mikudagur 2. januar 1929síða 3

Viðkomandi hevur sjálvandi noyðst til at »tikid lán< uppá húsið, antin táið hann bygdi tað, ella av neyð seinri á tey kor, sum okkara lånstødir fyri- skriva; sum oftast er tad »Færø Amts Sparekasse«, sum lænt verdur frå, og tær treytir, sum hann lænar pening uppå, er sum kunnugt 5%, um árið, og síðani at rinda lánið aftur í 10 ár. Tann maður, sum so hevur lænt pening, hevur sjálvandi gjørt tað við góðum treysti til framtíðina, at honum fór al eydnast at rinda bæði prosentir og frádráttur aftur til tað fyri- skrivaðu tíð; men tað hevur síðani misseydnast fyri honum, vegna tær ringu inniløgur, sum verið hava nú frammanundan hjá fiskimonnum í 1926 og 1927. Lat meg nú taka ein fiski- mann til dømi: hann hevur fingið eitt lán úr Sparikassanum, stórt 1500 kr., hann hevur so í rentum og frådråtti at rinda yvir 200 kr. um árið, tey fyrstu árini í hvussu er. »Ringt er at hava hjallin á sjónum,“ sigur orðatakið, og tað má viðkom- andi fiskimaður í dýrum dómi sanna, hann fór út á sjógvin (við skipi) í góðum treysti at vinna sær pening fyri seg og síni, og síðani at rinda sínar skuldir aftur, men hvat var úr- slitið? neydars 5—600 krónur fyri alt strevið umborð í skip- inum, og hjá mongum fiski- manni gevur tann tíð, hann er heima, lítlan ella ongan pening; so hesar 5—600 kr. bæði til at føda og klæða familiu við, (hjá mongum er stórur barnaflokkur), og rinda gott 200 kr. fyri lán har burturav, til húshald verða so bert gott 300 kr. eftir, men hvat fæst burturúr teim eitt heilt ár? ja spyr bara teir fiskimenn um tað, sum hava havt »hjallin í sjó- num« tey harrans år 1926 og 1927, og tú vilt óivað fáa tað svar aftur frá teim: at hungurs- bandið má knýtast fastari, og sjálvt um tað er rubba so fast, sum tað kann rubbast, eru vit ikki nú mentir at rinda tær skuldir, sum vit hava pliktað okkum til at rinda fyri lánið, og tí má tad >svíða sum svollurc. Tey nevndu ár 1926 og 1927, sum so syndarliga misseydn aðust hvat peningi viðvíkti, er óivað slórsti ársakin til, at so mangur fiskimadur nú fær durafjórðingin av peningagrísk- um sakforarum. Nú er spurn- ingurin: kann eingin bót fáast her uppá? Kunnu Føroya álitis- menn — løgtingsmenn — sita við koldum blóði sum áskoðarar til, at ein partur av tí sokallaða „foroyska kjarnanum“, fiskimonn- um, verður gjørdur húsvillur. Kann Føroya Løgting ikki gera nakað har? Ég meini jú! Tað er eitt gamalt orðatak sum sigur: »Forføll bróta allar lågir«, og hvat er tað annað enn for- føll, at fiskimenn í hesum farnu árum ikki hava verið mentir at uppfylla sínar lántreytir! Tí meini eg, at okkara legtings- menn máttu kent tað sum sína plikt at arbeiðt, fyri at låntreyt- irnar verða gjørdar lagaligari enn áður, serliga fyri ognaleysar lánarar! og tað kundi, eftir mínari meining, gjørst á tann hátt, at táið slík forfoll falla fyri, sum tey, eg her havi nevnt hjá fiskimonnum, at lånstødir- nar tá ikki kravdu frádrag, men bara rentur, so vildi mangt heim verið spart, sum annars verður oytt, og so vildi 6ivad verið gleði innanfyri eitt slíkt heim, hvar nú bara er sorg og gremjan. Teir menn, sum stjórna Havnar Sparikassa, kunnu óivað íkki bøta um tey nevndu vidurskiftir, teir mugu gera sum treytirnar -* TAÐ SIGST og kunngeringar. um hvar maður ella h at vera vísur í at senda lýsingar til MENREDENDEEEEERVSKRDORNEKROBEKGERERDRRAKEREGRNDARRAROARD ST siga, men Føroya Løgting måtti tó kunna gjørt nakað í tann rættning, tí eg veit ikki betur, enn at Havnar Sparikassi er landsins peningagrunnur, og skuldi so verið til at hjålpt landsins børnum á besta hátt, men okkara løgtingsmenn sýn- ast lítið at leggja í tann ognar- leysa fiskimannin, uttan láið valg stendur fyri, tå er fiski- madurin mettur høgt, men ann- ars verður lítið lagt lag í hann. Tað er ein kend sak, at ein stórur partur av fiskimonnum, serliga húsmonnum, eru noyddir til at læna frá reiðarum, tåid farið verður til skips um várið, og hjá teim flestu má tað verða varur, sum læntar vera, pen- ingur fæst ikki til muns frå teim, og hetta lán verður, sum vituligt er, tikið uppá tann fiskin, sum svimur á teim íslendsku bankum ella fiskigrunnum, og tað er hjá mongum eitt dýrt lán, tí tær vorur, sum reiðarin selur fiskimanninum, eru sum oftast ein góðan mun dýrari enn tær kundu fingist frá ødrum, um reinur peningur var at rinda fyri tær við; men hann fæst, sum sagt, ikki frá leim nógvu, sjálvt um fiskimadurin, (sum hin danski javnaðarmaðurin segði), stendur so eygmjúkur við húgvuni í hondini aftanfyri diskin og biður bønliga um tað. Endiliga skal eg nevna eitt domi afturat um, hvussu fiski- maðurin verður hagreiddur við ti, sum hann lánar: Ein fiski- maður segði fyri mær nú ein dagin, hann hevði lænt eitt sindur av peningi frá skipara sínum í Íslandi, íslendskur pen- ingur var tað, og viðkomandi skipari hevur síðani sent rokn- ing til reiðarin fyri henda pen- ing til at taka peningin burturav »avrokningini« hjá viðkomandi manni, men tå vóru tær ís- lendsku krónurnar, ið læntar vóru í Íslandi, vornar danskar krónur. Sum kunnugt var ein íslendsk króna í vár ikki meiri í virði enn o. u. 82 oyrur, men skiparin smæðist ikki fyri „at at eitt kilo av prentusvertu er í virði eins og eitt kilo av gulli, um hon verður nytt til lýsingar Men tað hóskar tíve andilsfelog lýsa, og fyri prentunarsverta nytt og at tað er lønandi at lysa, eiga tygum at „feroya Social-Demokrat". Tann id lýsir mikið, selur nógv. taka o. u. 20%, av tí virðinum, sum hann hevur lænt sínum egnu skipsmonnum, sum so sjálvandi keimur honum sjálvum, til góðar, ja eg kvíði stórliga fyri, at tað er meiri enn hesin eini skiparin, sum soleiðis ber seg at; tað kanska er tí, at teir fáa ovláa hýru ímóti fiskimonnum ? {í teirra hýra er bara 6 ferðir so høg sum miðal fiskimanna! ella kanska teir siga sum so, at tann sum nógv hevur, hann skal fáa meir! Ja, undarlig við- urskiftir eru! men fiskimaðurin má lúta undir, ið hvussu tað víkir ella vendir. DK | HLÐUMAREKSVETDULAMNUANA rri ikki altíð. Tað velst verður væl HRLARAKKDARALALNARATARDAUUASDNSÐUNLAMADNADÆNAARLAAUANGUANUAU MU 3 | | Ur Føroyum. + DE | | Torshavn. Det første Juletræ i Thorshavn. Da »Tingakrossur« i sit Jule- nummer fortæller sine Læsere, at det i Aar er 30 Aar den første Juletræsfest fejredes i Thorshavn, finder vi Anled- ning til at bemærke: at det er siden 62 Aar siden, det første Juletræ blev tændt i Thorshavn. For 62 Aar afholdtes Juletræsfest í >Fútastovuni<. Ar- rangøren var en engelsk Missio- nær, Jamieson, der paa det Tidspunkt opholdt sig paa Fær- øerne. Til denne Juletræsfest var alle Thorshavns Børn indbudte, og enkelte af lever endnu — og har overfor os fremsat denne Oplysning. siden Gæsterne „Vinarlig hjún“. Um jólini — annað jólakvold og sunnukvoldið millum jól og nýár hevur sjónleikur av norsk- um skaldi Thorvald Tu, „Vinar- lig hjún“, umsettur til Foroyskt av Nyholm Debess, verið spæld- ur í Sjónleikarhúsinum, Hetta er ein stuttligur sjón- leikur og »vinarlig hjån« eigur av rættum at standa í eygum«, tí hitt vinarliga er nú so sum so; men spælið var frá- líka væl spælt, Læars fúa látur fram tá hann á sínum skrinkilsbeinum —, hann spælur gamal knarkur støðugt vid »gåsar- serliga kundi 5 gongur við springarastigi, springarastigum, og á 6følsum Kollfararmáli siga síni einum yndisorð »tit narra ikki meg« og Lisa, Olavur og Elinborg hjálpa honum væl at halda stásið við líka. Fólk stuttleikaðu g spældu og hjálpti til eiga våra tøkk fyri leirra óeginnyttuga starv. Fjølnir. sær og tey sum Byraadsvalget. Deltagelsen í Valget til By- raadet í Aar har været saa lille | som nogensinde, siden der for- ste Gang foretoges Byraadsvalg. Hovedaarsagen er naturlig- vis den middelalderlige Be- stemmelse om »at den til Ud- pantning forfaldne Skat«, skal være betalt for at Vedkommen- de kan være Vælger, Stiller eller Kandidat. Og naar Byraadet til at begynde med bekendt- gjorde, at Skatten til 31. De- cember skulde være betalt, var der mange, der rynkede Bry- nene, da denne Omgang med borgerlige Rettigheder kunde føre med sig at man en skønne Dag kunde støde paa en Be- kendtgørelse om at næste Aars Skat skulde være betalt. Men heldigvis var det en Fejltagelse fra Byraadets Side, der senere blev rettet. Naturligvis vilde Valget have faldet meget anderledes ud, hvis Socialdemokraternes Liste ikke blev erklæret ugyldig, du man opdagede, at der iblandt Stil- fandtes en Mand, der stod et Kvartal i Restance. Socialdemokraterne har derfor ikke deltaget i Slemmeafgivningen. Men berettiget Opsigt har det alligevel vakt, at midlertige Bor- gere har mødt meget godt op Resultatet af den enorme Deltagelse fra den lerne ogsau overhovedet ved Valgbordet. Side vil vi afvente og udtale os om, naar Thorshavns Kommune- skole udbedres og modernise- res og kommer til at staa fuldt pan Højde med den Overklasse- skole der hedder »Færøernes MeHem og Realskolec. De valgte Byraadsmedlem- mer er: (»Føroyå væl«): Johs. O. Joensen, Amtslæge Hj. Heerup, Redaktør Poul Niclasen, Politibetjent O. Breck- mann, Smed M. Poulsen, Arbejdsmand Jacob Vilhelmsen. (Havnar framburðsfelag): Vandmester Nyholm Debes, Skibstilsynsmand J. Joensen. (Udenfor Partierne): Vandindspektør J. Z. Arge. Jens „Varðin““. VIII. bind av hefti er útkomið og inniheldur: Hitt gonguverkið, eftir H. M. Ejdesgaard. Orðabóka-ummæli, eftir Símum av Skarði. Gamalt sálmalag, eftir J. Waagstein. M. A. Jacobsen skrivar nekur vekur orð um veving- arskeiðið á háskúlanum summarið 1928. Um ymiskan kvødingarhått skrivar Sophus Pedersen. »Vardin« er væl útbúgvin, vanligt. Og heilt skaldsøgan eftir HH. M. Ejdesgaad, ið oll eiga at lesa við hug. »Vardanum«, 7 og 8 ævinliga sum Kvivik. Vegarbeidini. Í fjørvetur vórðu her frå bygdini 300 m. av koyrivegi gjørdir eftir tí planløgdu veg- longdini Kvívík—Sunnaragjógv. Tað skuldi vera fyri at av- hjálpa arbeiðsloysi; tá sluppu allir framat at arbeiða sum vildu, men lenin, vit fingu, var syndarliga lítil — bert 30 oyrir um tíman! Men nú aftur í heyst vórðu okkurt um 700 m. av koyruvegi útbhjóðaðar. Fyrr hevði tað altíð verið so, at tær treytur hava verið lagdar við, at teir, sum hava tíkið stykkini, skulu hava eitt vist tal av fólki, fyri skuld, at hug at arbeiða, skuldu sleppa framat; men nú var eðrvísi vorið. Nú vórðu ongan treytir Nú galt bert um at tann teir, ið hevdu lagdar við. spara fyri teimum, sum eftir øllum dømum koma at hava mesta bråk av vegnum, so at teir ongan vegskat koma at betala, ti rímuligt varð bjóðað | lægri tå id ongar treytir vóru álagdar, um hvussu nógv fólk teir skuldu hava. Hetta førir nú við sær, at alt vegarbeiðið er nú í høndunum á nøkrum monnum, meðan ein stórur partur gongur og sýgur uppá labbarnar. Men var tað fyri at avhjálpa arbeiðsloysi, at veg í fjør, so má tað jú eisini vera tað í ár; tí tíðirnar eru ikki stórt betri nú enn tå. Eg spyrji, um tað er rætt av forstandarskapinum, at lata vegarbeiðið blíva gjørt uppá henda máta, at stórur parturin av arbeiðarunum íkki sleppa at fáa lut í tí peningi, sum í grundini er almenn ogn. Kvívíkskingur. gera framífrá frálík er Tveroyri. Á Bankanum. Ein motorbåtur av Tveroyri hevur verið úti á bankanum og roynt eftir fiski, men lítið hevur borið til. Hóast veðrið íkki kundi væntast stórt betur hesa tíð á árinum, fingust ikki meiri enn 30 torskar. So har er íkki nógvur fiskur — fyri snerinum ið hvussu er. Ísvirki á Tvøroyri. Sum fólkið kunnugt tók Leg- tingið heldur kaldliga móti tí áheitan, ið arbeiðsmenn á Tver- oyri sendi inn á ting viðvíkj- andi studningi til ísvirki. Táið ríkisstjórnin hevði sagt kortanei til lottarfid, så út til, at hetta týðandi mál skuldi falla niður fyri. Men áræsnir, sum Suðuroyingar eru, góðust teir ikki kortini. Teir lótu tekna so mikið av peningi, ið fáast kundi, og so fór slarvsbr6dur okkara P. M. Dam legtingsmaður til Danmarkar at kanna líkindini til at fáa framt hesa sek, hóast Logtingið bar seg undan við at svara jú og meina nei. Dam hevur nú verið í Dan- mark meira enn ein mánað, og nú frættist frá honum, at alt er gingið í rættlag viðvíkjandi pen- ingaspurninginum, og nú er at savna tilboð um at seta upp ísvirki. Kommunalvalget | Norge. I de norske Byer, som optalte deres Stemmer den ferste Nat, erohrede Arbejderpartiet 19 Man- dater og tabte 3. Kommunisterne tabte 3 Mandater og vandt 1. Arbejderpartiet havde en Netto- gevinst paa mellem 30 og 40 Mandater. Det er altsaa ganske givet, at Arbejderpartiet har sejret stort, men Enderesultatet bliver dog næppe saa godt som ventet, idet man ikke har faaet Flertallet i alle de Byer, man Held kunde Som nu Oslo. Her var der en Rekord-Stem- meafgivning, idet Stemmepro- centen var 84,9 mod 81,9 ved Stortingsvalget. med en Smule have faaet det i. Resultatet af den foreløbige Optælling fra Kommunevalget i Efter dette sikkert faa 12 Mandater, muligvis 43, Højre Oslo foreligger nu. vil Arbejderpartiet og frisindede Venstre 40 eller 39 og Venstre 2 Mandater. Stillingen var tidligere saa- ledes: Højre og frisindede Ven- stre 1411, Arbejderpartiet 40, Kommunisterne Í og et kriste- ligt Ædruelighedsparti 2 Man- dater. Efter dette skulde der altsaa være en Mulighed for, at Ar- bejderpartiet fik det absolutte Flertal. Arbejderpartiet fik kun 42 Mandater og havde godt 61,000 Stemmer af 126,468 af- givne Stemmer. I Trondhjem, hvor Arbejder- partiet havde Overskud af Stem- mer ved Stortingsvalget, mangler der 1 Mandat i, at Arbejderne har Flertallet. Heller ikke Ber- gen blev erobret, og i Drammen, hvor Arbejderpartiet havde Over- vægt ved Stortingsvalget, har Arbejderpartiet maattet aflevere et Mandat, skont det í Forvejen manglede to í at have Flertallet. ses ER VS As En