týsdagur 10. desember 1929síða 1

FRÆLSI oyr. á 3. og 4. <a US Tandlæge BREND = Telf. 114. træffes 11—5, = kr Í Vinduer, Døre og Lister. Godt og billigt Arbejde. Í Hugo Øster's Maskinsnedkeri, Tlf. 216. Thorshavn. Tlf. 216. TATENS ERHVERVS- = KOMMISSION har ind- givet den første Rapport af det store omfattende Kommissions- arbejde til Ministeriet for Søfart og Fiskeri. Ministeriet har nu offentliggjort Rapporten og Mini- steren for Søfart Hr. Th. Stauning, udtaler i An- og Fiskeri, ledning af Kommissionsbetænk- ningen: Den afgivne Rapport bevæger sig i stor Udstrækning paa de Linjer, som jeg i Sommer pe- gede paa ved Fiskeriforeningens Generalforsamling. Mine Tanker har kredset om nogle af de samme Emner, som nu handlet, og Udvalget har givet Resultatet af Undersøgel- ser gode Argumenter for Planer om at forøge Bestræbelserne for Fiskeriets Udvikling og for en paa udenlandske er be- sine Fremtrængen Markeder. Jeg har allerede længe støttet et Arbejde i den foreslaaede Retning. Jeg har saaledes efter Undersøgelser, foretagne af Fiskeridirektoratet, benyttet den ved Lovgivningen givne Beføj- else til at fremhjælpe Forsøgene paa et udvidet Færø-Fiskeri fremmede Der er med paa Markeder Maal. saaledes i Øjeblikket 5—6 større Fiskefartøjer under Bygning, og de skal Forbindelse med et Andelsselskab med Isværk og Kølehus, der er oprettet i Tran- gisvaag. Her skal Fisken opsam- Afsætning som staa i les, og herfra skal den dirigeres til Markederne i England eller i Danmark. Ogsaa en Række Forhandlin- Lysingaprisur fyri petitreglu: 30 ovr. á forsíðuni, síðu. avsláttur í prísinum. ger her i Landet har ført til betydelige Fremskridt. Der er saaledes flere Enkeltmænd og mindre Selskaber, der er be- gyndt paa del større, søganende Fiskeri eller har planlagt saa- danne Forsøg. Der er ogsaa fornylig knyttet Forbindelse med danske Fiskere og en større Forretning i England, som har planlagt en betydelig Virksomhed for Afsætning af dansk Fisk, og der er endelig paa Skagen sket en betydningsfuld Nydan- nelse til Støtte for Fiskeriet, idet den for kort Tid siden etablerede Konservesfabrik staar for en større Udvidelse, hvortil knyttes betydelige Forventninger. I dén nu afgivne Betænkning er der som sagt anvist en Række Muligheder, som nu maa tages op. I første Række kommer her -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT BRODURSKAPUR Við størri lysingum fæst Kreditinstitutionerne, thi det er klart, at Kapital dermed Driftsmidler er det for- nodne. Jeg har glædet mig over Folke- Be- for og første at se den konservative tingsmand Dr. Fraenkel i tænkningen tage til Orde den Opfattelse, at Staten yde sin Støtte til Udviklingen af Fiskeriet og den Industri, der er fornøden for Fremgangen. maa En lignende Udvikling for Fiskeriet, som er foregaaet for Landbru- get, maa være Maalet, og der er ikke Tvivl om, at dette Er- hverv rummer store sociale og nationaløkonomiske Muligheder. Kreditforeningen for Fiske- fartøjer og en Bank eller Bank- afdeling for yderligere Finansi- ering er Forudsætninger for den videre Gang. Vi tager derfor denne Sag op til Behandling, og jeg tænker, at Forslag snart kan fremkomme. Dernæst sikkert nødvendige straks agter jeg at optage Forhandlinger med Statsbanerne igennem det paagældende Mini- sterium angaaende Transportfor- holdene, der særlig har Betyd- for Afsætning i Mellemeuropa, og om det fore- slaaede Forskningsinstitut er der allerede ning vor Overvejelser i Gang, saa ogsaa derom maa vi formo- dentlig snart komme til et ud- arbejdet Forslag. Forslaget om Fiskeri- konsulenter, der kan øve deres Virksomhed i Forening med det udenrigsministerielle udsendte Personale har jeg stadig tænkt paa som et af Midlerne til Fremgang paa udenlandske Markeder, og de fornødne Forhandlinger om den praktiske Løsning af Spørgs- maalet vil blive optaget, saale- des at Forslag derom ogsaa kan fremsættes for Rigsdagen. Spørgsmaalet om et Fiskeri- Raad her i Landet er noget nyt, som jeg ikke øjeblikkelig kan tage Standpunkt til. Det er mu- ligt, at det er en af Vejene, vi men det kræver nogen Overvejelse, navnlig fordi vi har et Fiskeridirektorat og under dette en Fiskerikontrol, Skal vi have et Supplement, maa det naturligvis skal, indpasses í det System, der forefindes, og jeg maa anse det for rime- ligt, at hele dette Spørgsmaal forhandles med den bestaaende Organisation, Dette gælder formentlig ogsaa Kontrol med Eksporten. Jeg er ganske klar over, at der mana aabnes Adgang til en Betryg- gelse for Aftagerne ved Mærk- ning og ensartet Pakning og Sortering af Fisken og Fiske- produkterne, men det lykkes sikkert at finde Formerne, naar den gode Vilje er til Stede. løvrigt har jeg endnu ikke foretaget et indgaaende Studium af Betænkningen, men jeg er særdeles tilfreds med dette før ste Bidrag, som forhaabentlig kan sætte en Del igang. JAVNADUR Tirsdag hin 10. decembir 1929. Nýggj leið. Ein nýggj leið í føroyskum vinnu- lívi. Eingin ræðsla fyri sjálvstýri. Tað er ikki heilt sjáldan at hoyra mólsloðumenn javnaðar- stevnuna framhalda fyri Foroya fólki, at javnaðarmenn ikki vísa á nakra nýggja leið, ella royna at bróta nýggja slóð, men har- DD aftur ímóti svíkja føroyskar slóð- brótarar ella Føroya land(?) Givid er, at ein nýggj tíð er í ferð við at renna upp yvir Før- oyar við nýggjum tankum; men at javnaðarmenn gjøgnum javn- adarstevnuna ikki vísa á nakra nýggja leið, er ein misfatan av ti, ið politikki. hendir nú í foroyskum Síðani menniskjan byrjaði at tilogna sær serrætlir, er oll søgan ein soga um bardagan millum tann, ið ognaðist og tann ogn- arleysa. Ognarrætturin til kapi- talin (framleiðslumidlarnar o. a.) var, sum áður nevnt, upphav til klassabardagan, og kann soleiðis lokin, ognarrættur hesin bardagi ikki vera uttan ådurnevndi verður umskipaður. Tað, at ein lítil partur av mannfjøldini til- ognar sær ræði yvir framleidslu- midlunum, førdi vid sær, at teimum, ið inni sótu vid vald- inum, tørvadust trælir til at virka fyri framleiðsluharrarnar; bleiv tað tí ein vanligur siður at tilogna sær arbeiðarar við at træl. kriggs- keypa arbeiðarin sum Trælirnir vóru gjarna fangar úr gørum londum, men eisini landsins íbúgvarar gjørd- ist trælir. Ein trælur hevði ymist virði, alt eftir duguleika og eftir nógdini á marknaðinum. Vinningin við at nýta keyptar trælir lá í honds- og hálsrætti yvir var ikki trælinum, framleiðslan so umfatandi tå sum nú tad tørvadist fólk til at virka, og var virki biligari, bar keyptir trælir virkaðu. Seinri gjørdist framleiðslan meiri umfatandi og tók og dróg meira fólk beinleiðis inn undir framleiðsluna. Keypsla fall burtur, tá tað bleiv bíligari at av trælum meir og meir lata fólk virka fyri vissa løn, enn at halda trælir sum máttu fødast. Í staðin fyri at seta kapi- tal í arbeiðarin, var tað betri at keypa virkismegi arbeiðarans fyri ein bíligan pening, tá ar- beiðarin fyri at liva mátti virka, men ikki var harri yvir sølu- prísinum á sínum egna virkis- megi. Trælurin gjørdist fríður, men var tó trælur, t6 ognaðist lut, egnu arbeidsmegi, fríheitin hann honum ein nevniliga sína hevði vunnið, var til at selja sína arbeiðsmegi, men prísinum ráddi hann íkki fyri. Eins og áður mátti arbeiðarin træla Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið og skrivstovuni. undir kapitalokinum, lønin ella virði fyri selgda arbeiðsmegi var tað minst meguliga, ið kravdist til at halda lívinum uppi (minstaforbrúkið). Við tað umbrotið í byrjanum av 19. old, kapitalistiska gjogn- gjørdist ein fjøld av arbeiðarum og fall harav sølu- » arbeiðsleysir, prísurin á arbeidsmegini. Síðani hettar gjøgnumbrotid eisini ” fyrr upp fgjøgnum øldirnar hava arbeidararnir roynt tað, teir kunna, fyri at koma år hesum trælarbandi, háttirnir hava verið ymiskir í teim ym- isku løndunum til ymiskar tíðir. Í teim sjålvstyrdu londunum hevdi arbeiðarin einans eyguni , å statsvaldinum, medan hann f leim londum, ið stóðu undir ø0rum, sáð vandan fella burtur, bert landið vann sjálvstýri. Tá so fjóðskapsrerslan og tann nýggi stýrishálturin fór fram yvir Europa, blivu arbeiðararnir rivnir við, teir bardust fyri teim nýggju hugsjónunum eins og leyvur, tað ið vunnið var, fingu arbeiðararnir bert skerdan lut av. Undir herrópinum: lat okkum ráða sjálvir, lat okkum fáa re- publikk! gloymdu teir, at kapi- talvaldi var eins í ollum londum. Arbeiðarin østist upp til at síggja tjóðskapligt mark, men kapital- urin fór um heimlig mark. Í Frankaríki tóku arbeiðararnir ræði í teim gitnu 70 døgunum — marts til 28. mai 18. 1871 — men at tilogna sær statsræði og ikki broyta ognarrættin, er eins og at koyra ein mann inn í eitt fullt hús av mati fyri at svelta í hel, ella at taka peningin frá manninum og lata hann hava pungin eftir. Arbeiðarin bardist og bardist í tóman heim, men bleiv við at vera trælur. Hettar mátti at endanum fora við sær, at tað nýggjari leið; nógvar vóru leið- 55 stríð í tóman heim bleiv miða eftir einari irnar, ið ávístar hlivu, men eingin vísti seg at vera nýtandi. maður leið, ið arbeiðarans, At endanum sleig ein fram, ið vísti á eina gekk móti frælsi var javnaðarmaðurin (1818—1883), sum í samband við Fr. Engels (1820—1895) framlegði tað til- „Tað kommunist- maðurin mikli, Karl Marx tikna skriftið: iska manufestið“, har víst var á lað leið, ið fjøldir hava gingið og at hettar heimsins arbeiðar- var tann beina leiðin, skrivaði Fr. Engels í „Útvikling javnaðar- stevnuna frá ótapi til vitskap“ (1880), ið klárlegði, at nú var bygt á føstum botni, og kundi forast at enda nú bardagurin og arbeiðarin vinna fullan rætt. Tann nýggja leiðin var funnin,. Seinri byrjaði arbeiðarar í Ong- landi at ganga hesa leið, nevni- Telf. Blaðið verður bilagt á þosthúsinum, brævsavnarstødum Porto. 3. árg. 143. ånan til alla samfundsins liga framleiðslu: arbeiðarasamvirki.*) Tað, at Føroyingar koma so langt aftaná oðrum tjóðum, man vera, tí vit liggja so langt av leið; kom fram í Føroyum, er men at tjóðskapsrorslan iva- leyst sum tað skuldi vera, hon við nema Føroyar fyrr tað mátti ella seinri, eins sama við javnaðarstevnuni. ljóðskaps- rorslan mátti koma fyrst sum ein frukt av útviklingini, við henni tað kapitalistiska gjogn- umbrotið. Tá sjálvstýristankin kom inn yvir Førovar, fagnaðu nógvir fiskimenn hesa rørslu væl, tí teir í henni sóu leiðina til at koma upp úr armóðsdýp- inum, leingi vit berjast og so fyri sjálvræði, vilja nógvir halda fast Førovingar kunnu vinna nógv við hesa áskoðan. gott við sjálvstýri, tað er óivað; leiðir, ið ella men lær sjálvstýris- flokkurin sambandið vísur á, kunnu hjálpa okkum burt úr tí núverandi trælaoki, vit nú liva undir. Sambandsleið- in, ið bert vísur á samband við Danmark, er ein roynd leið, at Sjálv- óroynd her hjá ;4 hon ikki hjálpir, vita vit. stýrisleiðin er okkum, men í ødrum londum nr rø y i þí er hon kend, í vit tí í knnn:1 på miða okkum eftir søguni, ið ga vísir, at munur er so at s eingin millum ådurnevndu leidir, munurin ið er, er hesin: við at fylgja sambandinum: trælir undir útlenda kapitali, við at fylgja sjálvstýrinum: trælir undir g útlendskum kapi- Ð foroyskum 0 tali, stjórnaður í Feroyum. Fer- oya fiskimenn vera og blíva blý- trælir, sjálvt um Feroyingar ráða í Føroyum, um ikki nýggj leið verður hildin, hvat fylgjandi domir prógva. Í Pollandi bard- ust arbeiðararnir fyri landsins sjálvræði, vunnu, men skerdan lut. Ísland fekk sjá fiskimenninir tó tænarar Eitt styri, undir kapitalinum o. s. fr. kann ógviliga væl og betri land blóma upp, tá tað fær sjálvræði; men tað syrgjuliga er, at higar- 8) til hevur tað arbeiðandi fólki borið kostnadin av hesu upp- blóma landsins. Eingin nýtist at bera ótta fyri foroyskum sjálvstýri, um fiskimenninir ganga tað av javn- adurmonnum ávístu leið fyri at seg móti at líða nakran lryggja vansa av einum fullfiggjadum sjålvstyri. Við at fylgja javnað- endamál er hvar all arbeiðarunum er arstevnuna, hvers ein samfundsskipan, útbýting av burturtikin, við at fiskimenninir sjålvir taka alla framleidslu og forbrúk i sínar egnu hendir, *) Tær fyrstu samvirkisroyndirnar byrjaðu áður enn Karl Marx steig fram. #