týsdagur 27. mai 1930síða 1

FØROYA 4 SALA BRÓÐURSKAPUR FRÆLSI L ýsingaprísur fyri petitreglu: Nr. LTO 90 ovr. á 3. og 4. síðu. avslåttur i prisinum. = = 1 4 Tandlæge BREND træffes 11—5. Telf. 114. Tb hgooesgggy 553 HORN 3 AKNANKY SS HODANKRA LG Á T DOMA fram er seinastu døgunum, so irnar fyri toliligum saltfiskaprísi og góðum klippfiskaprísi verri 9 EU SM 3 mind me SA EFTIR fi, teim ( komið í eru vón- enn ringar. At tað ikki sær sera ljóst út hesum prísum viðvíkj- andi, er tíverri alt ov sætt. Slíkt er oll ásannað. harmuligt, tað Men hevur mega soleiðis er Í ár, sum verið fyrr, táið verið toli- altíð undantikið fiskiskapurin hevur ligur, so hava prísirnir vánaligir — táið alt var verið hogt í virði uttan menniskjalív. Men, eftirænsað? Vit kriggstidin, er her rætt hugsa nei. Kundi ikki annað skil fingist á prísviðurskiftini og bygt á meiri regluligan prís, við at skipa samtøkur her á landi til bæði salt- og keyp og solu av klippfiski, og uttanum allar millumhandlarar selt hin virk- aða fiskin á marknaðinum. So vildi meira kunna komið til sættis, umframt at prísirnir ikki vildi verið so leypandi upp og hann altíð vil vera, niður, sum táið mangir millumhandlarar, leiðini til sínum marknað- lagið royna at fáa somikið sum møg- liggja á arstaðið, hver í uligt burtur úr til egnan vinning. At millumhandlarar hava roynt hesar snildir, og at tað hevur happnast teimum, er allkunnugt. Tad er jú soleiðis, at sum fiskiskapsdriftin herheima enn verður fyriskipað og fiskarar arbeida fyri part — fyri góðan tridjing — so er ikki lætt at reka bæði fiskarar, reiðarar og keypmenn í ein flokk, so tann heildarmegi, ið her vildi verið vunnin, kundi komið til sín virksemisrætt. Hvussu her verður roynt at draga eina línu, so fer Og tað kann interessurnar liggja hver sína leið, hvat heldur ikki haldast at undarligt — tað ikki at bera til. ikki bera til, tí kann vera so tað eru jú arbeið- arar og arbeiðsgevarar, hver í sínum borði. Ein roynd við at skipa sam- tøku fyri at fáa meiri og reglu- ligari fyri heimafiskaðan pris f fisk skal nú standa sína roynd á Tvøroyri. Hon hevur longu verið munandi fyri prísviður- skiftini, og verður tað óivað meira, alt sum longur líður frameftir í starvinum, táið fiski- bátarnir bátur siglur millum oyggja eftir fersk- fiski, og far er komið til at flyta føroyskan fisk f ferskum standi út á stórmarknaðin á eru komnir, megin- 30 oyr. forsíðuni, Við størri lýsingum fæst landinum. Fyrr enn alt hetta er komið í eitt tryggt lag, kann ikki krevjast ovmikid av hesari roynd. Men vónirnar um gongd og úrslit og g eyðsæð prísviður- skiftini eru tær bestu. Nú, Feroya fiskimenn eiga skinnbárliga hin stóra triðjingin ið kemur Var tað um teir skipaðu av ollum tí saltfiski, uppá land í Føroyum. ikki ein roynd, eina samtøku, ið hevði til enda- JAVNAÐUR Tirsdag hin 4. mai 1930. teimum ikki bert at fáa so stóran part sum møguligt — tað er gáva — máls ein fiskimannafelagsupp- fiski- monnum so nógv fyri partin, men at fingið sum fáast kann. Taka fiskimenn seg saman um tilvirkan og sølu hátt ið verja ognir sínar, av sínum fongi á sama sum aðrir, so vilja viðurskiftir teirra gerast tryggari, ikki bert prísi viðvíkj- andi, men eisini á annan hátt. Ein landsspurningur. Hvat vigar meira: Góður heimafiskiskapir ella hvalaveiða? Hví tað viðhvort — summar áringar — er eingin fiskiskapur og so aftur aðrar áringar er ør- grynnisfiskiskapur, er ein mill- um manna vanligur spurningur. Havið er jú vorðið hjallur Fer- oyinganna, at Feroyingar taka heitt uppá henda teirra lívs- spurning, er so sjálvandi, sum at teir halda við lívinum. Og er tað tí so lætt skiljandi, tá hesin spurningur verður lagdur fram á ting í ár, at landsins kosnu menn mega skjóta einstaklings- ins interessu til viks og bert taka støðuna, ið gagnar land- inum best. Hetta mega teir ein- staku gera sær greitt og góð- kenna, hóast tað kanska kemur at ganga »interessunum« nakað nær. Eg skjóti hesi orð framman- undan av tí, tað kemst mær fyri, sum at her verður dráttur, og togað verður út frá ikki barå sakligum grundum. kanska Aðrenn trolarar og hvalabátar royndu undir Feroyum, var tíðum fiskaoyði. Hesi skipini kundu altso tá ikki vera orsøkin til fiskaloysi. Her mátti tað tí vera náttúran sjálv, sum var aðalorsekin. Menn meina, at náttúrunnar ávirkan er í klek- ingini av rognarkornunum. Summar åringar er veðurlagið so håttad, at meginparturin av hesum rognarkornum misferst, kemur aldri fyri seg, aðrir ár- ingar eru sera lagaligir. Móti hesum er ikki stórt at gera. Her standa vit, sum nú er, heilt hjálpaleysir. Onnur náttúrunnar ávirkan er gongdin á ætinum. Hvorvur tað undan landinum, minkar fisk- urin. Og her sigist hvalurin at vera ein avgerandi faktor. Har, ið nógvir hvalur er, er nógv æti. Í hverjum sambandi stendur hetta? Eg havi hoyrt sagt frá hvalaveiðarum, at teir eru tíðum vorðnir at hvalaflokkurin rekur æti, beinleiðis rættað. Táið hann hevur ríkið tað móti landinum í ein trunka, leggst hann í tað at eta. So stalt er tað eydsæd, at tað má hava ringan fiskiskap til fylgju at oyða stórhvalin. varugir við, Undirritadu geva Í Noreg og undir Íslandi hevur hvalaveiðuspurningurin og fiskiskapurin verið til við- gerðar. Har var harður dráttur. Men fiskimenninir, allir sum ein at kalla, hildu uppá at reka hvalaveiðararnar út av landi- num, at friða hvalin. Og úr- slitið: Áður hvalurin var frið- aður, var við at gerast fiskaoyði, aftaná friðingina er fiskurin tikin til á hvørjum ári. Eru nú hvalaveiðubátarnir orsøk í fiskaloysinum við Før- oyar? Um hvalaveiðan ikki eigur alla skuldina, er tað alt ið talar fyri, at hon eigur skuld. Tá so statt er, eina megin- fara menn at meta, hvat ið vigar meira: hvalaveiðan enn ein góður heimafiskiskapur ? Tað kann ikki noktast at hvalaveidustødurnar geva ein mun av arbeiði. Men arbeiðis- korini eru tey verstu her á landi. Tey eru so vánalig, at tað er eitt spursmál, hví ar- beiðaranna meginfelag í Fer- oyum ikki leggur seg út í. Nakrir Feroyingar fáa eitt sindur av hvalatvesti. Tað er bilig fødi. Men kønir menn vilja siga, at tað er alt annað enn sunn fødi. Hvalaveidustødurnar gjalda skatt til Logtingið og kommun- urnar. Hesin skattur munar væl á sínum stoðum, men fyri landið alt hevur hann ikki munandi at siga. Mær kemst, at tær hvalaveiðan gevur innlegur Føroyingum, hevur einki at tyda ímóti tí, um tær møguliga eru aðalorsokin til fiskaloysi vid Føroyar. Hvalurin er eisini við at av- oyðast. Honum tørvar eina friðing. Ég vil mæla til, at allir fiskimenn og Feroyingar taka sær um reiggj og krevja hvala- skjoling sýttað, og loyvi eg mær hervið at heita á samhugaðan Føroying í hvorji einstaku Før- oya bygd um at lata lista við niðanfyri nevnda orðaljóði ganga til hvert einasta vaksið fólk í bygdini, og sum skjótast senda hann við atkveðunum til Lands- nevnd Føroya Løgtings. atkvødu fyri: (kross við hvalafriding ella skjóting) OD OOA Persånnavn Staðarnavn Hvalafriding | Hvalaskjóting vid Føroyar | vid Føroyar P. M. Dam, Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum mOTelf. og skriv stovuni, Dómurin Í hinum umstríddu Kirkjubøarfestunum. Harri blaðstjóri! Tygum vilja vera so beinasamur at seta eftir- fylgjandi í heiðraða blað tygara Nú er num, ið stuðið hevur um Kirkju- komið so langt í Stríð“ »fingu« á fallin í festir og bøarfestini, ið vit at nú er dómur Táið yvirvaldsins sinni, hesari sak. hesi atburður hevur verið nógv umtalað í hesum blaði, og lesarar tí vita, hvussu okkum hevur gingist, kann tað vera forvitnisligt fyri teir at frætta frá úrslitinum við sakar- málinum. Lesararnir vilja skjótt síggja, at okkum ikki er domt nakað endurgjald til fyri sjálvt festi, hóast dómurin undirstrikar, at tað er órættvísuliga farið fram móti okkum, táið okkum ongantíð var sýnt mark. Og vit hava mist nógv við festinum, tí umframt skuldi hesir 3 festarar fáa 7309 kr. fyri. Okkara part av hesum pen- 54 oyr. til at byggja ingi hava vit eisini mist saman ikki væl viðfarnir, eftir sum dómurin 679 kr. ikki stórt, og vit hava við festinum. At vit eru prógvar, er ivaleyst, tí 16 oyr. er Havnaferðir hetta gjort 6 um sama. Men dómarin man halda tað vera bíligt at ferðast og gista í Havn, táið hann metar 100 kr. til ferðaútreiðslur at vera nóg- mikið. Men henda sak man helst ikki vera liðug enn, og verður ríkin víðari. Eg vil tí hava dómin sjálvan prentaðan her í blaðnum, so lesarar kunna taka dagar ímillum og kanna eftir, hvor ið hin rættvísa rættin hevur, vit ella teir hogu harrar. Miðvágur, 15. mai 1930. Sigmund Frederiksen. DOM. Arbejdsmændene Johannes Jo- ensen og Sigmund Martin Fre- deriksen, Midvaag, mod Amtmanden over Færøerne paa Landbrugsministeriets Vegne. (Afsagt den 6. Maj 1930). Oprindeligt udgjorde Kirkebø eet Fæste, der imidlertid i 1676 deltes i 2 Fæster, hver pan 26 Marker. Af det ene af disse Fæster henlagdes i 1808 Halv- delen eller 13 Marker til Amt- mandsembedet, til hvilket det stadigt hører. De øvrige 13 Mar- ker bortfæstedes, og i 1831 op- lod den daværende Fæster med Godsbestyrelsens Samtykke Fæ- stet til den daværende Syssel- mand í Sydstrømø Syssel, hvorefter Rentekammeret ved Skrivelse af 25. Juni 1831 be- stemte, at Fæstet skulde hen- lægges til Sysselmandsstillingen som Embedsjord, og dette For- Porto. Blaðið 4. árg. 143. hold fortsattes, til Justitsministe- riet ved Skrivelse af 13. Juni 1913 bestemte, at Fæstet skulde fraskilles Rasmus Miiller, der Sysselmandsstillingen. havde været Sysselmand i 1831, efterfulgtes af sin Søn H. C. Miller som Sysselmand, men da han ikke selv vilde drive Fæstet, ansøgte hans Søn S. E. Miller om at faa overladt Fæstet; dette An- dragende blev bevilget; men ved Justitsministeriets Skri- 1888 fik ikke velse af 5. November S. E. Miiller dog Fæstet i Brug i 10 Aar og samtidig Tilsagn om Fæstet, saafremt dette i Løbet af de 10 Aar skulde blive fra- skilt Sysselmandsstillingen. Efter Udløbet af 10 Aars Perioden fortsatte S. E. Miiller Brugen af Fæstet og betalte de dette paa- hvilende Afgifter. Fæstets Ind- mark var imidlertid ved Kon- Oktober 1886, under 26. 1883 og 28. approberet af Maj 1887, Besidderen af trakt af 1. September Færø Amt bortforpagtet til det andet Fæste i Kirkebø paa 25 Aar, og dette Forhold længedes med 2 Aar i 1912. Ved 1913 søgte baade den daværende Be- for- Fæsteledigheden i sidder af Kirkebøfæstet og S. E. Miiller om at faa Fæstet, den saakaldte »Sysselmandsgaard«, i Fæste, og efter lange Forhand- linger bestemte Justilsminisleri« ved Skrivelse af 6. November 1920, at skulde deles i Sysselmandsgaarden i Fæster, hvoraf det ene alene skulde have Hauge, nemlig 8 Marker, og dette skulde bortfæstes til S. E. Miiller, medens de derom udstedt Bekendtgørelse af Godsbestyrelsen skulde bort- fæstes, idet der i samme Skri- velse blev truffet forskellige Bestemmelser med Hensyn til disse Fæster, navnlig med Hen- syn til Opførelse af Inventarie- huse. I »Dimmalætting« Nr. 23 for 16. Marts 1921 blev de 3 Fæster opslaaet ledige med For- pligtelse for de 2 eventuelt alle 3 Fæstere til ut bo i 3 andre efter Kirkebø. Færø Amt indstillede herefter den 22. August 1921, at de 3 Fæster gaves til 1) Agronom Gazet Patursson, 2) Landbruger Johannes Joensen, Midvaag, og 3) Landbruger Jørgen Davidsen, Glibre, hvilken Indstilling Ju- stilsministeriet bifaldt under 17. September 1921. De to nævnte Andragere frafaldt imid- lertid i April 1922 deres Andra gender, da de kostningerne Kirkebø var for Til Agronom Gazet Patursson blev der den 29. Juli 1922 ud- stedt Fæstebrev, medens der, da sidst- mente, at Om- ved Bosættelse i store for dem. S. E. Miller afgik ved Døden den 17. Oktober 1922, i Henhold til Justitsministeriets Skrivelse af 5. Februar 1923 under Juni 1926 blev udstedt Fæstebrev til hans Søn Poul Miiller, Thors- havn. I »Dimmalætting« Nr. 56 for den 19. Juli 1922 blev de 2 Fæsler atter opslaaet ledige, og Sagsøgerne, Arbejdsmændene Jo- hannes Joensen og Sigmund Martin Frederiksen af Midvaug, søgte Fæslerne og fik ved Ju- stilsministeriets Skrivelse af 8, December 1923 Tilsagn om disse