týsdagur 29. apríl 1930síða 1

NMN be wie, Tandlæge BREND Telf. 114. NN træffes 11—5. STØLLUR 3 HOVOKKKO ES MANDA 3 NI T er nú einaferð soleiðis, at alt herheima stendur fiskiskapinum. N)MUNES IN og fellur við Hetta er kanska sagt ofta. Men aldri verður nóg ofta mint á tað, tí her má ænsast eftir og ænsast væl eftir, so vit ikki vera tiknir av fótum av oðrum storri fiskarídrívandi tjóðum. Tað eigur at ænsast eftir, at vit vera til alla tíð kappingar- forir við aðrar i fiskiskapsdrift- ini. At vit vera kappingarforir við tí fiski, vit fáa. At vit við okkara fiski altíð vera kapping- arførir á klippfiskamarknaðinum. Men sjálvt tað, at alt stendur og fellur við fiskiskapinum, so verður ikki so væl eftirænsað, sum álli. Fiskiskapurin á óivað hin javn- Sudurlandi- num f vår er besti, sum verið hevur nú Í Meiri ár. Tað kann hava verið stok skip, ið kanska hava fingið meiri fyrr, men í ár er tað meira javnt. Fiskimongdin hevur verið stór, og fleiri skip hava verið heima í Føroyum og landa. Summi skip hava lalið fiskin til Føroyar vid post- og farmaskipi hava landað og — Og Onnur Ð selt í Íslandi. So hevur verið í vár. Meðan skipini hava nørst í tali, og fiskiflotin reiðuliga væl betraður, so menn hava kunna lagt meira til, so er enn ikki broytt tað, ið vant hevur verið hesi seinri árini, at selja fiskin í Íslandi. Hetta er brekur fyri okkum sum fólk — ikki til okkara fisk fyri okkara land. ein alt ovstórur at vit fullnar bjarga Tí, umframt at tað er ein stórur arbeiðs- og peningamissur fyri fiskurin okkum — so verður latin upp í aðrar hendur enn Foroyingars. Hetta hevur sviðið — og kann eisini koma at kenn- ast í ár, at tað svíður til allar Føroyar. Tað er líverri ein sonn soga, illa staddir, tess vegna at foroyskur at Foroyingar hava verið snørisfiskur er komin á markn- aðin frá oðrum fiskaútflytandi , ljóðum — og gjørt stórt skák í okkara klippfiskasolu á markn- aðinum. Kann hesin ikki ófora góði fiskiskapurin, sum í vár hevur verið á eyguni Suðurlandinum, lala menn kunna síggja, at tað er ein lívssak fyri okkum, at vit fáa fiskin heim, virkað upp, so hann til klippfisk og sjálvir flyta hann út sum før- oysk-virkaðan klippfisk. Lýsingaprísur fyri petitr 20 oyr. á 3. og 4. síðu. 5 avslåttur i prísinum. eglu: 30 oyr. á forsíðuni, Við størri lýsingum fæst Ein skuldi kunna hugsað, at føroyskir reiðarar, saman vid fiskimonnum og skiparum, her útint felagsverk høvdu kunna fyri at fáa hin foroyska saltfiska- farmin, ið nú verður latin upp í Íslandi — ella við stórum kostnaði verður fordur heim til heim við Foroyar fordan at senda farmaskip upp eftir honum. Hetta er eilt heilt neyðturvu- ligt lið í okkara kappingarstríð um fiskin, og góðan marknað: Føroyskur snørisfiskadur fisk- ur, føroysk-virkadur fiskur. Hesar reglur mega haldast, um vit skulu halda pláss á klippfiskamarknaðinum, og fáa 8 | besta prís fyri fiskin. Jeppe Aakjær deyður. Danmerk, ja oll norðurlond hava mist eitt stórmenni, ið hevur haft meira tydning fyri fólkið og fólksins mál enn allir kongar í fýra seinastu øldum. Jeppe Aakjær var hevdingi í skaldaríkinum. Hann hevur av- rikað ómetaliga nógv, men kort- ini er tað so, at oll halda, at fór deyðin hann ovskjótt, at ovtidliga vann av honum. Ti nógv arbeid lá og bíðaði eftir honum. Nú verða tað aðrir, ið draga skulu mentunnarplógv Aakjærs, tað plógvið, id hann so hond- fast og lílagott stýrdi í sínum 30-ára skaldastarvi. Táið deyðsboðini um hann vóru borin í tey tåsund heim, har Aakjær var elskaður sum einki annað skald, sást hvussu stórur missur tað var fyri land og fólk. Men sjålvt um Jeppe Aakjær ikki longur er millum tey liv- andi, so liva framvegis hansara hugsan og hugsjónir. Minnið um ein fátækan bóndason, sum við sínum ungdóms- og manndóms- starvi fekk avrikað so nógv gott til frama fyri sítt land og sítt fólk, vil verða goymt í komandi tíðum. Í sínum ungu árum skrivaði Jeppe Aakjær hesar ljómandi og álvarsomu reglur: ÞAf Folket vi kommer, til Folket vi gaar, — dets Lykke skal være vor Lov.c fólk- inum, serstakliga smáfólkinum, Tað var fyri at vinna betri kor og gera tey eydnurík, at Aakjær stríddi sítt harðasta stríð, ið ofta var hart og beiskt. Jeppe Aakjær var millum hinu fáu skaldini, ið fevndu arbeið- ararørsluna í sínum virki. Skald- merktur av hansara sociala sjónarhátti, skapur hansara er ti Tirsdag hin 29. apríl 1930. JAVNAÐUR Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið og skrivstovuni. Telf, 143. hvar kanska skaldsogan >Vre- Born< hevur eina dens gjørt stórstu ávirkan á samtid hans- ara og fingið hjálpt nógv um tey viðurskifli, arbeiðskonur og donsk- húskallar livdu undir á um harra- og bóndageorðum. Aakjær, ið sum barn og ung- lingi hevði roynt kor húskalls- ins og jarðabrúkarans, tók seinri Semena- prógy frå Blaagaard Hann var longu sum rium. ungur ein íðin javnaðarmaður og antimilitaristur. Hetta skaff- 1887 frítt innivist í Viborgar varðhaldsfongsli í 7 aði honum í dagar. Eina tíð var hann hevuðstaðs- tíðindamaður hjá javnadarblød- unum úti um landið. Tey seinri árini á lívið sínum hevur hann vígt heiminum. Og her má sigast, at hansara djúpa og reina heimstaðarást hevur verið ment at givið tí danska fólkinum dyrgripur — í ikki finnast slíkar perlur í danskari heimstaðaryrking, sum í kvæð- unum eftir Aakjær. * * + Aftanå at hava verid leingi sjúkur — nærum 2 ár — var nú hildið, at hann var vorðin heilt sá tað út, tí hann tókst við úti- raskur aflur. Og soleiðis arbeið, ruddaði urtagarð sín til summarið, táið deyðin legði hond á hann. Kona hansara kom glað og fróð sum altíð, táið hon hevði Jeppe heima, rennandi inn í urlagarðin til hansara, men í staðin fyri at finna sín lívsglaða mann, fann hon hann — samanfallin á ein- um beinki. Hann var tá longu av hjartaslag. N. N. deyður — Staten rører ved Monopolerne. Af Knud Korst. Fra Frikonkurrence til Monopol er der et saa afgørende Spring, at fra det Øjeblik vigtige Erhverv gaar over fra at arbejde under det første Sy- stems Vilkaar til at virke under det sidste, maa der ogsaa foregan en Ny- orientering paa vigtige Omraader af der. økonomiske Politik og Lovgiv- Man kan tale saa Indgreb í ning. meget man vil om Erhvervsfriheden, Posekigeri osv., men Lovgivnings- magten — og forresten ogsaa andre vigtige Pakborer í Samfundslivet, saa- som Magforeningerne — maa nøven- digvis tilpasse sig efter den nævnte principtelle Ændring i de økonomi- ske Tilstande. Regler, der er givet under Forud- sætning af fri Konkurrence, bliver selvfølgelig forældede, naar denne ik- ke mere eksisterer, En og anden vil maaske tolke disse Bo mærkninger som en Slags Kærlig» hedserklæring til Frikonkurrencens Princip. Saadan er de dog ikke at forstaa. Det kan ikke med Rette si- ges, at dette Princip nogensinde har været populært mellem Folk udenfor den egentlige Forretningsverden (smøreksporterende Bønder mana hen- regnes til denne Verden), og det har været ganske forhadt af Lenarbejder- ne. hvilket ikke er saa mærkeligt, et- Arhejdergeneratio- tersom de første ner, der kom ud for det, blev prole- tariseret af det, og de følgende Gene- rationer følte sig utrygge under det. Dog saaledes som Udviklingen for- mede sig ; de sidste Menneskealdre den allersidste Tid — Trykket fra neden begyndt at antage saædtanne — (í : særlig | va Frikonkurrencen under Former, at ogsaa de nævnte Befolk- ningsklasser | højere Grad kunde fin- de sig | den; de kom til | mindre Ud. lide under Systemets Udstræk- strækning at Skavanker og til større ning at nyde nogle af de Poruele, der utvivlsomt er forbundet med Frikon- kurrencen Princip, Takket være Pag- Socialdemok ratieta Indfly-« organisabionernes, og Kooperationens voksende delse paa Tilstandene. Fagorganisationerne har som be- kendt hindret den fri Konkurrence | stadig større Udstrækning at gø re sig gældende paa Arbejdsmarke- det, altsaa hindret Driftsherrerne I at konkurrere med hinanden ved Hjælp af lav Arbejdsløn; vil de kon- kurrer» maa de altsaa gøre det ved Hjælr af forbedrede Produktlonsme- toder, større Økonomi i Bedrifterne, kort sagt ved en reel Nedsættelse af Produktionsomkostningerne. Dei er som bekendt ikke en reel Nedsættelse af disse Omkostninger at presse År- bejdslønnen ned; en saadan Udpres- ning er kun ensbetydende med en ændret Fordeling af det Udbytte, en Bedrift indtjener. Derfor er det sammenlign mad Varemonopoler, thi medens dis- ogsaa Nonsens at Fagorganisationerne Stand tii at udsuge Be- høje sidste er i folkningen gennem vilkaarlig Priser, saa kan Fagforeningerne kn hidføre en ændret og mere lielig Fordeling af det Udbytte, en BArift indtjener, men de kan i det store og hele ikke fremtvinge en Forøgelse af det saaledes fra Publikum indtjente Beløb. lettantisme Det er nationaløkonomisk Di- af fadeste Sort at sam- menholde disse to vidt forskelligt vir- kende Organer i det moderne økono- miske Liv. Ikke desto mindre er det i visse Kredse en staaende Vittighed, at »Fagforeningerne er de eneste Mo- nopoler i dette Land«. Men sandt er det, at disse Organers Virksomhed i væsentlig Græd har gjort Frikonkurrenceprincipet taale- ligt for Lønarbejderne, I samme Ret- ning har de offentlige Organers Skat- te- og Socialpolitik virket; derigen- nem er Udbhyttet af den Produktions- Fri- konkurrencens Kreditkonto, blevet li- forøgelse, der maa skrives paa geligere fordelt, saaledes at ogsaa de fattige har faaet en Andel deri, Her- til kommer Arbejderbeskyttelsen, Por- Børnearbejde og bud mod lignende Klausuler paa Konkurrenceprincipet. Trods alt dette kan det dog heller ikke nu siges, at dette Princip er el- sket i Befolkningens brede Lag, men det er dog ikke forhadt som tidligere. Det har vist sig, at det lader sig ud- bygge í forskellige Retninger, fra dette Syspunkt skulde det heller ikke synes umuligt at udbygge det videre endnu og forbedre Tilstandene pa. samdanne Punkter, hvor disse la- der meget bilbage at ønske. Det er ganske vist ikke Smaating, der her kan komme i Betragtning, xx set ) + Porto. Blaðið verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum 2 men det synes paa den anden Side Í som om Udviklingen allerede er ved store Ændrin- at forberede sig paa ger her. Jeg tænker f. Eks. paa en Beskyttelse af Forbrugerne mod at faa daarlige Varer; mange Gange véd Folk jo ikke hvad det er, de faar for Pengene; de køber simpelthen Katten i Sækken, Imidlertid tumler man al- lerede í forskellige Lande med at fin- de en Løsning paa dette Proble: 19 vidt mig bekendt har i U. 8. A. Sta- ternes Indkøbscentral til Hær og Flaade m. m.) og i Finland Brugs- foreningerne oprettet Laboratorier til Undersøgelse af Varekvaliteter, vel at mærke saaledes, at Resultaterne af disse Undersøgelser kommer ti! Pub- Kundskab. skulde man kunne finde øt Middel til likums Paa denne Maade at imedegaa et af den skarpe Kom- kurrences uheldige Udslag, nemlig den daarlige, men pænt polerede Kva- litet. (Fortsættes). Føroya mold — Føroya ogn. Føroyar eru ikki betur um- sitnar enn so, at her er ein hópur av jarðaleysum fólki, sum fegin vildi eiga eitt sindur av foðilandsins mold. Men nógvir meinbogar — gamlar, seigar lóg- reglur og annað tílíkt — liggja í vegin, um ein fátækur maður ein jarðateig, vil hava sær meðan aðrir fevna yvir meiri mold, bæði í bo og haga, enn teir gita ella evna at gera við. Og hevur maður endiliga slitið sær eitt petti til, so er tað gjarna rak, at sokkið armóð og skuld, áðrenn tað er so kargt og hann og húski hans er niður Í komið undir fulla dyrking og kann geva nakran munandi åvøkstur. sagt, at I Eg havi latid mær Svøriki og Noreg Danmark og fåa fåtækir menn ikki cinans jørd til dyrkingar, men teir fåa eisini pening til dyrkingarhjålp, lån til sethús, fjós ella onnur úthús. og enn meiri, rentufrítt Eg hugsi ti, at mangur maður her á landi gjørdist fegin, tá tað frættist, at javnaðarmenn vilja fáa ein jarðagrunn í lag, sum skal royna at lívga teimum, sum tráða eflir eini hollari og unni- ligari støðu í landi sínum, enn bert at eiga »hjall í sjøånum«. Men skal vera til hjálpar fyri teim ein jarðagrunnur, sum minni múgvandi monnunum, kann táslaðni verða ein mun- andi fyritoka, um samstundis korini til at fáa nógv meiri rumsutt og einfald, mold gerast enn tey eru nú — ikki eina við at fáa mold til træðir, men eis- ini til annað virki við gagnligum vinnustarvi. Og sjálvur jarðagrunnurin má gerast peningamikil, um sannur bæti skal vera í honum. Og tað kann hann verða, um hann av-