týsdagur 5. januar 1932síða 1

nú Á 1 FRÆLSI -FØROYA- JAVNADUR SOCIAL. DEMOKRAT BRODURSKAPUR forsid uni, Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið orto. Lvsingaprísur fyri petitreglu: 30 ovr, á , . . Blaðið | , 20 r. á 3. og 4. síðu. Við størri lýsingum fæst ” verður bilagt á posthusinum, brævsavnarstoðum . Nr. I. . ! ”åvslåttur Í prisinum. | Tirsdag hin 3. januar 1932. og skrivstovuni. Telf, 143 | 6 arg. ere 2 Foroyingar, hareftir tað var | ovmikid av at ríkið hina for- | på Hvat vil (1 aVnaðarmenn | givið Foroyingum tilhøvid til | oysku målreisningina um í hill | Trælast TISeN | 9 meiri og slørri heimaræði. Til- | politiska stríði. Tad hevur ikki | | LÅ o boðið var framsett av tí táver- | verið til bata fyri målreisningina | L hvat hava (eir kvittannm? andi dómsmálaráðharra Adler | í Foroyum. | 1932 3 € | Alberti. Men Føroyingar litu | e - ikki sær til at kunna taka vid 1912 1913. ; tilboðið. ið | ; Paa given Foranled- 4 í Ø Í { fl tesum tilbodid, ið hvussu so Meðan menn og kvinnur, so | k Upprunio Javna ars Cvnunar, $ arvsæ áll var eftir »Dimmalætting« at | hvort sum tey komu til års, | ning undlader vi ikke javnaðarmanna doma. Hetta alla tíð verandi | ingu í annaðhvort sambands- | herved at meddele, at o . Føroya javnaðarmenn i framtaki á Føroya Løgtingi. Eftir M. S. Vidstein. 19. januar 1932. Tað er hvørjari hvørjum manni og kvinnu í Føroyum Løgtingsval skal Tað er foroyskum kunnugt, al vera 19. januar. eisini hvørjum veljara kunnugt, at hann henda dag alla hondum (il at fåa sett eitt nytt hevur sínum megina Í Løgting, ið kann verða til heið- irs fyri land okkara og okkara fólki til miklan sóma og frama. Veljarar kring um allar Før- ovar skulu henda dag velja menn inn á Foroya aldargamla ting, ið regluligu og rættvísuliga vilja stríðast fyri fullfíggjaðum menniskjaræltindum í Foroyum. 19. mannalívi januar er lí stórdagur í okkara, og eigur (i eisini al verða ein søguligur politiskur stórdagur. Foroya ga av- veljarar hava orðið og eig gerðina um, hvussu Logtings- arbeiðið skal fara fram í næst- komandi + árum. Javnaðarstevnan. Javnaðarslevnan, ið allur hin mentadi heimur meiri og meiri fylkist um, og sum Føroyingar nú eisini eru farnir at fylkjast um, er borin í heim fyri mong- Hon borin í heim við teimum kensl- um øldum síðani. varð um, ið byrgdist í lí fyrsta menn- iskja, 10 av yvirvaldinum varð boygt til knyggja, tvingað til al 5» lúta og Ð verða trælur yvirvalds- ins. Henda tíð, har menniskjan var nýlt sum trælur av yvir- valdinum, vardi, sum ollum kunnugt, mangar oldir. Tó doyði onganlíð tær kenslur, ið rørdu seg, táið hin fyrsti trælurin lútuði, kenslur fyri at reisa seg aftur á følur, kenslur, ið seinri bornar til lúið vóru sjondar, lavnaðarsteynan breyt seg fram, bæði frá árunum við megi og 1789 fólkafylking 95, láið talv- urnar við krovunum um menn- komu iskjarættin, lívsrættin ran, Krøvini um menniskjarættin. Krøvini um menniskjarættin vóru borin fram fyri almenn inginum í 1795, og vóru ley særliga løgd á hina mentunn- i arligu reising menniskjans. Har frambildid hill torvuliga í at fáa fullt fólka veldi. latast í var sterkliga Lóggávan skuldi fólks ins hond, gjøgnum fólksins valdu álilismenn á lóggevandi fLingi. Eisini var longu tá kravt 21 ára valrætt fyri mann og kvinnu til allar álitispallar. Samfelagsins skylda er at lívga tey gomlu á ellisárum fyri stríð teirra í læn- astu samfelagsins. Okeypis upp- lýsing og skúlagongd skal vinna frama. Friður millum tj6dirnar. Øl og harðliga borin fram longu tå hesu krøv vóru bersøgin í líðini. Og yvirvaldid eirdi sær ikki í síni ætlan at kúga rørslur, ið bornar vóru (il sjóndar av vaksandi manna- múgvu. Ur Fraklandi, har hesin fræls islogi kyknaði, breiddi hann seg eystur yvir miðaleuropu. Og nordur gjøgnum Tyskaland kom Danmarkar, til Svea- Men hann til ríkis og Noregs. NÓGV skuldi vatni renna í enn javnadarstevnan vann vestur til Føroyar. 1901. Í byrjani av 1901 og nøkur år aftrat så lad Gl, sum um javnaðarsleynan skuldi fáa byr her á landi. Það var láið »Tinga krossur« byrjaði at koma út. Í Føroyum hevdi »Dimma« verið einsamoll um alt politisk »slarv«, og frælsishugaðir menn, ið sóu hella nýggja blað, fingu tokka til lad og vónaðu, at tað fór at halda fram sum byrjað. fyrstu 3 eisini hella leið, ið útyvir tær Væl gekkst eisini tey árini, men so var blad komið inn á eina ella hugsjónir, ið kávaði ska vaði lað verið Nú var hella blað meiri enn annað hevði talsmaður fyri í byrjanini. vorið málgagn hjá stórbónd- anum í Kirkjubø, ið nú tyktist at hava fingið góðan politiskan byr, í samarbeiði við hitt danska við I, C. ríkisráðið Christensen á odda. 1905 — 1906. Samarbeiðið hjá J. Patursson vinstraflokkinum tilboðið til við lí danska var endað í einum hesar hav, áður afturhald andovdi ímóti við hug, og lað vóru ikki bert vokur orð, ið frá hitt danska teirri síðuni kom fram um ríkisstýri. Táverandi sýslumaður í Suð uroy var so stuðlaður til al leggja uppí hill politiska stríðið - og so vóru Føroyingar skiltir í tveir politiskar partar: Sam- band og sjålvstyri, Í valstríðinum í 1906 sigraði sambandsflokkurin. Ein hin storsla missgerð, ið gjørd var, láið Foroyingar poli- tiskt fóru i lviningar var, al spurningurin um Føroya måls rætt í Foroya landi var kastaður inn í hetta, tá ibyrta politiska kegli, Meðan sjálvstýrisflokkurin lók mong av gamla »Føringafel- ages endamálum, særliga ley målsligu, so hevdi sambands- flokkurin bert eina uppgåvu: at vera ímóti. Her er at merkja munin millum hesar politisku flokkarnar á teirra fyrsta degi: Meðan sjálvslýrisflokkurin legði sína stevnuskrå miðjandi móli broyting í lí heimliga stjórnar lagi vinna móðurmálinum > og rætt, so hevdi sambandsflokkurin bert tað einu og somu uppgåvu, at sparra ímóti og verja líkindi, sum ólíkindi, sum ley vóru og eru. Hitt politiska stríðið. Hitl politiska stríðið millum báðar flokkarnar í Føroyum harðnaði í hverjum báðir og løgdu teir hvønn annan undir at føra Føroyar og Føroyingar aftur eftir hali. Stridini stóðu altíð mest og harðast um okk- ara heimarætt í Foroyum. Sjálv- helt verja og nora okkara heimarætlt. stýrisflokkurin uppá at Sambandið har aftur ímóti setti hart ongan moti hørdum ti leir vildu heimarøtt eiga í okkara landi. Sambandsins stríð var so skjótt fort út í æsir, suðuri í Danmork, at hin danski vinstra- flokkurin var umvendur. Teit vóri nú farnir at halda við Sam bandinum, sum leir gera Meðan stríðið flokkar, uttan nakran bata fyri enn. millum hesar var tað land og fólk okkara, ført í tyktist altid, sum flokkarnir gloymdu lað, ið mong ár, so mest tørvadist til dagin og vegin og í staðin funnu hvønn annan í stríðið her horum Lill partar, at teir altíð hava gjørt partastríðið. må sigast um báðar ella sjålvstyrisflokkin, so vóru unglingar ymsastaðni í Føroyum, 1912 av hugsjónum longu um 1913 hugtiknir javnaðarmanna. Gjøgnum lesnað og frágreið- ingum frá evnaligum unglingum, ið verið høvdn í meginlandinum, gjørdist javnaðarstevnan kunnug fyri eisini foroyskum ungdómi. So var hitt fyrsta javnaðar- mannafelag stovnað í Føroyum, sum ungmannafelag, við sæti í Tórshavn limum ikki bert Ð og úr Tórshavn, men ymsastaðni Nakran leiðis ávirkan á foroyskan poli- tikk hetta úr oyggjunum. bein- kom unga javnaðar- mannafelagið tó ikki at fáa loyvi til. Men fagliga fekk tað kortini stóran tydning, at ungir javn- fylktir. hetta felagið byrjaði at starvast, aðarmenn vóru Fáið var einki arbeiðsmannafelag í Feroyum. Nú eru ley 8 í tali. 1925— 1926. Um heystid í 1925 vóru ibyrl fleiri javnaðarmannafelog. Hesa ferð vóru tað ikki bert ungl ingar, ið fylklist um javnadar- stevnuna, men fullmyndugir Arið royndu foroyskir javnaðarmenn samfelagsborgarar. ettir fyrsta politiska dystin, vid al stilla mann upp móli sambands- ins formanni við fólkatingsvalið 1926. Urslitid av fekk meðan valinum var, at sambandið hálvtriðja lúsund stemmur, javn- aðarflokkurin fekk stívar tåsund slemmur Til logtingsvalið 1928 stillaði javnaðarflokkurin menn upp til løgtingsvalid. Tað var, sum eldul kom i hina politisku koluna het å landi: »»Dimma« stóð í loga, alt vóð í trøllagleim .....< og »Tinga- krossur« tók til bylluna, hent asta kerhald hansara, og dongdi yvir javnaðarmenn, eina byttuna fyri og aðra eft Báðir partar vóru fullvisiv um, at javnaðar- menn vóru forir fyri at leypa stórt skák í tann foroyska poli tikkin, ið førdur var her á landi síðan Olivur Effersoe og Jóan nes Palursson møtlust í polit iskari holmgongu í 1905—1906. »Dimma« brigdaði Dansk- hava studlað til, al fekk figginda aftrat, ti teir høvdu jú billa inum al sambandið ein poliliskan Danskinum inn, at sam- vi í den kommende Byggesæson vil være i Stand til at levere Tømmertil uforandret lave Priser. ' BALSLEV á G00S bandið hevði hond í honk við Førovum og Førovingum, og vardi herverandi Danskarat moti førovskum vvirvaldi(!) »Tingakrossur« í sínum lagið legði foroyskar javnaðarmenn undir at hava í kvillanum af alt »P I jótraði »Dimma«, og >H vera eredanskt: í Fer oyum. Hensigten ?« at vilja javnaðarmenn?< geyladi »Tinga Í Suðuroy hevði hand krossur< ilsharrin Herluf Thomsen »Fø ovatiomdi« í hondum, og hann kundi gott verið heilavillur, sum jarmenn hann leikaði í, tí javna- fylktir OG logdu for voru uppi ovskan politikk. Keglið var aðalvápnið hjá báðum arvafiggindunum. Hitt frá báðum teim gomlu litað av (i mesta, ført var fram politisku figgindunum, var keglid, sum báðir hava text i síðani 1906. Sambandið helt fram, at tað vildi vera liðugt við danskari makt í Førovum, um javnaðarmenn fingu vind í ) Danmark seglini. Hann, ið vildi og Førovum væl, mátti halda uppá sambandspartíið, hinit flokkarnir vildu bert kunna »Skade vor Forbindels« med Hovedlandet«, »beina fyri donsk um måli« o. s. fr. Sjálvstýris flokkurin royndi at ræða Fer ovingar við lí mótsætta, Lt. d. at „Javnaðarmenn vildu leggja seg Í veg foroyskum heima- 5 in IVri rædi«, >Móðurmál okkara fekk onga slyðju frá javnaðarmonn hin Soleiðis mól um« 0. S$. Il politiska afturhaldskvørnin frammanundan løgtingsvalinum, Hvor mólstoðuflokkur javnaðar manna hevði sítt at brigda javn- aðarmonnum. Felags fyri báðar flokkarnar ætl- gomlu val ten javnadarmonnum tað tað anin at gera heitt, gerast hitt vakrasta, ið nýtt var til vápn. tað so sum kundi, og ikki val bert Uttan at geva meg í lag við at taka uppaftur nógv av tí, ið javnaðarmonnum brygdað var frammanundan valinum í 1928, p