týsdagur 11. oktober 1932síða 2

partaklandrið fara í so tydning- armiklum og innlendis sæð ópolitiskum máli sum hesum og standa allir sum ein — tað er meir enn harmiligt. P. M. Dam. Føroya Løgting 1932. Umsókn frå Tveroyra- monnum um neyð- hjálpararbeiði. Herviligt álop á arbeiðsleysar arbeiðarar. Eitt skart og fyndugt aftursvar frá P. M. Dam. P. M. Dam: Tað er soleiðis, at kreppan, ið nú vart leingi, hevur rakt eina harðast hevur ley pláss, hvar ið ein hópur av fólkinum einans hevur daglont arbeiði at dúga uppá. Arbeiðið er minkað í stórum, samstundis talid á arbeiðarunum er Hetta hevur ført til eill ræduligt arbeidisloysi. Teir ið at arbeiði, soleiðis sum vaksið. ar- beiðarar, einki hava liva uttan vorðnir Hjá reinu neyð, svølt. eitt plåssum, id er særskilt arbeið- Av (i ógvuliga sterkt minkandi, er har eru illa talan av staddir. ta ógvuliga nógvum er um Tvøroyri er av teimum araplåss. at arbeidi er vorðið ógvuliga trongt og illa statt hjá nógvum arbeiðarafamiljum. Hópurin av arbeiðarunum hava framvegis leingi gingið og > ganga » arbeiðisleysir og tað er einki táið í neyðin stendur í dur- skrøggad, umsóknini er sagt, al inum. Arbeiðararnir á Tvøroyri hava í neyð teirra søkt sóknarstýrið | um at sela arbeiðir igongd, men hava fingið til svar, at sóknar- slýrið vegna » peningatrot einki kann gera. Tað sær lí svárt og dapurt út hjá arbeiðarunum at ímóli ið nógv arbeiði, kunna bert geva | velrinum ar- | ganga beidisgevararnir, fyrr góvu itið »Enigheden« — hevur kort- ini einaferð roynt seg. Tað var ein stør fyritoka, tað fór undir, »åsvirki« kallað. Men henda fyri- toka gekk »nedenom og hjem. Skulu vit nú hjálpa teimum afturfyri? Umsóknarfelagið sigur, at tað er so illa statt — tað er kanska rætt. Men vit lingmenn av bygd vita, at tað er líka illa statt á bygdum. Tað kann ikki vera talan um at hjálpa hesum monnum særliga uttan at allar bygdirnar verða líknar við og td orkar tingið ikki, kann tingið ikki. Ein av leim talarum, ið hava haft orðið, segði, al eingin jørd var á Tvoroyri. Er eingin jord á Tvøroyri? Nystani hevur åtskifling verið tað man vera jørð, ið er úlskift. Trongisvågsdalurin er stórur, og nógv jørd er úli á Tvøroyri. Jorðin gevur ikki pening beina vegin. Tad má várast, áðrenn heystað verður. Men sannleikin er, at leir á Tvøroyri hava einki lagt í at dyrka jørdina. Tvør- oyri er ikki verri slall enn onnur pláss. Tað hevur ein fyrimun. Á Tvøroyri verður givið nógv arbeiði, ið hini plåss- Men tað er lætt- ari at fara oman til forrætning- ini ikki hava. arnar enn at dyrka jorð og gera annað, ið Tvoroyramenn hava Fólkið har er avvant við at hugsa. Mortensens ið vit allir kenna, hevur avvant fólkið við al hugsa. gjørt ov lítið av. y- forrællning > - Hon hevur verid ein forsyrgils- ið fólkið, at al tað blíva ødrvisi. hevur litið á. ins anstalt, uttan hugsa um kann »lsvirki« tíð forsyrging. Nú, táið tað er farið lað var so eisini eina ein vil standa tó enn — og ar- beiði ikki er nóg nógv ll allar, stendur arheiðisfólkið ultan al duga at hugsa sær til at hjålpa sær sjålvt eins og vil úli á bygd. ið haft lært fólk at hugsa, hava heldur av- at leinkja. Í verður lært nakað av leks- | Skúlarnir, skuldi vant ungdómin leim ium, 10 einki hava at:lýða. eill slød av arbeiði, sóknarstýrið einki gera verður > kann og heyslið og veturin við lítlum og | | | ongum úlróðri, sum lilfelli | | | | | hevur verið tey seinastu árini, kann einki vænlast av sjónum, 818) Ð eiga ikki bát al fara hertil er at leggja, al mangir Soleidis sladdir í neyð og vónloysi venda arbeidararnir sær til Føroya løgting um hjálp, um at fáa arbeiði sett fgongd til velurs. lg mitt heita miæli, vil geva hesi umsókn OU Ð VÓNI eg | hjartaligasta við- | al roynd teir føj og heiðr- | | aðu tingmenn al gera (ad, teir kunna, fyri al finna ein | útveg, so hin versla neyðin kann | haldast frá durunum. Málið er eilt fíggjarmál, og beini eg lad tí í fíggjarnevndina. Kr. Djurhuus: Ta0 er tessverri soleiðis sum Í umsóknini sagt, at arbeiðiskorini eru ring á plåssinum og søkja teir um studning frå tinginum. Teir, ar- beidararnir, hava bert arbeiði at Jfta á lessverri jga teir fækstu. jørð í er henda umsókn komin so seint inná ting, at lad al er verður ringt hjá tinginum nakað. Veganevndin gera Ð Føj liðug við sítt arbeiði og veg pengarnir eru byltir. Eg haldi befala andragandi til regeringina Hon hjålpt Tvøroyramonnum við at lað vera best at an- um al hjálpa hevur fyrr sela arbeiðið ígongd. N. Niclasen: ikki at neyðrópandi Sum tíngmaður lata al henda umsóknin er kann eg bita 5 merki í, vera ógvuliga og inn- treingjandi. Men tað undrar meg, nt teir koma il Hví royna ikki Tað felagið, »Fylking« hugsi eg tað gilur, lað hevur vist einaferð | tingid. leir sjålvir? Uli á bygd hugsa vil um velurin. Har eru vit vanir við al rokna við, al ein má vára, áðrenn ein heystar. Har royna vit at hjálpa okkum sjålvir til at standa vetrinum ímóti. Tað mega Tvøroyramenn eisini gera. Teir eiga at fara úl al vella, heldur enn al standa hendur í | buksum við skivuna. Kann løgtingid sela offentlig arbeiðir fgongd? Kann tað of- fentliga belala — skulu Fugl- ingar og aðrir betala fyri Tvør- oyri? Her hjålpur ikki at rópa uppá kapilalistar. Teir hava vit lessverri ov fáar av. Er nakat lingmuður førir al koma fram við uppskoti um at sela hetta umsøkla neyohjålpararbeidi í gongd bert fyri Tvøroyri? Fiski- menninir kunna ikki betaln. | Hvat kann tað gavna at uppi- halda Tvøroyri og drepa allar kg haldi g nog Tvoroyramonnum, kenni nógvar Foroyar? nv menn har, men leir hava gjørt tann óbotliliga feil ikki at duga at hugsa sær unnað, enn at líta á daglønararbeidi við forræln- ingar. Kr. Djurhuus: bg skal geva Niclasen rætt í, at jørd er á Tvørovri, men so eru vil ikki meiri einigir. Jørdin eigist av lraðar- 00uls- elg 5 einstakum og monnum. Arbeiðararnir yvirhøvur onga jørð. at prolokollina, at til ina vid løglingsins viðmæli. A. Samuelsen: Eg skal stull siga mína meining. Ég ivist ikki lað umsóknini. Men eg undri meg Ég vil seta uppskot fort til umsóknin sendist um, verður regering- Í, al er sall, sum sagt er í planinum, var tingið nú liðugt og tingmenn heimfarnir. Um- sóknarmenninir hava soleiðis stóra skyld — og eru ikki farnir rætt fram. Eg haldi vid Nicla- sen, at fer helta mál í nevnd, mega vit taka allar Føroyar við og geva ollum plåssum eina til- svarandi anbefaling, sum er fyrisligin til protokollina. Um- sóknin er skrivað á Føroyskum, tað er keðiligt, táið hon skal til regeringina. Men lað gerst ikki Vit hava ikki bíðið teir skriva hana á Foroyskum. Teir við. mega hava hugsa sær eisini at Men um- sóknin må vera vidløgd av eini Kg trúgvi heldur ikki, at regeringin kann fara til regeringina. yvirseling. lessverri gera nakað. Soleiðis er (ad nakað troystaleyst. Men vit kunna íkki gera nakað, uttan tað sum Djurhuus hevur fyri- sligið. M. S. Viðstein: Eg hevði ikki ætlað at tíkið til hesari sak, tí eg sjálvandi eru samdir orða í við lad, ið framsogumaður okk- hevur Tað er bert fyri al triva í tað málsliga í hesum máli, eg havi bíðið um Orðið. ara borið fram. Fyrst má eg venda mær til harra Niclas Niclasen. Hann fannst al ti, at:arbeiðarafelagið á Tvøroyri var doypt umaftur, hevdi skift navn. Harra Nicla- at vila, at tað al doypa umaftur ikki er so sjåld- samt, her tað arbeiðara- felagið á Tvoroyri, ið er sloppið við sen eigur og er sær av sill danska navn. Øll vilja nå (il fullnar vera førovsk feløg, Før- ovingafelog Hetta hevur ávirkað navnaskifti á arbeiðarafelagið á Tvoroyri. So tað til harra Andrass Sámalsson, ið fannst at. at hetta frá arbeidarafel- aginum, ið nú er ætlað at:senda til toroysk feløg og hava føroysk noøvn. er bræv var skrivað á foroyskum máli. Nei, hetta er ikki -g Vildi sæð, al rikisstyrid sendi brævið aftur, tí ao var ríkisstýrið, skeivt. F skrivað á foroyskum máli. Rødarin segði seg fyrr at hava sagt tað á tingi, at vit hava verið hangandi saman við Danmork nú í so langa líð, at so frætt málti lað nú verið statt niðri hjá al onkur kann skilja føroyskt mål. ríkisslýrinum, N. Niclasen: Til Djurhuus skal eg siga, al óðalsjorð er, og hon er ikki burturi. Jorð má kunna fåast til at velta í hjá tí, ið vil velta. Eg vil ikki stemma fyri uppskotinum hjá Djurhuus, og eg skilji ikki, at Samuelsen kann gera tað, ti kanska regeringin selur neyð- hjálpararbeiði fgongd við at seta »lsvirki« aftur igongd, ikki al hann hvørki hevur lut ella deil i »lsvirkinum«, fáið tað fer um ferð. Kr. Djurhuus: Oðalsjorðin er Men ikki í høndunum á arbeiðarunum. Joh. O. Joensen: Eg skal bert al slemma fyri uppskotinum um at fara til 1073) > so kann Samuelsen SÍÐA, koll aðru ikki burturi. hon er siga, eg kann ikki regeringina, utlan at uppískoytt verður at taka onnur pláss við. A. Samuelsen: TåiO hini plåss- ini íkki hava sokt, er eingin grund al taka ley við. P, M. Dam: Eg skal til Johs, O. Joensen siga, at eg ivist ikki i, at trongd er til neydhjålpar- aðrasleðs enn á Tvør- Men luð rætt, sum Å. Samuelsen segði, at hini pláss- arbeiði oyri, er ini hava onga umsókn inni, og lað er eingin grund al gera úl- litið verri, enn tað er, fyri um- sóknina. Ullitið, siggi eg, er all annað enn golt, Sum eg skilji á hava orðadrállinum, tingmenn løngu líkið stødu til hesa um- yvir, at teir hava bíðað til 28. septembir, tí um alt gekk eftir | sókn, og slødan er tung og tingmenn halda seg einki at kunna gera! Tåid so er statt, noyðist eg at ganga við Djur- huusar uppskoti, hóast lað tyk- ist at vern nytluleyst, ífylgju hvat ið A. Samuelsen sigur. Men tad er eins skylda al royna sjålvt tad vonleysasta í hesum máli. Tað ger mær Ometaligt ilt, at arbeidaraflokkurin á Tvor- ovri, ið einki kann sjálvir, einki munandi arbeiði kann frå arbeidisgevarum ella kommuni, eisini skal nyltuleyst í logtingið. Taka kunnu teir íkki. Teir kunna íkki gera meiri enn at heita á hill almenna í neyð síni. Ég hoyrdi, at Niclasen segði, hann var góður við Tvor- Men skal hansara lala vera at: skilja sum ein „kær- leikserklering“, hugsi eg, at allir vil lingmenn megu fara al um- leggja okkara falan av, hvat ein tilik vil sign. Tí sjáldan havi eg hoyrt eitt beisk- ari, og meiri omedføl- andi ålop å ein flokk enn Niclas Niclasens talu. Eg vóni, at hinir heiðraðu ikki eru góðir við Tvoroyramenn á sama hátt sum Niclasen. Niclasen helt tað vera logið, fáa heila at oyramenn. »erklering« hardari tingmenn at Tvoroyramenn komu til tingid við áheitan um hjálp. »Feir kundu royna sjálvir! Hvønn skuldu leir komið til í neyð síni lá? Arbeiðisgevararnir kunna ikki hjálpa, kommunan kann heldur ikki, jarda- og ognarleysir eru leir Mestu. Tað er rimuligt og nållårligt, at teir heila á tingid. Tað er rimiligt og náttúrligt, al al tingid skal hjálpa. Tingið er til tuð at gera korini og livilig hjá fólkinum. leir vóna, sama, rúm »Arbeidararnir á Tvoroyri eru betur stilladir fólk úli á bygd, teir kunna rógva al, velta enn eins og bygdamenn so og > hava teir hópin av arbeiði, ið bygdamenn ikki hava,« sigur Niclasen. Eg veit, at fiskarar og menn yvirhøvur hava lað trongt. Eg vildi skilt Niclasen, um hann sum loglingsmaður royndi al hjálpt leim. Men hvor kann skilja hann, tá hann ikki bert ikki er sinlur al gera nakað fyri at hjálpa bygdamonnunum, men nýtir fleirra ringu umstødu til af hart ímóti ul neyðstoddu = umsóknar- Sela seg hjálpa hesum monnum. Niclasen veit, at leir flestu hava onga jør0d at velta í. Niclasen veit, at vidurskiflini hava skipuð seg soleiðis, al teirrra liv er innstillað at liva av daglonlum arbeiði. Men Niclasens veyma hjarta“ blundar og vil ikki síggja og viðganga hetta. Hansara Ofatiliga »rættvisi« hin til Tvoroyramenn vera og ómeluliga »g6dska« lykist tankanum ikki arnar, men eisini lær stóru for- at berglikin av um al revsa, tukla bert arbeiðar- rælningarnar. Arbeiðararnir skulu eiga tað fyri teirra virkis- Hetta er ein ikki ófarlig leið, Niclasen roynd, ið misseydnaðist! vil ganga, at óhapp og ringar heldur Skulu arbeidararnir umstødur skulu hartast enn bolast. harlast fyri teirra óhapp, verður lað ill al pláss, sum kemur al ganga frítt finna nakað slað og i, i av Niclasens hartingarhond, ti trolabúgy = vid milliónlapum, óeydnis- og illa á holdum alla duga komnar fyritøkur finnasl slaðni. ikki at hugsa, A/S. Mortensens forræltning hevur forvænt teir, lært teir til ikki at hugsa ella nakað »Tvøroyramenn royna al gera sjålvir,« sigur Niclasen. Hella er ikki eili á av skodsmåli! Beiskt, hart, kalt og hjarlaleyst. Niclasen er næstan ósamdur við stulllign seg sjálvan frå einum degi til dapur fyri umsoknarmenninar: annan, Ein dag hoyrir ein hann brigda mær at raka kapitalist- arnar niður og leikar ødisligur, Ídag rópar hann harmaróp ímóli forrælningum og brigdar teim at hava spilt fólkið og har- við virka samfelagsoyðileggjandi men samstundis grætur hann yvir, al td eru so fáir kapita- listar. Hetta rímur illa, tí vóru Meiri kapilalistar, vóru fleiri stórar forrættningar og við leim- um ein størri hópur av arbeið- arum, sum Niclasen sigur eru ómagar, 10 ikki duga at hugsa. Tað er kapitalurin, tær stóru forræltningarnar, ið gera ley stóru plássini, ala arbeiðarar til sín. Tí ullan arbeiðarar kunna tær einki gera. Niclasen vil ikki , hava stórar forrættningar við einum slórum arbeiðaraflokki ullan um seg, men samstundis grætur hann eftir kapitalistum, ið. neyðlúrvulig: uppbyggir stórar forrættningar og fyri- lokur. Skilji hella, hvor id skilja kann! Samfelagið er nú at oll ikki kunna sama arbeiði. So hállað, eitt og gera Tað kann líka so lítið vera bara fiskarar, sum tað kann vera bara arbeidarar í einum samfelagi. Fiskarar mega til fyri at veiða fískin, og ar beiðarar mega líka so neyð- turvuliga til fyri at: arbeiða fiskin og annað heima. Arbeiðararnir verða drignir av leim slóru forræltningum og fyritokum til tey stóru plássini. Teir ganga út av oðrum viður skiflum og verða meiri og meiri einans innstillaðir til hitt særliga arbeiði við forrættningar og aðrar Jorð teir ikki, nógvir heldur ikki bát, tí teir hava undir viður- skiltum ikki tíð at:rógva út ella at dyrka jorðina, ið teir á aðru síðuna ikki hava ráð at keypa ella høvi til at fáa falur í. UL viklingurin til tey stóru plåssini ikki bert ovum, men alla staðni í verðini. fyritokur. hava vanligum góðum gongur søleiðis í Før Her er talan um eina útviklings- lóg, sum vil ikki sleppa uttan- um. Alla staðni í verðini við- gange menn og rókna við hesum úlviklingi. Táið so lað ið hava skapt ein særligun arbeið- óhapp hendir, at virkini, arastand, íkki kunna ganga sum áður og 2 arbeiði, kenna teir, ið skipa fyri (0 ga geva lad neyðlurvuli borgum, lud sum samfelagsins skyldu at hjálpa teim neyð- støddu arbeidisleysu, ið eru komin burtur frá ollum Vil verða oðrunm kunna ikki for við at vísa burtur við um! Vil menniskjaligu ut royna at hjålpa teim arbeidis- livivegum. Svara al bert leim arbeiðisleysu svarinum: (no mega lil hava la sømu skyldu, sum hini londini, leysu. Tad er eill skeivt og rangvort svar, at leggja alla skyldina á tey arbeiðisleysu, tí skyldin er ikki leirra, men samfélagsins útviklingslógir og skipan. Eg vóni ikki, nt nakar av hinum tingmonnum gevur Nicla- sen rælt og viðhald. Hansara sløda er hørd og órætlvís og sýnir nei, eg vil stødga við at sign tað. (Meira). | | f hl | Nr Ur Foroyum. 5 ve Torshavn. »Pinkid, ið hevur volduð miklan skaða fyri fiskaprisin á marknaðinum, hevur nú funnið banamann sín. Hin íslendski vilskapsmaðurin dr. Niels Dungal, hevur nú gransk- að »pinkid« so gjolla, og funnið út hvaðani >pinkiða slavar frá: Ind kemur við sallinum, og um