týsdagur 6. oktober 1931síða 1

ps FRÆLSI -FØROYA- JAVNADUR CIAL- DEMOKRAT BRODURSKAPUR 20. ovr. á á. Og 4. Nr. 40. | LYSIngaprisur fyri petitregiu: 30 SÍðU. aysláttur í prísinum. ovr, á forsiduni, Við størri lysingum fæst Tirsdag hin 6. oktobir 1931. Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstoðum Teif. og SKrivStovuni. Porto Blaðið 5. årg. 143. NONDKKKENKKENE € HIK Æ ONDKRKKKENKKNN ES TL þe Tandlæge BREND Telf. 114. E3 = træffes 1135. Me þ Kreppingin. Hvar er bjarging Føroya. Mitt £3 undir 2 Sl å heiðraða í hesum Harra blaðstjóri! Í ad tygara fyri hin 22. nánaði hevur Streymur skrivað ina fyndargrein við yvirskrift- ni: »Har privatkapitalurin ræður, r útlitið ringt, er arbeiðishátt- urin einki mætari«, Í hesi grein nertir Streymur við líðirnar. kreppingina — tær ringu >Tann eini fiski- marknaðurin fyri og annar eftir ramlar ella liggur yvirfylllur av úst tí voru, vit skulu føra úl landinum. Fiskaprisirnir falla sjálvandi niður, hvarvið keypu- eynini vera so úl av lagi ringt, at alt hollar við at falla saman«, Hesi ord eru av sonnum ålv- arsom, og tfverri ley eru sonn fyri ein stóran part, ið hvussu Tá sigur eitt gamalt orð, al nakna kvinnu al eyð lærir spinna«, og mær tykir, at hesar ringu líðirnar kunnu læra okkum at taka okkum meira saman; ti at ovlitid hevur verið gjørt, tað allir Førovingar geva mær rætt í. voni eg, al rætthugsandi Nógvir av okkara fiskimonn- um hugsa ikki meir enn al draga fiskin úr sjónum og selja hann til keypmansins fyri mjøl og gryn o. s. fr., Í staðin fyri al royna at gagna sínum To sær og … landi við at selja fiskin har, ið peningurin fæst í hondina her hugsi eg um tann fiskin, ið veiddur verður á útiróðri her við Foroyar. Fyri (trimum árum síðan byrjaði »Isvirki« at keypa fisk fyri góðan prís og peningin í Hetta eitt og Porkeningar, Hov- hondina. var stórt framstig, bingar og bygdirnar um Trong- til >Ís- men frá oðrum bygdum isvågsfjørdin seldu fisk virki«; kom fiskur einans hendingaterd, Nú vita vit, at >Ísvirkia kostaði nógvan pening, og tær dagligu útreiðslurnar eisini eru stórar, harav fylgir, at ein slík forrættn skal hava ella ing rællari sagt torvar at hava stóran umsellning fyri at kunna bera (Í SL 5. Tann båtafiskur, ið fæst frá Porkeri, Hovi og Trongisvágs firði, verður on at halda fu! if! i gangandi. småfongin til eina slíku fyritoku Aflaná at:Streymur hevur víst á tær ringu líðir, vil nú eru í, og la harav er krepping, ið voldad, heldur hann soleiðis fram: »Oyggjana mætastu menn leggja hovur í blot fyri at finna aðrar gotur at ganga eflir enn tær, ið higartil hava verið traðk- litlan ella sum aðar, men alt til ongan bata, so úrslilið er, maðurin segði um tingsetuna: »Tå hon var enda, var alt við lað gamlac Hvorjir teir mætaslu menn skuldi ikki verið lað veljararnir landsins eru, ringt at skilja; eru teir menn, sum hava landinum á Men Streymur gloymir at siga, hval kosið at varðveila løgtingi = og ríkisdegi. teir hava útint í hesum ringu tíðum. Vónandi greiður hann frá hesum eina aðra ferð. Ég haldi meg fyri fyrst til »Isvirki« og fari neyvan skeivur, tå eg sigi, al í hesum máli hava okk- ara álilismenn verið so aftur- haldandi, sum nakar javnað- armenninir tó undantiknir. Hvat er at gera hesum máli viðvíkjandi? Svarið er greitt nevnilign tað, at »lIsvirki« må gerast til eina landsfyritøku og eina landasak. Higartil hevur »Isvirki« bert verið fyri ein part av Suðuroy; men soleiðis eigur tað ikki at verða. »lIsvirki« eigur al vera fyri allar Føroyar, og tað er lætt at skipa tað á tann håll, um allir Foroyingar draga eina línu, álilismenn okkara gan og ganga å odda. Fiskur kann ikki goym- ast t. d. í Fåmjin, Kvalbø, fr. men i Sumbø o. s. uttan hann verdur køldur; småum køluhåsum kann hann væl goymast, Lil >lsvirkic heintar hann. Og eisini norðanfjorðs kunna slík koluhús fáast. >Stau- ning« liggur stillur á Tvøroyri og bidjar, til nakrir fáir útróðra- menn í Suðuroy fylla hann. Teir fylla hann hægst triggjar ferðir í velur. Kann eilt stórt skip standa seg við at liggja stilt á Trongisvågstjørdi? Og hvat verður endin av hesum ringa skilið? Staturin kann ikki fram vegis spaða pening til eina for- oyska fyritøku, tå vit Førovingar standa hendur í hupp og lata alt ganga sína skeivu gongd. Eg losaði g vid ein skilamann um, hvat vit í Porkeri kunna fáa eitt hóskandi kolihús fyri. Plássið, sum sóknarstýrið kann útvega fiskimonnum, er soleiðis, at húsið bert kann gerast 8 alin breitt; men longdina hava vil rúmliga. Hann meinti, at eitt hús 8x25 alin kom at kosta 3000 kr. við ollum koligreiðum, tá hvor fiskimadur í bygdini arbeiðir í eina viku fyri onga løn. Er hetta gjørligt? Kann bygdin åtvega hesar 3000 krónur, og kann hvor fiskimaður arbeiða eina viku? Eg meini ja, Hví | ikki arbeiða eina viku fyri eini sak, sum kann bjarga konu og bornum frá hungri? Mad veil eg, at fiskimenn gera D gongd kemur á. glaðiliga, bert Tað ræður um at byrja við lí rælla endanum og byrja við lað sama, heldur í morgin enn Í ovurmorgin, Eitt slíkt hús kann goyma fiskin koldan í 14 dagar. So kemur »Stauning« ella eill annað far eftir fiskinum og førir hann á verðaldarmarknaðin. Peningun verður so lelegraferaður (il bankan. Hvor fiskimadur í Før- oyum — ið selt hevur hevur sin check, sum hann sendir til bankan og fær so peningin. Seinni meini eg, at »lIsvirki« eigir at åtvidast til eina solubúð, sum forir sínum fiskimonnum vørur fyri ógviliga bíligan pening. Ég vil enda við orðum Streyms: »Føroyingar liva ikki longur á gamlan hált av veiðu soleiðis, sum hon gekk fyri seg í gráum oldum. Tann modern- aða nomio tekniska útviklingin hevur við okkara oyggjar, og mega vit broyta okkara hugsan hareftir«. Kundi okkara hugsan broytst, so høvdu tidirnar eisini broytst, Vónandi vilja fleiri seta sína hugsan fram. J. H. Danbjørg. Den økonomiske Situation. Norge og Sverig suspenderer Guldindløseligheden. Danmark følger efter. Norges og Sveriges Rigsbanker og Regeringer besluttede i forrige Uge at suspendere Pligten til at indløse Pengesedler med Guld. Nationalbankens Ledelse har nu henvendt sig til Regeringen med Anmodning om Fritagelse for Plig- ten til Guldindløsning. Handelsminister Hauge har i Rigsdagen fremsat Forslag herom med følgende Motivering: 1) Nationalbanken frygtede et Run paa Guldet. 2) Allerede Tirsdag 29. Sept. var der trukket Guld til et Beløb af 6 Millioner. 3) Efter Norges og Sveriges ændrede Kurs kunde Danmark ikke modstaa Trykket. Derefter er Guldindløseligheden suspenderet indtil Udgangen af November. Sæt Studningur (il PÍ. Føroya grótvirki. Efter al S. Z. Arge af Thorshavn paa vedkom- Smedemester mende Stifteres Vegne i Andra- Oktober 1929 til Handelsministeriet har søgt om Stalsstotte til den af ved Dannelsen af A/S. Føroya grót- Stenindustri) Virk- somhed, der har til Formaal at sende af 17. dem virki (Færøernes af Thorshavn planlagte udnytte og tilvirke Stenmateriale paa Færøerne og dermed i For- Virksomhed, bindelse slaaende har Ministeriet i Skrivelse af 9. April d. A. udtalt, at det vil være villigt til at tage under Overvejelse at yde det nævnte Aktieselskab Støtte i Form af Laan af Erhvervenes Laanefond i Overensstemmelse med Færø Amls under Forudsætning af, at der derom gjorte Indstilling af Færøernes Lagling bevilges Selskabet en passende Stølte. — Amtet har derefter ved Skrivelse af 20. April d. A. forelagt Sagen for Tingel. Udvalget har haft Samraad med Bestyrelsen for A/S. Før- oya grótvirki. det, ogsaa fremgaar af Sagens Akter, at Aktiekapitalen udgør 52000 Herunder op- lystes hvad der forøvrigt Kr., der er omtrent fuldt ind betalt. lværksætlelse af Sten industrien, som bestaar i Op- førelse af en Arbejdsbygning og | anslaas alt 60,000 Kr. der Indkøb af Maskiner, ville Desuden vil koste ca. kræves en Driflskapital paa ca. 40.000 Kr. Bestyrelsen anførte forøvrigt overfor Udvalget, at der nu var godt Grundlag for at paabegynde Virksomheden, der skal have Hjemsted i Thorshavn. — Udvalget har endvidere for- handlet med Thorshavns Byraad, der ved Skrivelse af 28. August d. A. meddelte, at Byraadet har vedtaget al yde Garanti for et Laan til A/S. Foroya grótvirki indtil 5000 udsætning af, at Stat og Lagting paa Kr. under For- yder Garanti paa henholdsvis 25.000 Kr. og 10.000 Kr. Udvalget har herefter nøje overvejet Sagen i sin Helhed og det Resultat, at der fra Tingels Side Støtte til delle my der efter all hvad der foreligger er kommet til bor ydes For« lagende, synes at have et sundt og be tryggende Grundlag for at kunne aabeøynde en Virksomhed i ». Stenindustrien. Man vil ne- denfor foreslaa, at der herfra ydes et Laan paa 10.000 Kr. under Forudsætning af, at der | af Erhvervenes Laanefond vdes | et Laan paa 25.000 Kr., og saa ledes at der gives Sikkerhed i Aktieselskabels Bygning og Ma skiner, eventuelt efter Statslaanet. Forslag: 1) Tinget A/S. Føroya grotvirki (Færøernes Sten- industri) et Laan paa 10.000 Fond yder Kr. fra økonomisk under Forudsætning af, al der af Statskassen ydes Sel- skabet et Laan paa 25.000 Kroner, aðu 2) Som Sikkerhed gives Tinget Pant i Selska- for Laanet bets Bygning og Maskiner, Statslaanet. anmodes eventuelt efter 3) Amlmanden at foranstalte det videre fot om nødne med Hensyn til Ord ning af Laanoptagelsen. — Forslaget vedtoges den 3 Oktober. Hin dýra hjálpin. Landsverkfrødingur er óbljúgvur i sínum viðurgjaldi. Neyvan nakað so órektað telefon- verk í heiminum sum Feroya legtings. Herð orð um hin úr lagi væl- lenaða tænastumann landsins. táið ovggjavegin var til Miðvikudagin seinasta, málið um viðgerðar, framsetti lingmadurin år Kirkjubø, Jóannes Patursson. eina leysliga, tó harða frágreiðu um, hvussu maður, ið hevði til- syn við vegum, harra H. O. Ja- cobsen, landsverkfrødingur, tfggj- aði sær í sínum starvi. Tilhovið var, at landsverkfrød ingurin Í frágreiðu Ssinl um vegir hevdi sagt um Kirkjubø Velbastað vegin, at hann var í ringum skilið og illa gjørdur. Í hesum sambandi heitli Patursson á figgjarnevndina um at fáa 3 menn til at sýna henda veg um hogga hann tað aftur upp í og konstater illa stødum, so kann asl, um vegurin er væl ella gjørdur. J. Patursson segði m. a.: við Fyri = inginiorarbeiðið vegnum Kirkjubo—Velbastað, har verkfroðingurin bert hevði verid lil staðar í sjey letur, hevdi hann kravt hesa kom- munu eftir 1160 kr. Kommunan fyri heiman helt hetta vera on miklan pening, men landsverk- froðingurin segði seg í hvussu so er al hava rælt til 100 ki um dagin fyri slíkt arbeiði. Við at leita sakforarahjálp fekkst hetta stóra viðurgjald, ið lands verkfrødingurin kravdi, niður í 500 kr, tó tað má sigast, at hann kundi gjørt hetta arbeiði fyri nærum einki, og vit røkn- við ti, tí so góða fasta løn Tað er skilaleyst, at tingid skal geva fær hann frå loglinginum. hesum manni so ovurstóra lon, og umframt honum at þa) loyva hagreiða kommunurnar soleiðis. Fyri hesa stóru løn, ið verkfrød- ingurin fær frá linginum, skuldi hann sjálvsagt fyrst og fremst hildið standi, men ger hann tað? Nei, Meðan fólk í ótarnaði kunna lelefonverki í góðum norðurløndum millum illa til at tala londini, so ber ofla