týsdagur 19. mars 1929síða 1

FRÆLSI 20 oyr. á 3. og 4. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 síðu. avslåttur í prísinum. *"FOROYA : oyr. å forsíðuni, Við storri lýsingum fæst JAVNAÐUR Tirsdag hin 19. mars 1929. SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum Telf. og skrivstovuni. Blaðið Porto. 143. 3. árg. Pr 23 WI EG MANN E3 5 2 Tandlæge BREND træffes 11--5. Telf. 114. 100 ES Wi = É SÞ i NNO 1929, um ein litur vida hvar um landid og kannar eftir, hvussu nú er skikkað á teim ymissu stoðum og í leim ymissu bygdum, so > er tað mangastaðni, har tað kann sigast, at bygdaløg og eins og lendingar liøvja ídag » hm » > Gøtu-Tronda døg- livid å stoðum er broytt nakað í sam- tey lógu á um hesum um, sjålvt anburði við hina náttúruligu útviklingina. Fólkið er komið inn á eitt annað stig, bæði hvat ið við- víkur at søkja sína fødi á land og sjógv, og fólkið sjálvandi stilla lívið enn gjørt var f teirri líðini, láið eisini størri krøv til nú, tað galt, at menn ráddu, ið sterkastur vóru, og ein stórur partur av Førovingum lítið høvdu annað enn at lýða. Uttan at fara aftur til horvna søgutid um livikorini her á landi, og her bera saman, so er tó vert um heldur leysliga — at kannað eftir, um tær vinnu- vegabotur, ið gjørdar eru í For- oyum hetta seinasta manna- minni, hava gjørt tað meiri liviligt fyri Foroyingin í Før- oyum. Og eysæd er, at til ein slíkan spurning kann tad í fyrsta umfarid svarast ja. Tí her eru vinnuvegabøtur gjørdur, ið allar miða ímóti, at gera livi- korini betri her á landi, enn tey hava verið. Og sjálvandi má leið; tí hevur her verið trongligt fyrr, lað starvast á hesari so ræður ikki minni um nú at byggja landið soleiðis upp, at her gerst livuligt, tí fólkið nør- ist í hvorjum. Og pláss í okkara helst Men fyri at tað skal vera pláss landi skuldi vil fingið. fyri okkum, mega eisini tær vinnuvegabøtur, id gjørdar verða, vera lagdar soleiðis, at vit fáa tað mest møguligu nyttu burtur úr, uttan at sett verður stórt meira í veð, enn vil lagaliga kunnu vænta okkum at vinna inn aflur. Aðalstuðulin í okkara vinnu- lívi er mest fiskiskapurin, og má lað her sigast, at vil eftir fori- muni hava fylgt reiðuliga væl við og hava fingið henda aðalvinnu veg inn í eina slóð, sum ger at vit kunna hava tað besta treysti til hansara. Men her væntar tó nakað fyri at gera aðalkjarnuni av Foroya fólki, teir ið dríva okkara skipafiskiskap, tað meiri umborð á fólkið liviligt skipunum. Tessvegna al nørist og skipini í nogd og stødd íkki fylgja við, gerst tað tí heldur trongligt umborð, Hetta frá, hvussu sigur greidliga yvurlit fram hevur farið á henda hátt: Í 1917 vóru skipini 123 við tilsaman 8324 mannatalið 1221. Í skipatalið minkað til tonsartmd og 1918 var 116 (blo- kaduárið) tilsamans 8167 tonsa- men manntalið, ið við tó nú 1891. Í 1919 var skipatalið komið uppaftur í 121 rúmd; fór, var við 8863 tons, men manntalið var nú eisini 2005. Síðani ganga bæði tølini fram, men manntalið í heild síni sterkari; 1920: skipatal 144, ton. 10169, manntal 2239. 1921: skipatal 141, ton. 10301, manntal 2491. 1922: skipatal 145, ton. 10682, manntal 2494, 1923: skipalal 153, ton. 11476, manntal 2595. 1924: skipatal 148, ton. 11231, manntal 2639. 1925: skipatal 151, ton. 11453, msnntal 2621. 1925: skipatal 171, ton. 13268, manntal 2003. 1927: skipatal 158, ton. 11757, manntal 2757. Sum sæst á hesum yvirliti, so vænlar nógv í til hvert er eftir ødrum, skip og manning, manning og skip. At tad her vil vera roynt at fáa annað skil á er einki at ivast í, tí er tað nakað ið tervar, so er tað at gera sjómannsins kor um- borð á skipum so góð sum møguligt, og ræður ikki minst um, táið at skiparúmdini víkur. Eitt annað munagott framstig, minst skuldi ið eisini ikki verið fiskiskapslíkindunum til frama er havnabyggingin í Foroyum. Havnabyggingin stavar seg frá teim teim seinastu farnu er hertil at síga, at árum, or 9 hon kundið verið betri farin av stað. At vil til at fáa eru seinri å veg aðal- fyri at fremja samlívið lætta og innflutningin, umframt annað okkum hesi verkini við útheiminum, um úl- góða, ið vinnast kann av havna- hevur tó ikki so Men tað um, at tað, ið gjørt verður, er viðurskiftum, stórt at siga. ræður lítagott. Hóast havnabyggingin var frammi longu í 90-unum, so skuldi tað tó rennu ein heilur mannsaldur, áður enn hin fyrsta havnin var liðug, og íkki eru allar reiðuliga lidnar enn. Ímillum tær havnir, ið ikki havnin í Havn, eru lidnar, er og ringast er, al likindi eru til, at vit onga havn hava, táið havnaverksarbeiðið er liðugt, soleiðis sum ætlunin er. Vil sóu nú um dagirnar hópin av skipum liggja úti á vágini, frá munkastovugrynnuni og úteftir. Tey lógu ikki í nakrari havn og minni enn so. Hetta má tí sigast at vera lítið hepið í, at hava fingið havn og skipini noyðast at liggja úti á mr streymi kortini. Brekurin er sjålvandi tann, at sjålvur brim- gardurin er nakað stuttur, men høvudsbrekurin er, at einki er gjørt fyri vestan fyri at forða ti trongd, ið stendst av havalduni, táið hon tung og síg kemur inn á lågættuni. Hetta er óivað tað, framvegis ið voldir, at skip verða liggjandi úti á streymi. At tað lrýtur ein garður fyri vestan, eru allir menn á einum máli um. Qg kann tåfyrstani hugsast, at havnin í Havn verður tann studul fyri fiskidriftina her um leið, sum hon eigur at vera. Nógv er eftir enn at gera við havnavidurskiftini í Havn, áður enn lað kann sigast, at vit hava lingið eina havn, ið teljast kann ímillum tað fremsta, sum gjørt hola um vinnulík- leið. er fyri al indini hesa Allar gjørdal um vinnuvegabøtur, ið verða, eiga tí at skipast soleiðis, at framgongdin, fram- burðurin, ikki bert merkist sum men altíð tókt, ein byrða, eigur at t Li verða væl sum neyðu og nytlugt starv, ið samstundis gerast til inntøkukeldur landsins. Den sociale Lovgivnings økonomiske Værdi. (Af fhv. Fininansminister €. Det økonomiske Livs to Ho- vedproblemer er Produktion og Fordeling. Den slørst mulige Produktion og den bedst mulige Fordeling af de producerede Goder er den Opgave, Samfun- Det er i oo sig. det maa stille Relation til denne Opgave, So- cialpolitikens almindelige Syns- punkter maa drofles. Socialloyvgivningen har fra gammel Tid haft det Ry, at den Det er en National- Tankegan- var uøkonomisk. Arv fra økonomis den liberale Dage, og gen bunder i Overbevisningen om, at alt, hvad der ikke at- vikler sig efter de økonomiske Kræfters frie Spil, man give uøkonomiske Resultater. Sel om den strænge liberale Øko- nomi ikke sidder til Højbords længere, hverken i den økono- miske Videnskab eller i det praktiske Liv, har Synspunktet overfor social Lovgivning holdt sig i vide Kredse. Naar en so- cial Foranstaltning er drøftet har man i overvejende Grad været opmærksom, paa hvad den vilde »koste«, langt mindre har man tænkt paa, hvilke økonomiske Fordele den bragte, hvilke økonomiske Værdier den kunde tilføre Samfundet. Netop paa dette Punkt vil en Vurdering nøgtern og uhildet af Socialpolitikens Virkninger skabe nye Synspunkter for Løs- ningen af sociale Problemer. I Stedet for paa, al den gamle Tids Tro sociale Foranstalt- ninger var en Afvigelse fra sunde og gode økonomiske Grundsætninger, man man for staa ikke alene den sociale, den rent okono- Nødvendighed af al Júm- men ogsaa miske ind í Stedet for gribe regulerende fundets Ordning. | tøvende og fryglsomt at give efter for sociale Krav, delvis med daarlig økonomisk Sam- vittighed, maa man planmæssigt og bevidst anvende social Lov- givning og andre sociale For- anstaltninger til Fremme af Samfundets almindelige okono- Udvikling. For den nationaløkonomiske Videnskab vil det ikke være vanskeligt at naa til det Grund- synspunkt, der her er antydet, V. Bramsnæs). Grundlaget for hele Samfun- dets Økonomi er Produktio- nen, og Muligheden for al fremme og udvikle Produktio- nen er derfor en Betingelse for Opretholdelse og Forbedring af Samfundets Økonomi. Produk- tionen er afhængig af de to Ele- menter: Naturens Ydelser og de menneskelige Evner og Kræfter. Det er 1 at lægge t 5 ikke givet os Menneske I eller trække fra med Naturen aadighed for Produk- de Kræfter, Hensyn stiller til tionen. + tl nb n Disse Kræfter maa be- enten de blot Mi n Produktio- tragtes som givne, udnyttes aktuelt, eller de Stede i Form. er til latent den anden Faktor i nen, den menneskelige Arbejds- kraft, er en Størrelse, som netop Paavirk- Her der i Virkeligheden Qver- kan være Genstand for ning fra Samfundets Side. igger rdentlig store Muligheder, som Fremtidens Samfund vil have il Opgave at udvikle i langt øjere Grad, end det tidligere ar været Tilfældet, Det Samfund, der vil skab de bedst mulige Produktiv- kræfter til den rigest mulige Tilfredsstillelse af Samfundets maa lægge Vægi dehov, paa at skabe sig det bedst mulig Mennneskematerialc til Deltagelse i det produktive År- bejde. Og det gælder ikke alen« ør $ om at udvikle de bedst mulig Produktivkræfter, det gælder til- lige om at bevare dem til fortsat og stadig Deltagelse i det produktive Liv. Ligesaa lidt som Økonomi at over- det er god laste og derved ødelægge et frembragt = Produktions-Instru- Eks., lige ment, en Maskine f. g san lidt som det er god Økønomi at drive Rovdrift med Jord eller andre af de Naturydelser, der staar til Raadighed for Menne lidt naturligvis være god Samfunds- skene, lige saa kan det økonomi at drive Rovdrift med den menneskelige Arbejdskraft, nødvendigt og som er el saa g betydningsfuldt Led i Samfun- dets Produktion. Det betones det ikke er Økonomi at drive Rovdrift med den menneskelige Arbejdskraft. Thi det er muligt, at det i udtrykkelig, at god Samfunds- Oførur fiskiskapur á Suðurlandinum. (Tíðindir til „Peroya Social-Demokrat“ og F. F.). 18.—3.—29. Vestmannasluppin „Queen Vic- toria' hevur verið inni á Reykja- vík sunnudagin og hevði fiskað 16,500. Fald en Tid kan Privat-Økonomi for enkelte Driftsherre. lilfælde vil der mellem hvert være vod den Í saadanne altsaa være en Modsætning den øje- blikkelige Privatinteresse og den varige Samfundsinteresse, men der kan vel ikke være Tvivl om, at det er Samfundets og ikke den privates Interesse, der skal varetages i disse Tilfælde, Alle Bestræbelser og Foran- staltninger fra Samfundets Side, udvikle, bevare og nyttiggøre de menne- K der tager Sigte paa at skelige Produktivkræfter, vil alt- udvikle Samfun- Det vil Foranstaltninger, men saa stvrke og 1 dets Økonomi. være socialt deres Betydning vil ikke mindst Resulta- Samfundet som Helhed. være økonomiske ter. for Her er vi ved Kærnepunktet for Vurderingen og Løsningen af Nutidens og Fremtidens sociale 'roblemer. »Socialreform er Menneskeforbedring«, siger den kendte svenske Nationaløkonom Gustaf Steffen, og kan tilføje: Socialpolitik er Menne- med man skeøkonomi, Økonomi de menneskelige Evner og Kræf- ter til Samfundets Udvikling. Stillet op talte Gavn for den før om Anskuelse, at imod nedarvede Sociallovgivning er uøkonomisk, faar det her fremhævede Syns- punkt sin stærkeste Belysning. Der er et Modsætningsforhold, der vel delvis kan forklares historisk, men tillige bunder i en ejendommelig Betragtnings- maade, som beherskede de ædle Den fjærnt fra økonomiske Teorier. libe- rale Økonomi stod »jegrebet Menneskeøkonomi i den her omhandlede Betydning. Ivor paradoksalt det end lyder, kan man næsten sige, at denne Økonomi egenilig slet ikke havde ads til lenneskene i sine konstruktive Systemer. Menne- skene var til Besvær for den lids økonomiske Teoretikere. Det hænger sammen med den overordentlig stærke Indflydelse, som Maltus' pessimistiske Be- folkningsteori havde langt ned Tiderne. Den store Fare for Samfundets fremtidige Økonomi stærk Befolkningstilvækst. Selv en saa gennem saa- man i en vidtskuende og klart forstaaende Økonom som Stuart Mill kredser stadig denne Befolknings- fare, Hvor gerne end ønsker, at de økonomiske Kaar skulde forbedres for de arbej- dende Befolkningsklasser, fryg- ter han dog for Konsekvenserne: en øget Befolkningstilvækst, og den eneste virkelige Udvej, han ser til en varig Forbedring af de fattige Befolkningslags Kaar, om han - rum = dr.