lógu undir tí nívandi trælaoki. Hann kom so vítt, at hann varð fyristødumadur eftir Í 1860 ingu hann flokksins skammari stund. hansara parlamenn valt sum »president«, og lå kom reiðuliga eldur í koluni. Suður- vildu av ollum alvi trælaokið ikki skuldi fyribeint; teir hildu tað einki gera, um teir brúktu onnur menniskjur eins og tey ringastu sleipuross, og ofta og tylt verri enn rossini døsum hava tað, bert státirnir verja fyri, at verða nú á teir kundu hava vinning av ti. Men Lincoln var ikki tann maður, sum fyrdi lá hann gekk rættsins veg. Hevdi hann rættin á sínari skuldi tað kosta hvat tað vildi, rætturin Komin sjálvur av síðu, so mátti sigra. fátækum fólki, vildi hann eisini hjálpa teim, sum livdu í fåtækr- adømi, at tey skuldu koma til sín ræti, og fáa somu rættindir í landinum, sum tey betri stillaðu. Í Suðurstálunum varð so hart gingið fram, at teir gjørdu kríggj fyri at verja trælaokið, so tað ikki skuldi verða avtíkið. So djúpt kann menniskjan sokka niður í samviískuloysi, at hon heldur sjálv vil líða alt ilt fyri minni orka, korini hjá harvið eisini at níva teim sum enn at lætta um teim fåtæku, og nýta tað góða, sum harav kem- ur. Heldur vildu ríkmenninir í syðru helvt av Bandaståtunum ganga í orrustu móti teim norð- aru (lí teir hildu við Lincoln), enn teir vildu at trælabandið skuldi beinast fyri. Men takkað verði lí samanhaldi, sum fleir norðaru menninir hovdu undir teirra góða høvdingi, at teir vórðu við yvirlutan. Síðan varð tað lógfest, at eingin maður í Bandastátunum skudi hava loyvi at halda trælir; men alt arheið- andi fólk skuldu vera fríir ar- heiðsmenn. Táið Lincoln fekk frigjørt trælirnar, og bar sigurin heim, frá tí stríði, sum elvdíst av hesum máli, góust hansara ffggindar ikki so; teir vóru at arbeiða í loyndum, og royndu beinvegis at fåa beint fyri honum sjálvum. Endin varð, at hann målti, eins og eitt blóðvitni, lata sítt lív fyri tað starv, ið hann Tad var ein sinnsjúkur sjónleikari, 1. Vil- kas Boeth, æt hann, ið hetta nýðingsverk útfordi í 1865, inni í einari sjónleikarholl. vísdi sítt lív. Sum hann hevði verið heiðr- aður í lívinum av sínum vinum, so nógv varð hann syrgdur tå deyði hans frættist út millum manna; alt Ú. S. Á. var í sorg, líka frá teim slórstu býum við Allantsstrondina og til tann minsta fiskiby við Kyrrahavið. Hetta var ein maður, sum allir, ið arbeiða fyri fåtakra manna frælsi, kunnu taka til fyrimynd. Tann líði lærdómur, hann fekk sum barn, gjørdi hann enn vdnari til at arbeiða fyri teim ússaligu, tí eilt andiligt stór- menni, sum hann var, so foldi hann, hvussu eymt tað var ikki at kunna fáa neyðturvuliga upp- lýsing, ta líð sum ein best kann læra: í unglingaárunum. Tessvegna, tá hann hevði brotið sær sjálvum slóg, vildi hann eisini hjálpa teimum, sum hann hjálpar. Fyri hansara stóra verk, sum hann úlynti ta líð, sum hann ráddi í Bandastalinum, var eitt minnis- tempul reist, honum til heiður, yviri i Washington í 1923. lletta tempul er eilt av nútíðins dyr- Hansara så trongdu til astu minnismerkjum. navn er vert at leggja í minni, hann kunnu vit lí føjøgnum síggja, hvat ein maður ella ein partaflokkur, sum stendur á ættleikans = grundarlagi, kann útinna. Rætturin mátti sigra, var altíð hansara mál, og hann bleiv eisini tann sigrandi. Tað er eisini sjálvandi, at tann maður, sum hevur rættin við sær ella í síni hond, hann má verða tann, sum sigrar; tí ein maður, sum byggir uppá órætt, hann hevur einki grundarlag, og eitt ting, hvat tað so er, sum einki grundarlag hevur, kann ikki standa. At kúga og úteyka fólk ímóti teirra vilja og fora tey frá fremmandum londum bert til at træla — tað hendur tibetur ikki nú her hjá okkum, ið hvussu er — er ikki at byggja eitt sunt samfelag á, ti frælsi má tann maður hava, sum av reinum hjarta uppbyggir sítt land. Hetta var tað, sum Lincoln sá, at har so nógv ófrælst fólk livdi langt frá heimlandi sínum, har kundi ikki eydna fylgja við, tí rætturin lá niðurgrivin, og fyrr hann kom. fram, kundi eingin eydna fylgja við arbeidinum, sum gjørt bleiv. Fyrr enn rætturin verður fordur fram fyri dagsins ljós og nýtur tann heiður, hann eigur, fyrr kann ikki friður og semja vera at finna, hvorki ímillum landana, ei heldur innanlanda ímillum fólkið. Tí so leingi tann arbeiðandi maðurin altíð má føla, at uttan at bera byrðuna, og tað av neyð fyri at vinna sær nakað til at liva av, so leingi kann hann ikki verða tilfriðs. er mark sett fyri, at:tað bert skulu vera einstakir menn, sum nýta skulu tann ágóða, sum Markið er jú bert sett av slíkum hjartaleysum monnum, sum ikki hava haft annað fyri eygunum enn egnan vinning; hvat so tey minni orkandi hava teimum. lesin sum má burtur, fyri at fáa rættin í hásæti. Archaios. Givið út av sociuldemokratiskum felogum. Blaðstýrari: M. S. Viðstein. Prentsmiðja „Foroya Social-Demokrat«s, Torshavn. 31 hann einki er verdur Hvar fjøldin av fólkinum útvinnur? útstaðið, hevur ongantíð verið lagt í av ósiður er tað, triðjipártur í skattum og avdráttum. Hjá teimum sum áttu ein jardateig, gekk tað frægari; men tå teir ríku og moldgrísku góðseigararnir trokaðu teir fåtøku av jørdini var hungurin fyri durinum. Hung- ursneyð var eisini tey árini tá jørdeplafruktin slerdi frå, og hin grima neyðarsjúkan „hungurstyfus“ herjaði mangan og legði heil bygdarløg oyðin. Teir frekastu ríkiskropparnir spottaðu enntó arheið- ararnar, sum klagaðu yvir at teir ikki vunnu til jørdeplir at metta seg vid, og sogdu at so máttu teir venja seg at eta gras, tí av grasi vax yvirflóð. Endin var at vevarar og spinnarar í Bomen og Schlesien gjørdu uppreist; men óroyndir í bardøg- um og uttan nakað vist endamál, góust íeir á hendur fyri politistyrki og herlið, sum yvirvaldið sendi ímóti teimum, fyri, sum sagt var, at halda frið og rættvíst skil í landinum. Meðan tað so dánt eydnaðist yvirvaldinum at halda teim kroppsligu uppreistunum niðri við politi- og hermannalið, eydnaðist tað ikki, tross allan censur og øll forðoð, at teppa munnin á teimum, sum bardust við andaligum våpnum. Tess harðari, ið fram varð farið ímóti teim ognarleysu, tess grefligari neyð teirra kom til sjóndar, tess sterkari tóktist uppreistarandin at grógva. Hin í Týskalandi tá almanna áskoðannin á mannfelagið og mannasøguna var hon, ið nevnd er hin romantiska. Eftir henni hevði menniskjan áður í fyrndini livað í einari gulløld, og var hendan gulløld hildin fram sum ein kám og fjar fyrimynd fyri mannaællina til at stevna ímóti. Hinar andaligu hugsjónirnar um samanhangið millum allnåttåruna her og hina altvaldandi skap- annarkraftina hinumegin, vóru hogt í metum mill- um andans menn. Hesar andaligu vera tær leiðandi og stjórnandi kreftirnar í mann- felagnum og mannasøguni. Hitt tjóðskapsliga rikis- sambandið, var tí hildið at vera av hægri, rein- ari og guðdómuligari uppruna enn hilt náttúruliga hugsjónir vóru hildnar at sambandið, sum veksur og mennist gjøgnum sam- kenslurnar millum teir einstaklingar í mannfelag- inum, sum vegna teirra og tjóðskap støðu liva undir somu korum. Um hetta mundið, id her hevur verið roll åskodan á mannasøgu og klárast sóu um, vax ein nýggj mannfelag upp millum tey vomm og teir brestir, sum samfelagsskipanin hevði. Henda áskoðanin, nevnd hin materialistiska, setti teirra, sum tær hugsjónir um mannfelag og sljornarlag, sum teir lærdu klekja út í studerikamarinum Ll síðis og hildu sterkliga fram, at vinnulivid, sum tad skåkar sær undir virkistrongd og havalysti mennis- kjans er tann kraft, sum sterkast ávirkar, ja entó skapar mannfelagið. Eitt land har meginparturin av fólkinum livir sum sjålvbjargnir jarðadyrkarar, kann ikki fáa sama stjórnarlag sum eitt, har høv- udsvinnuvegurin er verksmidjudrift við ríkum ar- beidsgevarum og fálakum ognarleysum arbeiðarum. Drivnir av ágyrd eflir peningavinningi skaptu týskir ríkmenn frá 1830 og frameftir stórar landspartar um frá at vera jarðadyrkandi til at vera verksmiðjudrívandi. Iarvið gjørd- isl hin sjálvbjargni smábóndin ognarleysur arbeið- ari, og mannfelagið var á somu stund eitt annað. Munurin millum neyð og yvirflóð stillaði nýggjar spurningar, sum menninir við hinu nýggju Týskaland kom ló í áskoðanini royndu at loysa. og Fraklandi. | hesum langt aftaná Onglandi sidstnevndu londum var arbeidarin longu vorðin medvitandi sum ein flokkur, ið sjálvur skuldi fora sína sak á mál, áður enn hin týski arbeiðarin kendi seg sum flokk; men júst út úr hesum í javnaðarstevnu enn óbúna fólki, skuldi tann maður koma, sum meiri enn nakar annar vísti á tær leiðir, sum javnaðarmenn um allan heim skuldu øldum. Tann maðurin var ganga í komandi Karl Marx. Men aður enn vit síga frá hesum mikla manni og lívsyrki hanns, skulu vit einaferð enn geva gætur eftir hvussu kongar og fyrstar, rík- menn og stórborgarar leika talv við menniskjum um lond og mannalagnur, gera tað, teir kalla at dríva storpolitik, og eisini geva gætur eftir hvussu arbeiðarin gevur seg í bardaga móli yvirvaldinum í teirri trúgv, at hann harvið skapar sær frælsi og lukku; men aftaná sær, at hann bert hevur bart eitt ríkmannalið niður fyri at sleppa einum ødrum framat.