týsdagur 1. november 1932síða 1

FRÆLSI -FØROYA- OCIAL' DEMOKRAT JAVNADUR BRODURSKAPUR 20 oyr. å 3. og 4. Nr. 44. | Lýsingaprísur fyri petitreglu: síðu. avsláttur í prísinum. 30 oyr. á forsíðuni, Við størri lýsingum fæst Tirsdag hin 1. novembir 1932. | Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið verður bilagt á posthúsinum, bræy savnarstødum Telf. 143 og krivstovunl Porto. Bladid | | 6. árg. Samvinnuleiðin. iX. „Har, ið er hjartarúmd, er húsarúmd“ søgdu leir gomlu. Men á foldum tykist altid at hava verið menn- iskjunum ov trongl — ov trongt og ill at fáa rúmd hjá teim mongu, hjá tí veika, minni- menta flokkinum. Hjartarúmdin hevur skortað. Hjartalagið hevur verið ov harðvunnið. Sjálv- góðskan hevur fylt rúmini og læst hjartadyrnar. Vidurskiftini hesum viðvíkj- andi eru ikki ødrvisi nú á døgum. Mannalyndið er óbroytt. Menniskjuni eru sær sjálvum lík, als ikki so góð sum ley átti at verið tess verri. Helta er ein dapur og vónleysur sann- leiki. Men ikki at káma málið burtur. Hit, hann eigir kortini heita og bjarta lívsmálið: at lína hitt harðvunna hjartalagið, opna hjartadyrnar og hjartarúmini Hann. ið slevnir at sannari lukku og samljóði, strembar og stevnir at hesum lívsmáli, tað tænir honum sum lí evurslítla einara, tó kortini óloysiliga líði í samfelagsheildini, best, tað tænir mannaættini sum heild best. Og hvor stevnir ikki at lukku og samljóði? Hini øvugtu og rangvørgu vidurskiftini í samfelaginum botna tí fyrst og fremst í eini ringari lívssjón, eini skeivari fatan av, hvat ið ber at einstaklingsins sum sam- felagsins verunligari eydnu. Hjá honum og teim, ið vilja bót og hala, ræður lí mest um at broyta menniskjanna lívssjón og virðismetan av leiðum, »målum og midlum« til eydn- una og samljóðið í tilveranini. Er hetta vónleyst starv? Hvor kann svara avgjørt nei ella ja. Lívsins lógir eru loynifullar og víkjuligar, falla sum tær orsak- berast fram - andi krefturnar eru tær felagsvirkandi, verður úrslilið, virkningurin storri, skjótari og sjónligari einhvønn vegin, móti ella frú eydnu- og 2 samljóðsmálinum. Bera tær or- sakandi krefturnar hvor móti aðrari, verður eingin broyting, skilið óskilið. Men hjá honum og teim, eingin vend, sama ella ið hava kent sviðan av samfel- lekt samvinnuleiðina, fíggjarliga, ikki verða stedgur á av ívanum Oræltvisi sam- og andaliga sum agsins og ljóðsins- kann og spurningum, men leir og tey mega vera sær sjálvum trúgvir, lýða samvitskukallið og stevna fram eflir, móli hugsjónarmál- Verður svíkið brotnar tað besta niður í einum, unum. her, og lívsvirðið minkar og fjarar inni í slokum og hyljum hjá krabbum og marflugum fyri at tala bílætliga um hitt smátt- skorna skymaskolslyndi, sum trongskygt og innibyrgt bítur hvønn annan í hel. Tessverri er hella ov ofta hent og hevur sjørt óbotiligan skaða. Ein flokks- og hugsjónarsvíkjari er manga ferðir ónosligari og skaðiligari men Svíkj- við enn ein skeivthugsandi, ærligur mótstoðumaður. ger sjálvur at ikki bert skarð í falla frá, arin men hann skapar iva og mistreystid og tekur aðrar við sær og ger so- liðið á storri enn nakað hogg frá leiðis stríðsgarðinum ein- um regluligum mótsløðumanni orkar at gera. Svíkjaruns brols- verk er stórt. Teir gomlu hava tí tíkið hann burtur úr fyri seg, túið fær teir søgdu: svíkjarin svíkjarans løn. Fann sleppur orsakar- virkn- storri fall, Hann gerst heim- ikki undan og ingslógini: jul tess storri skall. leysir og ållagin. Hann, ið sveik, kennist av ongum og kennir seg lí sviknan av ollum Hin rangvorga lívssjónin hevur yvirlákið og stendur sterk og væl gird og vard í samfelagsins skipan og lógum. Takið er ikki bert, at strembað verður eftir al venda mannaættarhugsjónini inná sannari og hollari leiðir, men at eisini verður roynt av ollum alvi at taka burtur teir stuðlar í samfelagsskipanini, ið fremja og festa ta villleiðandi og øvugtu livsfatanina av »mål- um og midlum« til samljóð og eydnu fyri samfelagið sum fyri einstaklingin. Ognarrætturin er „ókronkiligur“ er ein hovuðssetning í hvorjari grundlóg — tó undantikið Rus- lands. Her er ikki talan um »okronkiligan« lívslangan nýtslu- rætt yvir góðs og virkjum, ið maður hevur skil, hegni og evnir at hava í hondum i góð- ari røkt, id gevur fullan åvøkst ur. Um so var, var hin nevndi grundlóganna høvudssetning ein hovuðsstuðul á vegnum góður móli mannaættarinnar eydnu liga og vinnuliga fulla lívsúrsliti. Ein tilikur lívslangur óskerdur skuldi aftur í ættir, ið hava særligari nýtslurættur, ið gingið skil og tókka til tey atvíkjandi særligu arbeiði, virkir og starv ein lílíkur nýtslurættur er í full- um samljóði við javnaðarmanna hugsjónir. Men landanna núgald- andi »ékronkiligur ognarrættur« er stórmanna veldismanna og »jarntak« í samfelaginum. Hann er verndargarðurin fyri ognar- og maktsjåkuna: at eiga og ognast meiri og meiri ullan mun annaðhvort ein kann gera nakað burturúr tí ella ei, Hvar hevur henda av grund- lóganna ,,6kronkiliga ognar- rætti“ varda ognar- og makt- girnd borið mannaættina? svarið er Urslitid og syndar- » ligt. Vil síggja tað í líðarinnar andliti, søguni. Taka vit bert okkara æviskeið, síggja vit, hvussu harðliga hella andlit og henda ásjón av tí >prívala ini tialivsins« og Ð kapitalistandans framferð og útviklingi er furað og foyrað í gremj, sorg og stil Vil stødd i kríggið eru enn minnasl og hini aflaná hetta blóð mannaællarinnar ræðu Og ligasla kríggj fylgjandi kreppu, ið hevur at kalla boltad, armað og lýnt meginpartin av lí ber andi kraflini í samfelaginum. Tað er ófalilist, at mannaættin ikki longu í andstygd hevur vent sær burtur frá kapitalist- andans ránsmannaandans og við al síggja, samfelagsskipan kenna og merkja, hvussu: Ognar- og veldisgirndin gjøgnum allar tíðir hevur notið og framvegis nýlir landsins fólkaligu og fíggjarligu kjarnu kraft fíl kriggj, ið fer fram myrðandi milliónir av menn iskjum, sorlandi slátur, hús og bygningar, ja avtoftar bvir og lond bert fyri al vinna og leggja sína køldu og hjartaleysu hond á meiri og meiri. Sam stundis hópast hin heimleysi, ognar- håsleysi flokkurin og størri og størri. Milliónir av tunnulendum liggja énytt, bondlogd av ti vókronkiliga ognarrætti«, sam stundis sum milliónir av menn- iskjum við sama æviga lívsrætli, Sum hava, men tey múgvandi sum er rændur frá leim, ganga ognarleys, arbeiðisleys og svoll andi. Heil landastrekkir liggja »Oprodukliv« einans sum jakthagar hjá veldishorrunum at stuttleika sær Í, samstundis sum milliónir av menniskjum ikki eiga blettin at seta sær eina småttu á ella at seta hakan í Hjallarnir og leðurnar yvirfyllast, samstundis sum og neyðin svongdin fer herjandi um lond ini. Vit lesa um, at í einum enda av einum ríki brenna teir kornið, meðan svongdin og neyðin fer fram sum harðast í Aðrasteðs við hinum enda ríkisins. kynda teir í jarnbanum kaffii og oyða í tåsund tonsum, valla eiga á meðan milliónir kannuna. Kapitalistandans vinn- ingssjúka og hjartaloysi vil heldur, at lødurnar rolna og spillast fullar, enn at nakað skal fara undir prísmarkið til 0. 5. fr., 0. s. fr. Ovur nógr av jørd, ovur nógv av mati og foði, ovur nógv av rúmd og plássi til oll menn- iskjur at liva væl. Men kortini er hin jarðar- ognarleysi og hópurin størstur og stoðugt vaksandi, kortini et eingin tryggjað og vernd, rúmd og pláss fyri teim mongu í samfelaginum. 2 » Hvi soleidis? Ti hjartadyrnar eru læstar Hjartarúmini eru einans fylt vil sjálvgóðsku, I tronøskvødari væl kann fvylla lødurnar, men sum fáfongt rættir hondina efli lukkuni, tí evdnan er ikki >góðs ella gulla, men „frið við Gud sin og næsta,« sum skaldið kvoður Hon hjartarúmd er festir einans búð har, ið fyri oðrum enn „sær sjålvum«. Stødan er tann sama her heima sum har úti. Har ali eru linjurnar storri Men munaroglyndið eru tey somu her heima sum har. Har úti eru karaklerskurðurin, hend ingarnar og úlviklingurin grefl igeari og stórskornari. Her hjá okkum er ikki ødrvyfsi, men hert ikki í sama muni stodd sum hal Sloðan hjá tí minnimenta yvir fyri kapilalistandans ognal )g maklgirnd er eins har úli og er hjá okkum tó eitt sindur verri her viðvíkjandi hjarta agnum hjá ti almenna. Har ekur hill almenna nógva steds sær eitt sindur av li ognar- og iarvið tess verri oftast rættleysa Heir sarlala á lokkinum. ljóðar heorð hart løstingi, tå hin flokkurin søkir sin ognarlevsi rætt og stuðul í versta vand anun ið samfelagsins OVUGIU og rangvørgu viðurskifti hava tveilt hann úl í Í somu skóm og korum um allan heimin er tað nállúr ligt, at hin minnimenti flokkurin er við at skilja ein hin stórsta, råmasta og aðalbornastu tanka, ið fostradur er í heiminum t hugsjónina og v»ideina« í tess »Internationales« fylking av al heims arbeiðara- og vinnumanna flokkinum til breðraliga og óbrótiliga samvinnu í øllum spurningum, ið eru felags fyri menniskjuni Ein arbeidari, ein fiski- og vinnumaður munar einki. Men fylktir, íkki bert innanlanda, men um allan heimin, muna arbeiðaranna- og vinnumanna flokkurin alt Lat tað fløgandi cill uggandi og slorum vera tekin, at henda stigur fram Í og ing veksur og mennist, hóast målt miklastu kreflir | tey neydstøddu medmenniskjuni | | | | | | Í Í Í | afturhaldsins | leggja allar árar umborð mót henni. Hóast vit liggja fjar- skotnir, hevur hin internatio- nala fylking og samvinna at beidaranna og vinnumanna boð her til okkara Kundi hin minnimenti flokk- urin her á landi orka at rúma tess „Internationales“ fylkingar- brødrahugsjon, ið er: fyrst heim- landsfylking, síðan alheimsfylk- ing og samvinna kundi henda hugsjón og hin reyði almenni- skjaligi fáni tess „Internatio- nales“ tigra hjá høvdu hjørtuni vaksið og rúmkast og og nema ta okkum, tjóð okkara gjørst búgvin til at IAA ; Gig samljóði 1 tilveranina Burturgingnir. Ein syndarlig vanlukka i Vágahavinum. Tveir manns sjólátnir og hin triðji bjargaður í efstu stund. Ein Vestannabátur, mannaður við 3 monnum, Niels Poulsen, Joen Carl Johannesen og Jack Joensen, vóru tíðliga hósmorg- unin farin til útiróðrar Tad hevur verið væl at fingið í Vágahavinum, men ftáið hann ótlaði veðrið, drógu teir inn og royndu at sleppa sær aftur til lands. Tað var álandsvindur og sjógvurin gjørdist reidiliga oðis- ligur út fyri Barið. Her fingu teir ein brotasjógv, ið hveldi bálin, ið síðani rak vestureftir. Um I2-líðina rakti em Seyr- vågsbåtur við båtin, ið tå fleyt ræltkjalaður, men fullur av sjógv; ein maður var í håtinum men hann var so illa komin, at hann illa kundi greiða (frå tilburðinum láið komið W til Seyrvágs. var ringt Ul Vestmanna og sagt frá skaðatilburðinum Maðurin, sum sat í bátinum, var Jack 21 ára gamal sonur Vestmanna-Jogvan, skip- ra. H ) sigur, at teir fingu fleiri sjógvar, og at hinir komu elsinl kjøl fyrstani. Men tad var so stutt millum sjógvarnar, t hann skjótt var einsamalliun ettir Niels Poulsen var ættaður úr Skopun, bróður Johan Hendrik og Jens M. Poulsen Hann hevur leingi búð í Vestmanna og var brævsavnari. Eftir hann situr einkja og ein dóttir. Joen Carl Johannesen (Jógvan á Brúgv) var eisini giftur; eftir silur einkja við tveimum små- um børnum væntandi tað triðja.