týsdagur 11. oktober 1932síða 1

FRÆLSI | Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 síðu. avsláttur í prísinum. oyr. á 3. og 4. Nr. 41. | 20 *"FOROYA : oyr. å forsíðuni, | Við stórri lýsingum fæst | JAVNAÐUR Tirsdag hin 11. oktobir 1932. | kost verð ir kr Í, ur bilagt og SOCIAL DEMOKRAT BRODURSKAPUR +u fjóðringsárið Porto. Blaðið | 6 , 7 á posthúsinum, brævsavn irstóðum tovuni. Telf. 143 | . arg. Eysturgrønlands- spurningurin. Okkara tydningarmiklasta mál. Askoda- fiskivinna er landsins ninar kunnu vera ymiskar um leiðirnar at fremja fiskivinnu- líkindini sum bert. Men í hesum okkara høvudsmåli átti vit ikki al kunna sagt um annan, al hann við vilandi og vilja lekur støðu, sum ikki er samsvarandi við hansara hugsan um fiski- vinnunar tarv og frama. Eg skal í hesi grein ikki brigda bert í stullum MØNNUM, men greiða frá hvussu landið liggur og halda fram mína slødu og hugsan um eina av leimum oreinum viðvíkjandi fiskivinnum, ið um hetta mundi er eina sterk- ast uppi: Gronlandsmálið hevur sum heild hin stórsta al- huga her á landi. Al so er, er skiljandi, lí ein stóran part av sínum fiski veiða okkara sjó- menn nú við Vesturgronland. (ev seinastu árini hava okk- ara sjómenn søkt Vesturgron- landshavið á hverjum sumvi. Veiðan hevur verið góð. Men lessverri hava ræsurnar verið ov trongar. Hetta hevur — vid und- antaki av árinum i ål nervað slórvegis viðvíkjandi sjálvari fiskingini við sluppunum vid lad, at fiskurin ikki hevur trotid har, ið menn hava haft loyvi at fiska. Annað hevur nervað meiri. Særliga er her at merkja, at Foroyingar bert hava haft loyvi at nyta eina havn, Forovingahavnina. Táið tað et eitt ógvuliga stórt strekki, okk- ara fiskimenn søkja har uppi við fallið ógvuliga tvørligt og mein- Vesturgronland, er hetta andi fiskiskapinum. Vesturgronlandsfirðirnir eru høv, og » nógvir og stórir sum har og við landið er orgrynni Men Fiskimenninir eru greiðir yvir, við hevur bestu líkindir har. Og táið av fiski. her er stongt. at: snorisútróður bátum nú lvkist at tvørra við fiski uttanfyri markið, eru allir ting- menn og allir Foroyingar á ein- um máli um at krevja fiskiræs- urnar har uppi víðkaðar soleiðis, givið at fiska at loyvi verður eins og al » nærri landi loyvt verður foroyskum útróðrumonn- firð um. Her er eingin skilnaður og um al rógva ål á ymsum klovningur í. Allir standa samdir s væl er, al so er. Vónandi 0 J eydnast okkum Føroyingum at vinna lær sømdir í Vesturgrøn- landi, ið fiskimonnum okkara tørvar, Knappliga er annar og nýggjur láltur komin í Gronlandsmálið: Eysturgronlandsspurningurin, Hava vit nakrar „interessur“ í Eysturgrønlandi? Hóast Norðmenn og Englend ingar hava veitt í stórum við Eysturgronland Norðmenn kóp, bjarnar o. s. fr., Englendin- gar mest kalva hava okkara sjómenn enn ikki roynt um hesar leiðir. Men við leim góð- um royndum á Vesturgronlandi og vilandi, hvussu væl hevur » borið til Englendingum eru okkara sjó- Norðmonnum og hjá manna vónir til Grønland sum heild Eysturgrønland vaksnar í hverjum, og hevur soleiðis eins og allar leiðir og strendir Grønlands, okkara storsta athuga. Verða ræsurnar við Eysturgrøn- land ikki trongdar og kemur fiskiskapurin at roynast okkara sjómønnum væl har, hevur henda leið tann stóra fyrimun, at siglingsleidin er so munandi verður siglt, at stylri enn nú okkara sjómenn kunnu gera fleiri fiskiferðir hagar um árið. Til verið tíð til at gjørt meiri enn Vesturgrønland hevur íkki eina ferð um árið. So statt okkum, at liggur nógv á hjá »interessur« okkara verða væl vardar í Eysturgron- landsmálinum. Hvussu liggur landið í Haag Eysturgrenlandi viðvíkjandi? Sum monnum kunnugt stend: ur horð træta millum Danir og Norðmenn Eysturgronlandi við- víkjandi. Danir vilja ogna sæt alt Grønland og harvið eisini Eysturgronland. Hetta vilja Norð- menn ikki góðkenna, men halda annað rætt til í sær umframt hvorjum falli ein part av Eyst- urgronlandi. Táið partarnir ikki kundi koma til sættis, vóru teir samdir um at leggja spurningin rætt um ognarræltin og annan til Grønland fyri alheimsdóm- stólin í Haag. Trætan er soleiðis í fyrstu syftu ein ognartrætan millum tvey lond, tveir statir. Hava vit Feroyingar nakran beinleiðis rætt til sum tridii maður at fara til Haag og leggja uppí ognartrætuna? Kø g eri ikki søgumadur og skal vara meg fyri at tala sum søgumaður og særkønur í hesum Men eg máli. g hugsi kortini eo lali einans sum leikmaður » at vit mega vidganga, at vil einki søguligt ognarkrav eiga í Grønlandi. Heraflurat er at leggja, at sjålvt um vit átti eill tílíkt líð, tåid Føroyar vóru sjålvstyr- krav, ið stavaði frá eini andi, fríir og frælsir av ollum øðrum stalum og ríkjum, var tað ein spurningur, um vil sum eitt amt og partur av einum kongaríki uttenum Danir kundu | gingið til alheimsdómsltólin í við einum særligumg føl oyskum ognar- og rætskravi. Ég hugsi ikki hella fór at bera til soleiðis sum okkara stalsrætliga og stjórnarliga støda er. Men hver er leiðin, og hvat kunna vit so gera? Okkara vinnuvega »inleressur« í Evstursronlandi eru sum nevnt skylda er al stórar, og okkara verja tær. So sum slatt er kunna vil einans gera tað gjøgnum Dan markar ríkisstjórn. Nú hevur ríkisstjórnin á eini og hvorji líð ikki bert í hondum okkara men skyldu at verja ymsu »inleressur,« og vil hava rælt at hugsa og vænta, at hon ger lað av egnu áðum. Men royndir prógva, at henni ikki altíð eydnast so væl at reka okkara orindir av teirri millum aðrar orsøkir, at tað í ríkinum eru aðrar »vinleressur«, 10 rogva móti okkara krøvum og ynskjum Hetta hava vit eina sjónkast sannað í Gronlandsmálinum. Vit vita, at Gronlendingar hava tikið harðliga til orða Eysturlandsmálinum. Teirra tala og leiðir har uppi eru ikki okk ikki men neyðturvuligt at ara. Er lad lí bert ræli lata okk rodd og Dana landsmálinum. ara ynski hoyrast yvil fyri stjórn í Eysturgron Grønlandsmålid hevur verið einmælismál okkara millum Hetta er eitt politikkur av rottum ikki skuldi at:allí mál, sum parta átt nakrar røtur við tað, partar, útgerðamenn, fiskimenn og allir Førovingar eru felags um krævið og ynski al krevja veidurælt og fríar ræsut uppi í Gronlandi Men so logið og harmiligl tuð er, so tykist lað, sum partapoli tikkurin hevur brotið einmælis støduna í Gronlandsmálinum og lopid klovning i. I ongum máli ráddi meiri um at staðið sterki og samdir allir sum ein, enn i hesum fyri Foroyar og Føroy ingar so tydningarmikla máli Ojavnin og klovningurin sum bands- og sjålvstyristingmanna millum må koma Førovingum illa við og åtalast harðliga. Javn aðarmenn átalaðu hann á tingi og mæltu til at halda partapoli tikkin burturi og standa samdir, eins og vit altíð hava gjort í Gronlandsmálinum. Men einki bætti. Tó sannleikanum trúgvur skal sigast, at sjålvstyrismenn vóru sinlir at taka seg aftur og leita aftur á ta upprunaligu felagsstøduna. Men ilt var komið í, og sambandsmenn vóru ikki sintir at:taka seg aftur og dvína, So statt standa komu menn alt | | | | | kundgor | | | | | | | | og hvat skildi menn? Sjålvstyrismenn bóru Hvussu lá málið á tingi, inná | tingborð bræv viðvíkjandi Eyst urgrønlandsmålinum, aftanå al søguligu å målinu at Lagtin at dómsft. bekendt hava har teir, norlid við (å og vinnuvegaligu síðu ni, SIÐa | Det tykkes os derfor, | | vet bør søge udvirke, len i Il: med de ag bliver gjort Ll færøske folks ønsker i Grønland spørgsmaalel Og F Cro 'rnes forhold til spor osmanal bliver velvilligt modtaget af I tingel he model at udvirk bliver ke udenrigsminisleren ring lagt forslag. Nevndi til viðgerðar, cinum ål ara okkara Grønlandsmålinum Í | Nevndin Henve Um Ih skot varð 1 nstilles, e, at do lfald denne sa at tinget an udenrigøsministeren om Haag ! mstolen ndt med saven, og al ligt lc des for den norske reg ingels betænkning og n, ið fekk hella bræv kom so fram vio Hi, ið greiðir frå okk fiskivinnuvidu vnskjur skiflum og n vidvikjandi heild. sin setti fram hetta ein í | ma lisuppskot ndelsen Bemsær tú nen no; drállur. Ymsum OL boðaðu ri 1 SOLI Í Grønland vero settu knin | naarinnar upp orða so mikil dámdu tað brovtins ImWupp 1 STN | brovlingat vet henstillei til Ree imsvarendt Ort Fars UOmsol FO | Don Hang bliver øjort be med vi Um heita uppsko kom Í standa eitt eljustrid millum sambandið og lystýrið Ég helt í hesum ordadrålti al uppskotið frá nevndini og brovtingaruppskotid gott kundi viðtakast bæði sum suplerandi hvort annað. Menn målti lata partaklandrið fara og royna at standa så armikla talan var leyk við, aðu at koma skolti og Fúið málið kom aftur fyri, | | komu sambandsmenn fram við | | hesum broytingaruppskoti | », Som nyt Punkt [det Lagtinget forudsætter, al der ved Domstolen í Hang til kendes det danske Rige, hvortil Færøerne man í | m Mi. vonlevs at saml við fingu viðgerðina útselta. horer, Men iesum lydnin cnmingarl Orðadrálturin andsmenn boð broylingarupp Overhøjheds- | relten over Østgrønland, andra- ger Tinget indstændigt om, at alle østgrønlandske Fjorde, Sunde og Vige, som ikke alle rede er inddragne under Mono pol, saavelsom Sølerritoriet ved Østgrønland skal kunne benyt tes af Færøerne som Basis for som Fiskefelt, saale- erøernes Fiskeri sam- Van end des at F mesleds ikke faar andre skeligheder at kæmpe med dem, Is og andre Naturhindrin- er maatte medføre.« Val kl jan um at koma (11 miu VII ru ver VvOru nirnar kvaðna minni nú, táið målio kom aftur til seinra helm- ing á triðjt Ógerð | mælti in aftur til semju, so allir kundu koma at standa fylktir, sum ein maður, um okk ara theilan Sjálvstýrismenn vildu taka brovyling iruppskot teirra aftur, um mbandsmenn vildu afturtaka teirra. o halda ( bert Í Nn ndaruppskotið Men sambandsmenn vildu, sum 161 KÍ Mær dámdi ikk it vit úttal du okkum um, hvat ið vit hildu úrslitið fara verða. tí sum | nenn høv t ikki um rer | Ina avgjørda mel um VSÍ ) av trætuni O r tað klókari gjørt at Í tað Har tveir partar el rætt mi. | þá: r seg af hava utlit ti SIØUI Og skuldi tað hent, at tann parlurin, ið vil hovdu hildið ímóti, kom at bera um ikki allun so nakað anv sigt im eim, stóðu vit belri i eri eutralir« og ldu okkun il okkara ovogynskium óheftan og fullan | turæltt Heldur dámdi mært kl l ndantal teir hirðir, Í | 1] ede é Í i M pol M ) kk lá KU be kkum it vil | vóru samdir, | } ( vnokta msetta [I y kkara erunl Í it Da r skuldu nna un tatsborgarar í danska kinum mega vil hava be kindi at vinna sømdir í Evsturgronlandi. enn um hetta land kom undir fremmandan stat var min støda at greiða itkvoðu eisini fyri sambands- uppskolinum, um tað ikki varð tikið aftur So tatt lat er tað at geva iheitan Í | tað .ysturgrøn- landsmålinum mest mun- ndi fylking og kraft aftanfyri stødu mini seg, standa fremst i til málið, og greiddi eg tessvegna itkvødu fyri nevndar- og báðum broytingaruppskotunum, so hvert sum tey komu tilatkvoðugreiðslu. Men at Foroya valdu álitis- menn skulu orka at lata