týsdagur 25. oktober 1932síða 1

FRÆLSI Nr. 43. 20 ovr. á 3. og 4. | Lýsingaprísur fyri petitreglu: síðu. *"FOROYA : SOCIAL DEMOKRAT BRODURSKAPUR 30 oyr. á forsiduni, Við størri lýsingum fæst JAVNAÐUR Tirsday hin 25. oktobir 1932. | Kostar kr. 1,50 fjóðringst verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum irid Porto. Blaðið | avsláttur í prisinum, | og skrivstovuni. Telt. 143 Sa vinnuleiðin skuggasíðuni og ber kuldans og | ollum samfelagsins kløssum verð- | Framleiðslan av teim ymsu | hitt almenna hevur brotið tær + | óeydnumerki á enni sínum. | ur hovuðsvirkiskraftin manna, | vorum verður størri enn brúkið. | einfaldastu rættvisisløgir við at ; Hesin hjartahilin, hetta sam- | bygda og landanna millum, | Vørurnar hópa seg upp og skúgva hina neyðstoddu fjøldina Gróðurin og vøksturin í nållåruni eru treyladir av ved- urlagnum, hila, sólarmegi, regni og mongum oðrum samvirkandi faktorum. Verður ein ella fleiri av hesum samvirkandi kreftum td. neyðturvuliga sum sólarmegin og hin vatan burturi, kriplast og mistrivnast voksturin. 9 lívið í náttúruni hevur sínar lógir. Verða hesar gróðra-, vokstur- og lívslógir náttúrunnar brotnar, kemur 6lag og mis- trivningur í. Men tað er ikki þert tað, ið vit í vanligum mál- brúki nevna nållårunna við OUT sínum fjølbroytta og marghåll- aða lívi, sum er undirgivið og treytad av vissum vokstur- og útviklingslógum. Eisini menn- iskjuni, samfelagið og tess úl- viklingur hava sínar treytir og ið reglum. samvirkandi kreftir, virka eftir vissum lógum og Loynan til hiti hepna og víðskygda stals- mannskynstrid og politikk goym- ist í evnunum at kenna hvorja av teim virk- einstaka mongu andi kreftum í samfelaginum og al duga al lata hesar ymsu kreftir virka so saman, at tað av sønnum kann sigast, at tað ber móli polilikksins sanna máli: at vinna hitl mest og best møguliga fyri allar sam- felagsins íbúgvarar. Men tróta hesi evnini, ella hava politikk- ararnir annað mál, kemur ólag, ójavni og mistrivningur í. Ýmsar greinti á samfelagstrænum, menniskjahópinum, kriplast tå, folna, meðan mistrivnast og aðrar trivnast, veksa og mennast ovur nógv av fleirri kraft og saft, ið av rættum skuldi borist hinum. Men úrslitið verður so statt, af ikki røkkur sína fullu hædd og samfelagsútviklingurin stodd, lí til tess krevst, at allar greinir í folkinum trívast væl. Misvøkstur og 6javni kennist less verri í stórum muni í samfelagsskipunini her heima hjá okkum. Teir, ið hava rált og ráða fyri borgum her, hava ikki stevnt ímóli politikksins sanna endamåli, men at kalla einans lagt lag í summar partar, ig klassar, í samfelagi okkara. Eins og Ssólarhitin er hin livgevandi kraftin fyri allan vokstur í náttúruni, er hjarta- hilin, hjartalagið, hin avgerandi faktor í mannalívinum og sam- felagsskipanini. Plantan viknar, bliknar og følnar, tekur tú hana úr sólini og setur hanu Í skuggan. Eitt fólk, eitt samfelag, ið íkki eigir hin rætta hjarta- , hilan, hjartalagid í sær, er á felags rætla hjartalagid er ilt al her heima hjá okkum, ið skuggasíðuni verandi stóru fjøld- finna hvar rópini frá teirri á ini um hjálp til sjålvhjålp fáa aftursvarað frá leim stýrandi og ráðandi: álv. pm Tað mega tit um, royni s Hetta er eill ikki bert hjarta- leyst, men órættvíst og fyri ongan eydnuberandi svar frá teimum, ið bera ábyrgd fyri la samfelagsins skipan og útvikling, ið hevur borið ta stóru fjøldina yvir á skuggasíðuna, har mis- ójavni sleingir Tí tað er trivningur og lívsins eydnusól úti. ikki bert satt, at ein fer ikki væl av ti, annar fer illa, men lað er neyvan so, at hann, ið er múgvandi og måttmikil a oðrum, kennir sanna gleði við mátt og vald sítt. Tann núverandi sumfelags- útviklingur er valdaður og fyri- skrivaður av tí »privata initia- tivinum« kapitalismunnar og sall, lað tað lad er Men at »privata anda og krøvum ein myrkur sannleiki. salt, hilt kapitalistandin er lessverri eisini tak lað inilialivið< vald, og og hevur á samfelaginum, menn- iskjunum, er so fast og sterkt, at:lað óivað enn eina líð kemur al Føroyum Vit rokna mannaætlini — og I út. tíðarskeið valda ikki ljósast eitt hesum sær mega lí enn við útviklingi. Hóast hann er dapur og tungur fyri hin minnimenta, noyðaslt sum hann låt- ast sum hann ikki var ein ma- ið menn at taka hann er. At binda fyri eyguni og fer tematiskur verunleiki, fram eftir vissum lógum, tess- verri jarnhørdum lógum og reglum, ber ikki til. Tað er vónleyst og tungt, at faktorarnir, tær samvirkandi kreflurnar í útviklingslógunum og reglum í núverandi samfelagsskipanini bera kuldans og sjálvgóðskunnar merki. Tað kenst troystaleyst og nívandi, at hjartans ylur og all fevnandi menniskjakærleiki og rættvísi ikki er høvudskraftin í samfelagsins vekstri og úlvikl ingi. Men her gerst ikki annað enn at hin á skuggasíðuni ver- andi minnimenta fjøtrada fjøldin leggur allan målt sin og megi á at taka broddin av kapitalist- andans og »privat initiativsins« køldu og hjartaleysu faktorum og kreftum Í leim øvulu og rangvørgu útviklings- og vokstur- Hetta ikki lógum fyri samfelagið. minnimenti gera eisini samfelaginum, tí áður enn skyldar hin bert sær sjálvum al men hjarlans ylur og rættvísi moti verður ikki rokkið at lívsins og politikksins sanna máli at heyja ikki bert einstaklingar og vissar flokkar, alt til råmlig kor, har hvor er men samfelagið ljós og Ð í fullari samkenslu føling OV vid annan, At nøra at sær og verlin á hvat annar fær,“ er sagt hovuðskraftin í sum áður g samfelugsins núgaldandi otvikl ingslóg. Einstaklingurin ella samlokur av nøkrum fáum, ið eru múgv- andi og hava kapitalin í hond 00 sela virkir og við lí fyritokur á til un, stovn endamåli við eini fjølbroyttari virkan og fram- leiðslu í mesta muni at økja mátt sín og múgvu. Hin talriki medvirkandi flokkurin, her á landi arbeiðararnir og fiskarar nir, fáa minst møguligt fyri stars og slit teirra. Samstundis sum hesi virkir og fyritokur vaksa og mennast í leim einstøku plåssunum, økist hin jarða- og ognarleysi flokkurin úti á bygd unum. Virkini skulu fyri al vaksa og trivast hava arbeiðis kraft. Hin ognarleysi kann ikki fáa jørd ella annað, id kann geva honum nóg mikið al liva av úli á bygdunum. Soleiðis statt verður hin ognarleysi flokkurin av samfelagsins horðu útviklingstreylum drigin Á bygdunum til forrætlningarnar, ymisk virkir fyritokur. Á og henda hátt verða ley stóru pláss ini lil, og skapast ein særligur arbeidaraflokkur, ið einans hevur daglont arbeiði ella vaðbeinið al duga á. Soleingi nóg mikið at beiði er al fáa á teim stóru plássunum, gongur lívið so tolu ligt, men kortini sjáldan betri enn frå hondini Í munnin. So leiðis sum samfelagsskipanin nú er håttad, so torgongt og at kalla ómeguligt tað er hjá ti jarða- og ognarleysa at fáa nóg mikið til seg og síni at liva av, um ikki eitthvort daglont arbeiði fæst ella leitað kann verða um- borð í eitt hvort fiskiskip hitt almenna er at kalla „passivt“ og heldur seg uttanfyri so statt er einasta vån og glotti, al forræltningarnir, virkini og tær ymsu fyritokurnar megu okjast og mennast í hvorjum, so hin stødugt vaksandi ognarleysi flokkurin í hvorjum falli kann al lívið frá munnin. fáa arbeiði greiða hondini í Men hin morðgíruna ágóða- lystin í kappleikinum landanna millum og millum virkini og fyrilokurnar ber hin bakbrestin í sær: hæltisliga stødgur og ólag må koma hópur av virkjum fara á húsa gang og onnur mega sIga beidarunum vri al upp. F um heimakeypið inngyrða ymsu londini ser Men hetta er stultskygt og gel ilt verri, ti vørurnar dýrka, og hin stóra fjøldin, ið er vorðin arbeiðisleys, orkar o enn og minni at keypa tær. So statt er nú vorðið ikki bert í Foroyum men um allan heimin. Kreppa! nívur ollum, og hon er bal bresturin av kapitalistandans og tess »privata initialivsins viklingi. Heila amfelagslræi slendur nú stedgað í voksti hálvari leið, krøkt og kriplac so lad er ilt al fáa eyga á nakl oronu og lívsfríska grein Hitt almenna, ið ikki bert hevur góðkent, men av ollum alvi egujað og skundað undir henda útvikling, heldur enn at verið fyrivarið og lagt útviklingin á eina hollari leið, hevur sum hin hægsta avgerandi maktin tað endaliga andsvarið ry: ibvredina. Hitl Imenna svnr lí skulda av ollu im hevur lí skyldu av ollum eynum at:bolu um henda skaðan. Men ten vid tollmårum. frå sær ultan hjálp í neyðini. Hesa støðu tess almenna, løg- tingsins, yvir fyri lí á skugga- síðuni verandi fjøldini er eitt skammarmerki fyri Føroyar. Hin neyðstadda fjøldin og allir Kerovingar, ið eiga neisla av t Ísl 0 medføling Í sær, kunna ikl longur tiga til og tola tílíka viðgerð av tí almenna, | kr: i kammarmerki Ka l tu () h l Í staðið relo enn nú, at hill almenna nå I ond og yvll ollum ) | iðurskiftum, ta n holl sam | mill l I menna og 0 | kla r koma vid undit al | rælivisis og hjartahitan Eina samvinnu millum hitt almenna og privata ið skulu hava felagsábvrgd fyri, at irbeiðisleysu, nevdstløddu, sjúku ø gomlu eisini kunnu liva í ljósinum kenna hila í samfelagsins hiartaslag eina tilika samvinnu tørvar Føroy- ingum eins og allari manna- vttint. P. D Føroya Fiskimannafelag. Levgardagin hin 15. ok komu sóknarformenn fela í Suðuroy saman til fund Vági. Har fóru fram val av uformanni fyri Suðuroy og stillan av formannsevni til av formanni fyri Førova I mannafelag í studin fyri Iavstrevm, sum dovdi sen | tobii SIÐS ar I svVs] upp val iski hi 1astUu vár við >Immunuele Fil sýsluformann varð harra Jens Jensen í Froðbo afturvaldur Hann hevur í mong år veru svsluformaður og sýnt seg al ve íðin og skilagóður í starvi n um. Til felagsformann hovdu Sunnbingar uppstillað harra Johan Samuelsen, ætlaður út Sunnbo, skiparalærari í lórs havn. Hann fekk fundinum 3 atkvoður. Hovbingar og Porke ningar stilladu harra Jaspur Leivsgarð í Hovi, sum fekk tvær atkvoður. meðan Kvalbingar still aðu harra Rasmus Siirskjold, ið fekk 5 atkvoður og soleiðis varð kosin til formansevni Sunnudagin hin 16. hildu svsluformaðurin hr. Jensen tann nyuppsti ý Og formaður harra Rasmus fund í Mutti víkjandi felagsviðurskiftum, skjold Siirskjold fram rødu oktobil Jens llaði Si Porkeri. Harra við- I Í Í Í | | H I SCO Í tl nøku orð um, at hetla valli fer fram egna tann s Íbur, ið fram fór í vár | man baldir Forovingar lólu lívið ódnal verðrinum við Suðu dið, og millum teir felagsfns fo maður hr. Hans Havstrevm, sum íðin vardi telagið m ollum ålopum Í Hann helt L | n formaður 1 heima t SA | MC til ( vorja I kundu venda sæl hansara við leim søkum sum in á I tl Harnæst v rødarin greitt yvirlit vs foroyskan fiskiskap vjøgnum tíðirnar, líka frá tí líð ini. tá úlróður var einasti fiski skapur, í fiskurin ikki Varð lurkaður á sama háll sum nú, men varð ráskorin Fíðirnar broyttist, og útlenskir menn komu Førovar at veiða fisk á grunnum okkara, og seinri sluppu Feroyingar við teim og lærdu soleiðis tann sama veiðu- mála og teir, og nú eru vil javn- bjóðis oðrum tjóðum, hvat dugn askapi og tílíkum viðvíkur Nolsovar Páll við »Royndini fríðum varð eisini umtalaður. Í 1836 ferðaðist ein útlendskur maður her um landið, og av så pi hor