týsdagur 5. november 1929síða 1

FRÆLSI -FØROYA- JAVNADUR SOCIAL DEMOKRAT BRODURSKAPUR Nr. 45. EYNNI E3 HANNEN £3 HINN 23 ts Tandlæge BREND træffes 11—5. Telf. 114. SLLLNANANRAÐ SS OOOODODN 5 NANARUNARU ES HNAKKA EN Sl £3 nn HI E3 MN Á ti politiska fundinum, sum hildin var í Sjónleik- arhúsinum leygarkvøldid 26. oktobir, helt løgtings- maður M. S. Viðstein hesa rødu: EINAST, ið fundur varð hildin her í Sjónleikar- húsinum, var tað sjálvstýris- tingmenn fyri Suðurstreym, ið bjóðaðu inn, og í bløðunum fingu vit aðrir tingmenn fyri Suðurstreym bjóðing. Tað er eftir vanligum góðum foroysk- um siði soleiðis, at gestir hjá vertunum eru ikki bert væl- sæddir, men tað besta, ið vert- urin eigur at bjóða, er hann vanur til at lata gestin fáa, um- Stutt og greitt, eftir gomlum foroysk- framt besta sess í hollini. um siðið, so roynir ein at gera gestunum tað so heimligt, sum kringumstødurnar eru til. Tað sýndi seg skjótt, at tað blektaðum hlíðskapi og vinsemi, J. Patursson ikki var av berum hevdi hoðið okkum inn. I ein- ari tví líma langari rødu royndi hann at seta okkum í sama hann sjálvur Lítil tann partur av rødu hansara, ið brá dapra ljós, sum hevur komið sær í. var bar á til at finnast at arva- jandinum: sambandinum. Hin rødu fall sum ein herð ábreiðsla størstu partur av hansara til okkum javnadarmenn á Løg- tingi, og serstakliga var tað eg, ið átti klikkjuni frá hesum hátt- mentaða manni, sum hann skal ganga fyri at vera. Eg hevði hugsað mær, at um eg fekk orði, so hevdi verturin verið so fólkaligur, at hann hegani av rødarapallinum hevði latið og fingið stundir eins og hann, ikki bert til at urnar av mær, men eisini til at meg notið somu sømdir rista ábreiðsl- greitt frá starvið okkara á tingið, soleiðis sum tað av rottum var, og ikki bert lata veljarar her í Suðurstreym síggja okkara starv brillurnar bónd- gjøgnum hjå anum f Kirkjubø. Men so var ikki Eg målti ikki fáa stundir til at mátti t reiða frá nokrum, og y , sum ley á fundinum vóru vita, rættað nakað uppá tað, ið hr. Patursson hevði sagt um okkum, ja mest um meg persónliga, ta knøppu stund, sum mær var loyvt at tala í fyrstu atløgu. Og táið longur leið út á fundinum, tá stutt skuldi ikki tilhovið at å tingslarv. vera millum høgg, var koma innaftur Jóannes Patursson segði á sunnudagsfundinum, at tað í fjør så út, sum lad skuldi vera eitt Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, 20 oyr. á 3. og 4. síðu. avslåttur í prísinum. Við størri lýsingum fæst millum samarbeiði okkum og sjálvstýrisflokkin. Nú er tað ikki rætt at nýta orðið skuldi, rætt- tað kundi millum Nú, tad hevði ikki kunna hildist at verið flokkar kundi staðið saman í tokum, ti ari var at sagt, at eitt báðar blíva samárbeiði hesar flokkar. logið, um hesir báðir báðir hava í hyggju at broyta núverandi samfelagsskipan, hó- ast vit eins í ollum ikki síggja Men ! stundum falla áskoðanir okkara forum. eyðvitað er, at saman, og undir slíkum viður- skiftum ber til at fylgjast. Líka so skiligt tað er, at tað ber til at fylgjast, táið partarnir eru samdir, líka so 6møguligt er tað at ganga saman, táið hvor flokkurin hevur sína ætlan. At ikki skilnaðarsótturin í ymsum stakmálum kom so grefliga til sjóndar í fjør, hevur sína natúr- ligu ársok í, at tað var so lítið gjørt, ella kanska so lítið roynt í fjør á Løgtingi. Tingsetan í fjør var soltin fyri allar partar. Nú hevur fólk sagt, at sjálv- stýrismenn eru í meiraluti, tí teir eru beinleiðis valdir, uttan at hava fingið nakran eykamann. Nú røtt åskodan, um ikki valgskipanin Teir 3 tingi, hevdi hetta verið her hevði komið uppí. eykamenninir, ið sita á eru komnir á ting á lógligan hátt, tað sleppst ikki uttanum. fekk vit fingu ein. Nú spurningurin: Av hesum eykamonnum sambandið 2 og eini eri eg. Hesin upp- stendur hvor hevur meiralutin á tingi? Her er eingin meiralutur. Vit kunna táið koma til avgerðar, við stundum skaffa ein meiralut, mál vørum og at fara uppí hjá stundum hjá hinum. Tað er rætt, at vit vóru ofta uppi í bjá sjålvstyrismonnum í fjør, men rætt til altíð ongantíð taka upp tått teir hava ongan harav at slútta sær, at vit vóru við og sjálvir. Tað vóru ring líkindi til í fjør at byrja sjálvir, tí vit kundu ikki frammanundan vita, hvussu sjálvstýrisflokkurin vildi stilla seg í okkara málum. Tað máltu vit fyrst fáa betri greiðu á. Tað var tó ikki heilt sort, at hesir 11 vóru royndir í socialum spurningum, men tað var bert ein lítil partur av teim, ið fylgja kundu okkum, og tað ikki bert eisini í málum, men í okkara teirra egnu sjálvstýrisspurning- um. Tað fellur jú soleiðis, at tað er nakað ymist, sum vit síggja uppá mátan til at fáa tað teim mest gagnliga burtur úr ymsu spurningum, sum koma at liggja fyri á tingi. Og sjálv- andi kunna vil ikki vera við at leggja okkara síðis nakrantíð. hevuðsætlan til Avgerðir á tingið hava tí fallið Tirsdag hin 5. novembir 1929. ymist út, stundum hava vit slemma við sjålvstyrismonnum og stundum við sambandinum. Tó full ein avgerð í fjør, sum Tað landstingsmanni. vit ikki logdu okkum útí. var val av Hann er valdur av einum av- gjørdum minniluti. Tad verður ofta tilskrivað fyri, at J. Patursson var valdur. okkum æruna Tað hevur ennlú gingið so vítt, at tað í bloðum, íslendskum aftaná at Jóannes Patursson hevur verið har yviri og ferðast, hevur verið skrivað, at vit hava valt hann. Hetta vóru vit sjálv- sagt noyddir til at dementera Nei, vit ikki æruna av, at Jóannes Patursson har uppi. hava var valdur. Tilkemur henda æra ikki sambandinum, sum heldur ikki valdi hann, so eigur J. H. Poulsen æruna fyri tað, tí hann valdi Jóannes Patursson. Í fjor frættist einki um, hvussu sjálv- takkaði J. H. Poulsen fyri hetta, men hann stýrisflokkurin hevur fingið lønina í ár, við tað sama fjalli var gingið í heyst. Skilnaðarsótturin millum okk- um og sjálvstýrisflokkin kom í á tingi við tað sama vit kendu, at Jóannes Patursson og hans- ara menn ætlaðu at endurnýggja Hákun tær avgomlu lógir frá Hákunssons tíð. 1 ár vóru tað hesar tríggjar: hagalógin, granna- stevnulógin og garðalógin. Nógv- din av tí, ið stóð í hesum lógum, og sum var í stríð við ein de- mokratiskan útvikling, var av meiralutanum í neyndini ætlað at verða standandi. Í hagalógini er ein partur, ið nevnist »Hav- gens Græsningsret for Faar paa Indmark“. umstríddu Hesin partur av tí hagalóg er heilt í stríð við sunnan, natúrligan úl- vikling her á landi, hvat ið jarðabrúkið, uppdyrking, við- víkur. Hugsað sær, at menn vilja lógfesta reglur, ið loyva teimum, ið ræði hava á haga- num, sum liggur uttanfyri alla sivilisatión, við hagarættindum forðandi og » at kunna gripa tarnandi inni á lí ekið, ið lagt er undir kultur. Sjålvt um tað ikki var nakað annað í haga- lógini, ið gjørdi hana 6møguliga, ikki lata hana sleppa fgjøgnum, bert so kundu vit forsvara at av hesari ársok. At grannastevnu- lógin gongur hart móti demo- kratiskari samfelagsskipan, próg- vast við tað sama, ein fer ílag við at hyggja hesa lóg ígjognum, f tað skrásett, kann S 2 er tí longu at grannastevnan sam- tykkja skipanir fyri bygdaløgini uttanum sóknarstýrið. Er nakað ódemokratiskt, so er tað hetta, at teir, ið jørdina hava á hond- um, einaveldisliga — eftir marka- tali í við- urskiftum innanbygdar, uttan at kunna bestemma — Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið hitt fólkavalda sóknarstýrið kann leggja seg útí tað. Á henda hátt verður fólkarætturin, fólkaviljin, knæboygdur. Her skal jørdin, eftir Eg skal her siga, at hr. Effer- markatali, verða ráðandi. søe eisini var av teirri áskoðan, at henda greinin mátti burtur, ti hann var kunnugur við, at illstøda staðið av ofla hevði hesum, at grannastevnan innan- bygda hevði meira rætt enn sóknarstýrini. Men hr. Paturs- son og hansara menn hildu uppá henda $, sum heimilaði grannastevnuni honds- og háls- rætt yvir tí fólkavalda sóknar- stýrinum. Sjálvandi mátti allar hesar búnaðarlógirnar heilt gjølla kannast og verða um- røddar í nevnd, áður enn tær vóru sendar aftur á tingborðið. ikki. Tað skundisliga innkravd Proyting- Men so var våru aruppskot, og ætlan var at skrumla hesar lógir igjøgnum helt ikki soleidis var í ár. Ég kunna *' meg forsvara, at gjørt, og framsetti ti uppskot um at búnaðar- Hett: úlseta viðgerðiha av lógunam til næsta ár. uppskotið samtykti tingið. Tað hevur ikki bert verið tví- búnaðar- dráltur í Løgtingsins nevnd, men eisini trýdráttur. Hesin trydråttur gjørdi seg mest galdandi í spurninginum um at- gongd til dyrking av hagajorð- ini. Í hesum málið var semja í nevndini um at ganga sundur í ósemju. Trý komu álitini fram á tingbordid. Sjálvstýris- og sambandsuppskotini bæði mið- aðu ímóti at útseta og undir- sokja. Okkara álit var greitt við lóguppskoti um útstykking. Eftir lí frágreiðu, vit bóru fram i álitinum, so vildi hin ávísta nógvdin av hagajørd í dyrkaðum standi kunna ársfóðra 23,240 kýr. Mjólkanógvdin her á landi vildi økjast við o. u. 23.240,000 litrar. Eftir hr. mjólkaprísum vil henda mjólk, Jóannes Paturssons umsett í peningi, geva nærum 28.000,000 krónur, eftir hr. Pa- roknistykki. Ég Patursson átti turssons egna haldi ikki, at hr. slíkt á samstundis at framsett almennum sum hann fundi, roynir at prógva, at 1'/, millión er betri fáningur, tí tað gevur hagin sum enn er. Annars er tað vert at nevna, at nakrir for- oyskir prestar í 90-unum sendu umsókn til ríkisstýrið um at fáa loyvi til at selja burtur av presta- gardsjørdini til Feroyingar, tí tað vóru so nógvir, ið onga jørd Eisini talaðu teir um ein við tí nógvu nevniliga, at tað gekkst so illa at fáa fólk til at arbeiða fyri so lítla løn, sum áttu. annan brek, við at sita jørd, síður var 30 år frammanundan. Ég haldi meg kunna ætla, at Porto. verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 143. Blaðið 3. árg. henda tíðin, sum prestarnir her tala um, hevur verið endin á hinu kendu húskallatíðini. Vit vita, at táið kristindóm- urin kom til Førovar, gjørdist tað ikki longur loyviligt hjá teim ráðandi her á landi al halda trælir. Men teir vórðu kortini væl vardir, í tí tað var funnin ein kristin formur fyri at halda trælir, nevniliga at halda húskallar. Undir málinum um sølu av Alakersgarði settu vit fram upp- skot um at birta ein jarðagrunn. Hetta var, hr. Patursson eftir tykki. ikki Her hendi tað sjáldsama, at vit fingu sum kunnugt, uppskot okkara samtykt á tingi uttanum teir tríggjar, 10 fremst hava staði í foroyskum politikki, J. Patursson, Effersøe og Andr. Sámalsson. Eingin av hesum trimum stemmaðu fyri upp- skotinum, men samtykt var tað kortini. Foroya búnaðarfelag hevði mong mál inni á tingi í fjør, sum í ár vunnu sømdir eis- ini var samtykt at lata búnaðar- felagið fáa 500 krónur til set- eplaaling. Burtursæð frá tveimum hálv- officiellum útferðum, ein norð í »Havnardal« og onnur út á »Sandageråsnes«, var Løgtings- ins búnaðarneynd ongantíð saman til fund, í nærum ein heilan mánað. Í báðum teim seinastu døgum, ftingið var saman, var nevndararbeidid skundisliga gjørt lidugt, og tad ikki fara undir lógina um vóru heldur stundir til at »mindre Jordbrug« og lågina um »Drifts- skuldi verið til viðgerðar í år og vóru laaneforeninger«, sum sendar Leglinginum av Land- brúksministeriinum. undraði okk- um, var tann stóða, sum sjálv- Eitt, sum nógv stýrisflokkurin tók til eina sak, sum byrådsformadurin í Havn, hr. Johs. O. Joensen, hevði borið hvarí var heitt á inn á ting, tingið at anbefala, at staturin garanteraði tær fyrstu 2 milli- ónirnar, sum kreditfelagið skuldi læna út í Føroyum, um teir komu higar. Eg veit, at tað eru fleiri menn, ið hava ynskt, at kreditfelagið kom til eisini, at Foroyar, heilt felog her á landi hava fyrispurt og eg veit stór hjá kreditfelogunum, um teir vildu koma higar. Alt í teirri ætlan at fúa lagaligari lán, og samstundis loysa hin nú hefta Táið mál var sett til atkvoðisgreiðslu, foroyska peningin. hetta vita vit, at tað fall, tí sjålvstyris- flokkurin — nú heild ikki stemmaði fyri uppskotinum, sum ið stóran týdning hevði fyri alt landið, sjålvt um tað kann sig- ast, at tað í fyrsta umfarið vildi Få