týsdagur 6. januar 1931síða 2

í Í Vinduer, Dere og Lister. Godt og billigt Arbejde. Hugo Øster's Maskinsnedkeri, TIL, 216. Thorshavn. Tlf, 216. alt leit út fyri, at: hetta fór at vera eilt sera gott ár til fiski- vinnu. Men so varð ikki. fullu fiskur liggur í stórum óseldur Fiskiprís- irnir niður í einki, ja, enn, og fiskimenn hava teir » nógvu enn onga avrokning fingið. Vit høvdu ætlað, táið skipini komu heim, at taka upp tekn- ing av nýggjum, og væntaðu í januar ella februar at hava so nógvan pening inni, at fundur kundi verða hildin, har skipan fyri grunnin kundi verða ásett og nevnd vald at standa fyri honum. Men skiftum, id hava verið, hava vit hildið tað og vita, um ikki peningasland- Tað er { meginparturin av teim- undir leimum viður- vera best at steðga urin fór at verða belri. jú so, á um, ið teknad hava, eru fiski- menn, og lúið teir onga avrokn- ing fáa, verður teimum ikki lætt al greiða tann pening, ið teir hava teknað, og enn meira trupult verður tað at fáa leknað pening av nýggjum. Tó — ring ár hava altid fylgt teimum góðu og síðan koma aftur góð ár og lad balar i at sela seg hendur í hupp ð, um alt eina tíð sær t út, men heldur í leim mgu tíðum royna at búgva seg til nýtt slríð og taka nýtt virki upp, so skjótt sum fori verður til tess. Eitt slíkt fyritak er Sjó- vinnulánsgrunnurin. Hann er so væl undirlikin, serliga av ungfólkinum í Føroyum, al hann dettur ikki niðurfyri, (í ring ár koma upp í millum, men lad ræður eisini um, at heldur ikki drag kemur í - okkum tørvar harðliga eina nýggja peningastoðu í foroysk- um vinnulívi, og okkum torvar hana til brúks sum skjótast. Vit mugu lí mæla teimum til, hava ið teknad lutapening, at rinda so mikið, teir eru førir fyri, so peningurin kemur inn Í styltst møguligari tíð. Vit skilja væl, at fiskimenn yvirhovur í ár eru so illa staddir við pen- ikki er lætt at lata 20 kr. frå sær, men vil ivast ikki í, ingi, al at teir, ið hava sell seg fyri lulapening, royna lað, teir eru mentir fyri at greiða lann ávísa parlin á hvørjum ári. Ítjor komu inn 30.000 kr. meginparturin í december og januar 1930, láið avrokningur- nar komu, í ár eru komnar 0. u. 5000 kr., men flestu fiski- menn hava íkki fingið avrokn- ing enn. Peningurin er innsetlur í sparikassarnar í Tórshavn og Hvussu skipað skal vera fyri grunninum og hvussi hann skal menn hava ym- virka, kunna 11 iska ætlan um. Nevndin loyvir sær her at sela fram til um hugsunar tað uppskot, sum vil halda tað, ið vit il vera lað gagnligasta og fullna eru førir fyri at føra ål í verk. Vit hava hugsað okkum tekn- aðan ein grundpening uppá 300.000 kr. (Nú eru teknaðar 220.000 kr.) Hesin peningur verður settur fastur sum garanti- peningur, og rentan av honum (3!/, pct.) verður goldin lula- eigarunum á hverjum ári. Síðani verður hesin peningur nýttur sum garanti fyri lánum, ið Sjóvinnulánsgrunnurin tekur, fyri at lána útaftur peningin til bygging av nýggjum foroyskum fiskiskipum. Lænt skal vera uppí lánið 80 pet. av virðinum og skal vera aflurrindað í 25 ár. Vit rokna við árligari rentu 5 pct. Sum nú er stall, eru allar út- reiðslur tyngstar tey fyrstu árini, og vit skjóta tí upp, at lánið verður aflurrindað á tann hátt, at renla og avdrag tilsaman á hvorjum ári vera sami peningur, meðan annars rentugjaldið mink- ar, táið minni stendur eftir av láninum. Á henda hátt verður tey fyrstu árini minni at rinda aftur enn nú, tey seinnu árini meir — men lað eru tey fyrstu árini tað ræður um at minka um útreiðslurnar, og annars kann jú tann, ið lænir, um hann okkurt gjalda fleiri avdrog í senn og árið hevur betri ráð, líðina og soleiðis stytta um yg minka um rentuútreiðsluna. Eftir rentur og avdrag fyri eitt skip. ið ætlað er at kosta 125.000 kr., haldast niðri á 8200 kr. Um samtidis tryggingin okkara ætlan skula kunn: árliga. verður her heima í foroyum og samvirkandi (gensidig), mátti hon kunna fingist fyri 3750 kr. árliga, tilsamans altso o. u. 12.000 kr. útreiðslur av árliga, meðan hesar einum dýrum skipi, ið bygd vera fyri lån undir teimum treytum, ið nú eru, liggja nærri 18.000 kr. árl. Afturat hesum kemur, at loyvt skal verða at lata skipini byggja í útlondunum har sum tilbodini eru híligast, tá ið tey eru givin undir somu treytum sum donsk tilboð. Vit hava havt domi um, at danskt og franskt tilboð uppá sama skip hava verið um tjúgu- lúsund krónur á muni uppá 100.000 kr. sum staturin krevur, fyri at fáa Um nú ein maður, stalslán noyðist at geva '/; meir fyri skipið, so er lánið dýrgoldið og tað hálva procentið, ið Sjó- vinnulánsgrunnurin ið má virka við læntum peningi, noyðist at taka meir í rentu enn staturin, vinnist lættliga inn og meir enn tað av tí at tilboðið fæst so bilugt sum moguligt. ríkisdegi sett Annars er á fram uppskot um at avtaka statslånigrunnin og í staðin sela eina »Kreditforening», ið ætlað er at læna 60 pet. av skipavirð- e inum við afturrindan í 12—15 ár. Hesi vilkor eru 6møgulig, ið hvussi er fyri tey stóru skipini, ið nú eina tíð hava verið keypt eisini til Føroya, og tey vera ov tung fyri minni skip. Hetta, at læna pening til bygg- ing av nýggjum fiskiskipum stårum og smáum, eigur at vera lað fyrsta, ið Sjóvinnulánsgrunn- urin fer undir. Síðan kann verða víðkað um grundpeningin, ann- aðhvort við nýggjari tekning ella við stuðul frá legtingi ella stati, og lá kunna eisini verða givin lán til útgerðar og drift umframt annað, ið stendur í sambandi við fiskivinnu. Vit mæla øllum lutaeigarum til at virka fyri at fån teknaðan fullan grundpening í Sjóvinnu- lánsgrunnin og fáa lutapeningin inn sum skjótast. Serliga ungir, leysir dreingir í fiskivinnu eiga at vita við sær sjålvum, at teir allar eiga at hava Virkið tí hvor á sínum slað fyri grunninum. fram um hvor sín lulin. Tá verður hann skjótt og brátt , sterkur, vindur upp á seg og verður okkara vinnulívi til sannan bata. Arbeidisnevndin fyri Sjóvinnulánsgrunnin. Íveir spurningar. Var tað ikki so, al javnaðar- menn eill árið høvdu frammi at fáa eitt viðmæli frá logling- inum um, at Danmork skuldi lata hitt sum foroyska kongsgóðsið upprunaliga hoyrur Foroyum til — inn undur ling- sins umsjón og ræði? Síðani Skal hendan tøgn tyda, at javn- hevur einki frætst. aðarmenn hava lagt hettar mål niður við alla? Tað lystir meg og mangar aðrar at: vita. Og lí 5 vil eg fegin biðja tygum, hr. bladstjori, greiða frá, um fil javnaðarmenn ikki ætla at Tata aftur á ting næsta sakina inn g år og lå krevja navnaåheitan, tå stemmad verður, so at vit, áðrenn — valgdagurin kemur, kunnu vita nøvnini á leim monnum, sum standa hesum lýdningarmikla nationala málið villa tað afturhalds- ímóti, ella royna al burtur. Tí slíkar kroppar hvat flagg teir so ganga undir um dagarnar — sum ikki hava mætari álit og tokka til sítt egna fólk, enn at teir heldur glaðiliga vilja lata fremmandar ráða yvir foroysk- ari mold enn at teir vilja lata hana upp í hendurnar á Foroya løgtingi, hvar einans leirra egnu landsmenn sila — teir eigir hin foroyska tjóðin at kenna. Her spurdi um dagarnar ein eflir peninginum, sum eini savnaður til varða Nólsoyar Pålls. Men eg sá aldri » sinni var nakað svar. Er tad eingin, sum granska kann hetta dulda viðurskifti. Greivin. Til hin fyrsta spurningin um kongsjørdina skulu vit svara lí heiðraða innsendara: Tað hevur altíð verið áskoðan javnaðarmanna, at jørdin átti at vera ogn samfelagsins, bædi fyri á tann hátt at gera uppdyrk- ingarvidurskiftini lagaligari, og fyri at forða villeysari spekula- lión í jørð, nakað sum eisini er hyrjað at gera seg galdandi í Í slíkum spekulatió- ferð hjarta- Føroyum. num hava einstaklingar eftir ferð sýnt, hvussu leysir leir eru móli sínum sam- felagsborgarum, og uttan himpr selt tað, ið samfelagið regluliga eigur, fyri okursprís til peninga- menn, ið so hava selt víðari. Á henda hált er foroysk jorð meiri og meiri vorðin ein handilsvara. . Vit høvdu væntað, at tað vóru lingmenn, eisini í hinum polit isku flokkunum, id hovdu givið gætur, hvussu fram var farið í jarðaspurninginum, og sóu tað órætlvísa í hesum óskili. Og fyri al kanna líkindini, fyri at: fáa eina ráðagerð um hin foroyska syfti jarðaspurningin, í fyrsta kongsjørdinn, settu vit fram eitt uppskot til avgerðar í hesum máli. Um hetta varð samtykt og fór í nevnd, vóru best lík- indi til í nevndini al umrøda spurningin nærri og seta fram uppskot, ið miðaði móti okkara endamåli: at fáa jørdina lagda undir Leglingið. Uppskotið til avgerðar, ið javnaðarmenn sellu fram, var ikki skrivað við nógvum orðum, og tað var ikki lørvur á, tí tað var greitt, og allir tingmenn vistu, hvat lað galt, og tað hevdi hetta orðaljóð: „Í tí Foroya Løgting úttalar: Tørvur er á, at alt kongs- góðs fer undir tingsins vald og at reglur fyri hesum åsel- ast sum skjótast, gongur lingid dags- yvir til næsta mál á skráini.“ Uppskotið fall. Það fekk bert 9 atkvødur. 2 sambandsmenn, 5 sjålvstyrismenn og báðir javn- aðarmenninir. avgerð Henda Løglingsins prógvaði ov grefliga, at ikki vóru líkindi at greiða hin for- oyska jarðaspurningin á hesari leið, meðan Lóegtingið er som- ansell, sum tad enn er. Tað var lí ónýtt at bera sama uppskot árið royna aðra leið, ið miðaði móti fram eftir, og vit máltu sama máli: at leggja Føroya jørd undir Legtingið. Í tingsetuni 1929 var framlagt bræv frå javnaðarmonnum um eina skråsetta åtstykking av føroyskari hagajørd, fyri al fáa broytt hilt harmuliga tidartarn og virðisspill, ið er elvt og elv- ist av lí skipan, ið nú er við- víkjandi at fáa jørd til upp- dyrkingar. Málið slapp í nevnd, og sum vit kunna ætla, tað kundi illa sytast, tó í nevndini sá ikki út til, at tad slapp til viðgerðar. Vit tóku okkum sjålvir lå av hesum stórmáli og løgdu fram egið álit og uppskot fyri Logtingið. Nevndarformadurin, kongsbóndin úr Kirkjubo, segði seg ut vera bilsnan um henda atburð og skundaði sær at skriva minnilals-álit 21. septembir, 4 — fýra — dagar áðrenn tingid Inngangurin Í var sent heim. álítinum frá nevndarformanni- num ljóðaði so: Nevndin, sum hevur hetta mál í hondum, hevur fingið al vita av, at eill minnital í nevndini hevur lagt sítt álit og uppskot frum á ting, áðrenn málið hevur verið til viðgerðar í nevndini.« Brævið frá javnadarmonnum var sent landsneyndini um várið — 30. mars og var til fyrstu viðgerð á tingi 2. august og var beint í nevnd sama dag. Tað sæst á hesum, at bæði nevndar- formaðurin, sum eisini var limur av landsnevndini tá, og búnað- arnevndin á lingi hevði haft góðar stundir til at fingist við hetta stórmál. Og var hugurin fyri lí, var tað neyvan drýggju til efstu stund, men var komið til viðgerðar í nevndini, eins og onnur mál, ið inn vóru komin nógv seinri. x . . . Meðan vil reistu málið um ein særligan foroyskan jarða- grunn undir einari aðrari sak (solu av Álukersgarði), bóru vit í hesari sak fram uppskot um, at jarðaneyndin skuldi fáa til vegar einn úlstykkingarskrá og starvast fyri, at nýggj brúk vóru reist, eins og jardanevndin skuldi hava ræði yvir leysum festum. Meðan uppskotið um jarða- varð hóast grunnin samtykt, formaðurin í búnaðarnevndini við tveimum Mokksmonnum ikki stemmadu fyri lí, so fekk upp- skotið um eina foroyska jarða- neynd ikki meira enn 3 atkvødur, Tað fall eins og uppskotið frá árinum framimanundan, um al leggja Foroya jørd undir Log- Í seinastu tingsetu, 1930, var framlagt bræv frá húnaðarráð- harranum um at seta eina bún- aðarneynd, har leir politisku flokkarnir skuldi hava hvonn sín mann. Nevndin skuldi hava til endamåls at granska hin før- oyska jardaspurningin, bædi vid al fåa fætur í uppdyrkingarlendi av óðalsjorð, sum av kongsjørd, og uppseta reglur fyri beinleiðis LY peningastudningi til uppdyrkan. Í hesari nevnd er amtmaður og búnaðarráðgevari eisini limir. samíykti í at velja Tingið menn í hesa nevnd. Nú er ill at síga undan, hvat úrslit henda neynd framman- kemur til, men eitt er vist, at verður ikki borið í uppskoti á leið móti lí málið, vil vilja ganga í jarðaspurninginum, so kemur 1928 fram aftur, sjålvt um lað verður uppskolid frá okkum av sjålvstyris- og g sam- dripið av bandsmonnum. — Til hin seinra spurningin er ikki stórt at siga um enn, lí eingin hevur svara, og man lað helst vera Hf, at illa man bera til al svara uppá henda spurn- ingin um somu tíð, sum roynt verður at savna inn pening til enn ein minnisvarða. Tað er eins og al tad ikki ber til at fåa dulda viður greiðu á hesum skifli, og kanska forkoma lí góða hjarlalagi, 10 er millum fólk, fyrr enn næsta royndin er burtur- komin í verk — og gloymd. Men lað er skilaleyst at:blíva soleiðis vid og onganlid síggja nakað úrslit. Minnisvarðin fyri Nólsoyar Pålli letur líverri til at vera horvin á sama loyn- iliga hátt, sum Nólsoyar Þáll sjálvur. Men tuð er harmiligt. ga“ Partifælle! Har du spurgt din Nabo og di Arbejdskammerat, om han holder, Føroya So eial=-Demokrat“? Ger han det ikke, bør du opfordre ham dertil.