týsdagur 22. november 1932síða 3

Arbeiðsloysi. Selningurin um myntin, ið hevur dupulla »revers«, lvær síður, ræður í flestum av lívs- ins viðurskiflum. Tey sokallaðu samfelagsins framstig eru einki undantak. Flestum er óivað kunnugt kollveltingina, maskin- urnar hovdu viðvíkjandi arbeiðs- viðurskiflunum hjá handverk- arum, vevarum og hjá arbeidar- unum Í síni heild. Maskinurnar vorurnar avrika meiri og gera í mongum forum ódýrari, enn ter áður fingust, láið lær vóru gjørdar at kalla einans við mannakrafl eitt framslig vilja flestu halda. Men ein hópur avsjálvbjargnum handverkarum, vevarum og oðrum arbeidarum varð (veittur út í arbeiðsloysi eill sárt og tungt afturslig, so sall sum lívsins stórsla uppgáva må vera al fólki arbeiði fyri hús og heim, fødi veila arbeiði, og klæði. teknikkurin, og ”» Maskinurnar, voruframleiðslan hava ongatid í mannaællarsoguni verið so frammalaga sum nú. Manna ótrúliga Men ongalíð hava arbeiðsloysi og hin kvnsirið evnir lad og ovurflóð er av ollum. harav fylgjandi: neyð, svongd og vesaldómur o. s. fr. trongl hina stóru fjøldina sum nú á ein tungur og dapur leim døgum sum fylgir við skuggi, leknisku framstigum. Hesin skuggi skyldast korlini ikki sjálvum leknikkinum, sum í sær sjålvum er góður og kundi verið mannaætllini til signing og mikið góða. Hann hevur vjortl mannaættina búna lættari áður Í somlum døgum at framleiða all til ólíka enn 120, ið menniskjunum tørvar til mælna, klædna og á annan hátt. Men hesin myrki og kúgandi skuggi av framstiginum skyldast samfelags- einans Lí rangvorgu skipanini, hinum maklgirnda og vinningssjúka kapilalisland- ánum. So brålt ein upplinning cilt framstig er gjord, eru virkisharrarnir, kapilalistarnir, skjótir at:kapra sær hana til at arbeidskraft og gera fram- Sspåra leiðsluna av vorunum skjótari, lættari og rågvismiklari enn 5 áður. Hin sparda arbeidskraftin og økta framleiðslan skal so Í tilsvarandi muni økja kapitalin, rikidømid hjá virkishørrunum. Hetta roknistykki teirra kapi- ella í fólafelum og anda kapitalist- lalislanna teirra, ið handla anna, tykist viðhvort, særliga til at byrja við, at geva úrslit eftir Men er í blaðnum norlid við, hevur eirra vónum. sum áður hervulisa bakbrest, ið að sin g tevur borið mannaæltina út í fori, svølt, neyð og vesaldóm. ri, lá ið veill út í arbeiðsloysi, hvor skal hin stóra fjøldin er framleiðslu Arbeiðs- fjøl- so keypa ta miklu av leim ymsu verum? ovsid hevur útumuð hin menta arbeidaraflokkin, so hann, 10ast hann av sønnum hevur brúk fyri meginparlinum av framleiðsluni, ikki er førir al keypa og brúka sjålvt hitt alra neyðlurvuligasta og kvadna minni nakað har úl yvir. Og hin múgvandi flokkurin, 10 er, láið alt kemur saman um, hin nógv lann minsti parturin, kann ikki meir enn ela seg mellan, klæða seg »lipp g løpp«, sum maðurin segði, og úlgera seg við ollum lí, ið oyru, eygu og og so oyðsla lyndið annars er til. Tad lítið á all framleiðsl- hjarta ynskja sum munar og rínur bert ari leirri ovur mikli uni, hval ið hesin í forhold lil menniskjaheildina lítli lokkurin | herróp í íkki minni muni. Her | ið troyta sjógvin vestanfyri, men BR ÚR SUÐUROY kemur áleiðis al nyta og froðsa Við. Vóru uppfinningarnar nýttar til fram leiðslu við tí í hyggju at veita ikki bert nokrum fáum rikidømi, men ollum menniskjum mikið til annað, ið lorvar í lívinum, vóru lær mongu fleknisku nog klædna og » malna, tær einans til gagns og framslig vildu borið málinum al av sønnum og mannaællina móli gera korini rúmlig, góð og livilig foldum. Men stuttskygda hjå øllum her å so leingi sum hin og fávilskula sjálvgóðskan, ego- valdar samfel N reður og Isman, g aginum, verdur eingin vend og broyting i lvorlurímóti: jú fleiri teknisk framslig, less minni brúk fyri arbeiðskraft og less storri hópur av arbeiðsleysum, svøltandi og líðandi menniskjum. Her aflurat kemur, at hópur av sóðum uppfinningum verður nýttur í djevulsins tænaslu sum til kriggj og mannaoyðun. Fåvitskut! Ja, ein av sønnum fåvitskut »egoisma« at tveila hin størsta hópin av menniskj- unum úl í arbeiðsloysi, neyð og daprasta vónbrot og so sjálvi liva sum á einum brúsandi havi, sum Í eini vending kann bróta og sturta sjålvt hin måttmiklasta oman í dýpið fyri aldri at koma upp undan aftur. Og lað er ikki hetta havið, ið er al »otilfredsa« manna- óttast hjá ti bert mállmikla og múgvandi. Hans ara egna snara, ið liggur í, al hann kódnar inni í sínari fram- leiðslu, sum hann vegna fjøld- arinnar vesaldóm ikki sleppur av við, goymir ikki minni vanda í sær. Hvor kann nokta, at: lað er soleiðis stall, sum her norlid við og flutt fram? Og hvor kann av sonnum og við góðari samvilsku verja og bera í bøtuflaka fyri hesa ka- pitalistandans samfelagsskipan? Hill persónliga >inilialivið< og tess vinningsræltur må til fyri at fáa framleiðsluna í hædd, svara verjararnir av teirri hægstu núverandi samfelagsskipan. Men hvat batar at hópa upp- finning uppá uppfinning, ið hjálpir menniskjunum al pressa alt tað, nállúran og verðaldar- heild líkið hvat batar tikið til yvirflóð og so kortini doyggja á klótan í kann geva av sær, sum lað verður at svimja i ormindahúsi. Tað er leiðslu, >produklióng, ið skorlar. Men flað, ið skipa so fyri í hitl framstigid og hin mikla fram fruktum ikki trot uppá fram- Hon er ivaleys. skorlar, er al samfelagnum, at tekniska leiðsla av foldavinnar og g6dum kann finna sínar brúkarar, »vavtakarare, sum tað verður sagt á brotnum máli. Tí må hin núverandi samfelagsins skipan avtakust og ein betri og vidskygdari setast í hennara stað. Heimsins stórstu andsheljar hava ígjøgnum árhundraðir sæð hetta. sociulismuni, så lad, og Karl Marx, skaparin Á hann hevur eina gløggast og greiðast víst vegin og leiðina til hesa 5 betri og vidskygdari samfelags- g skipan, ið er javnadarslevnan, socialisman. Hennara stríðs- og ognar- ljóðar herróp: >prolilarar, tit londum, leysu í ollum og takið tykkara rætt«, nú kvolt og dynjandi um heimin. Her í Foroyum torvar hella má lí gella, so tað svarar aftur í homrunum: | Foroya arbeiðarar og fiski- menn! takið tykkum saman, skúgvið afturhaldið av pallinum, og selið Karl Marx's frælsi, javnad og bróðurskap í hásæti! P. D Vitaspurningurin á | Suduroyar vestursíðu. Tað eru av og á hendir slórii skaðar vestan fyri á Suðuroynni Skip eru farin við »mann og båtar eru mius«, og gingnir burtur, horvnir sporleyst uttan okkurt rekasprek, id við sínum dapra máli hevur greitt frå | endalykt teirra, ið fúsir fóru út | á morgni, men sum vórðu verð | andi har úli í teirri køldu báru. | Stundum er lad tó hent, sum | nú seinast, fáið hin enski trol- | arin fórst out fyri Fámjin, al | menn frá landi hava verið vitni | til hin sára sorgarleik, ið er at | síggja menn á bestu árum berj- | ast móti havsins brúsandi bylgj um á strandaðum skipi og fara ein eftir annan í tað grumma havið hvørva og aldri spyrj ast aftur. Kanska onkur tó kann reka upp á land sum lík og jarðast í fremmandari mold fjart frá sínum. Allir SJÓAr- Og menn, ið hava skil á útróðraviðurskiftlunum við Suðuroynna, eru á einum | máli um, at:Suðurovar vestur- | síða liggur ov myrk og al mangt farið less vegna er burl- | urgingið vestan fyri oynna. Tuð hevur lí verið mikið á máli manna millum um at fáa vesl ursíðuna betri vilulýsta. Al her av sønnum lørvar al gera naknð bæði vilað. skjóli og brått, er evo Tað hevur ikki bert áslað- isligan, men eisini internaliø- nalan (Ydning. Vestanfyri Suðuroynna er góð ikki bert fiskileið. Hagar rógv: Fåmenningar og Ivalbingar, men allir, Suðuroyingar. ljá yslanmonnum á oynni eru vandaleiðir at vestanífrá sivl: 1gia aflur at landi. Her í Foroyum óllar hann tíðum ógvuliga | knappliga, og túið langt er al rógva og sigla, kann sjógvurin og veðrið vera vorðið ófort, so | lað ikki komast um uttan livsfåra kann ovarendarnar. Ein- gjørt, Men hættis asla, ið skuldi verið al var at sell upp vYeslanfyri. sum nú er stall, er lað ligt hjá íkki heill staðkunnugum monnum Í myrkri at seta inná | Hvalbiareiði ella | vandasker og boðar, inná Fámjin. Har liggja ið menn kunna vera um ein háls av, um ikki heint verður | | lagt inn. Henda umsløda forir vanliga við sær, at: útróðramenn eystan av oynni heldur vága al leggja á um oyarendan enn al vågn at koma inn undir hill myrka óreina landið vestanfyri. Vílík úlróðramanna umstøda og kor okkara mega av sonnun sigast at vera horð og hællislig. Var ein »lokalur« viti (fýrur), ið menn kundu róð, silgt og lent eftir Hval- biareiði ella í Fámjin, var óivað annaðhvort á meiri lagt til fyri at fara vestur 5 um har er sum sig av bestu fiskigrunnum og | vildi mong ólukkan verið spard. að eru ikki bert foroysk før, eisini hópur av útlendskum fiski- ensk) fárin er forum (mest royna har. Vandin og ikki minni hjá hesum forum. Tuð sýna tæi trolarastrandingar, ið vit vita um og hvor kann siga, um íkki fleiri eru sjólálnir, sum menn ikki hava verið varugir við. Á vestursíðuni er bert eill ibygt plåss, og ovggin er long og órein at kalla á allari hesari síðuni. Eisini liggur landið soleiðis, at flestu fiskifør, ið nordanifrå, í dd. frá eru á ferð Íslandi, leggja leiðina vestunfyri. Einastu vilarnir, 1O lalan er um, sum kunna lýsa hesum langfarar skipum, eru Akrabergsvitin og Mykjunesvilin. Men hesir vil arnir rekka ikki saman, sjålvt ikki í klårasia veðri. Ér tað óveður, stormur og kavarok, er lað út av lagi tvorligt hjá lang fararskipunum at sigla framvið at kalla allari Suðuroyar vestur- síðu í myrkri. Herlil kenmui lann meinbogi, at ljósið frá Akrabergsvilanum, eftir hvat ið sjómenn siga, kastast villandi viðvíkjandi landkenningini að undrar mangan, at ein ljóð sum hill stóra England, ið hevur so mangan av sjómonn- um sínum røvnandi undir Før- ovum, ikki langt síðani tikið sær um reiggj fyri at sam- ráðast við Danastjórn um at fáa vilavidurskiflini bott á hesum nevndu leiðum. Okkum kunn- ugt hevur einki ljóðað frá Eng- lendingum um helta tydningar- mål. Slutt afland ólukku við mikla seinustu trolara- skrivaØu Ellender Ellendersen, fiskimaður í Fámjin, 1 mella Fámjin og harra undirritaði til marinuminisleriid um her umrødda vilamál, og sreiddu vil so gjølla sum gjørligst frá viðurskiftunum, bæði viðvíkj- andi siglingsvandunum hjá úl- róðrumonnum eins og hjá leim storri langfararskipum við Og 5 víkjandi, hvat ið vil eins og flestu staðkonir menn halda vera neyðlurvuligt al gera. Okkara uppskot var, at ein vili varð sellur á Suðurovar vestursíðu, ein vili, ið kundi ýsa úlvóðrabálum eins og lang turarskipunum frå marinummnisternnum, ið stullum er svar komið eldur, at:tað torvar at fáa ein okalan vita við Fámjin. Men eningnumslødurnar eru ræll nu ikki rúmar, og má (f vil málið sledga til þeningaviðun skiftini gerast betri. Men ímóli, eftir upplýsingum minisleriið meinar aflur rå less í hesum máli verandi álitis monnum hiðuni etlandi vin spektiónin al teir vilar, ið eru til at Ivsa langfararskipum, mega ætlast at vera nóg sterkir og SVOOII Í hvussu er, heldur minísleriið, al lad kann ikki vera talan um al sela ein størri vila við Fámjin, ið kann Tu) lysn langfararskipum kann 16 kanska hugsast um al seta vilan aðrasleðs á oynni. Marinuministeriis sløda et sjálvandi líkin eftir samráðan við og »innberætltningum« frá less í málinum »kønu« ålitis- Men tað má skilja, al monnum hidani. sigast at vera ilt at nakar »kønur« kann »innbe- rætla«, at vidurskiflini eru »til fridsstillandi« á siglingsleidini vestanfyri Suðuroynni. I hvørj- hevur Sudurovingar og aðrir staðkendir um hesa leið, ið geva leim so- kallaðu »kønu« á vitavidurskift- unum rætt og viðhald. Tær hin mikli fári, ið framvegis lúrir I nógvu ólukkur og ódnarstormi og niðu á sjómans- leiðum framvid leirri vilaleysu vestursíðu á Suðuroynni eru av teirri náttúru og tala við einum kraft, at tað hvørjum ålvara og 5 aflur hjá tilikum må svara mani, ið er landið rætthugsandi greiður yvir, hvussu liggur: Tað má skjótast møguligt verða hjálpt og rættað uppá tey ólagaligu og fåramiklu sigl- ingsviðurskiftini vestan fyri her á oynni. P, D. Afturhaldid, sambandið og síávstýrið — og hin arheiðsleysi flokkurin. illa fórst arbeiðsloysisstudnings- lógini! frætlu, af Dáið vit arbeidaras i lógin um »ÅArbejdsanvisning og Arbejdsforsikring< var komin inná ting til Þúltalilsis, kendu vit okkum fegnar, tí vit vónaðu, at landsins álilismenn, okkara ieiðraðu løvlingsmenn, ið sjálv- andi allir eru vilandi um, ivussu ræðuligt arbeidslovsi er í Førovum, fóru at taka undir av heilum huga fyri at fáu hesa øuldandi i frálíku socialu lóg Foroyum. At fáa hesa lóg setta í gildi her, var ikki torført, tí í Ógarinnut síðsla paragrafi stendur, at hon kann gerast galdandi í Foroyum við »kon- lig Anordning<. Hon nýttist altso ikki at fara gjøgnum fólka- 75 OX linvið og landslingið. Men stórt var okkara vonbrot, láið vit í hesum blaði lósu, at teir báðir stóru flokkarnir vildu ikki so mikið sum seta fram uppskot, »men forbeholdt sig at motivere sin Stilling i Laglings- salen« Javnaðarmenninir báðir settu tó fram uppskot, eill uppskot, væl, li fiskararnar vid sum okkum dámdu sera lað tók eisini fiskararnir í Danmork eru nevn- iliga ikki undir hesi lógini. Men viðurskiflini hjá leim eru ólík fiskiviðurskiftunum her hjá Her arbeiðarar og heimamenn okkum. eru fískararnit reinll um heystið og veturin, 4—5 mánaðarnar, meðan fiskimenn- meiri árið Men so hjarlaleyst og lagið lad ljóðar, inir í Danmørk dri javnan fiskiskap heila fgjøgnum stemmadu sambandsmenninir og sjålvstyr ismenninir uppskot javnadar- manna niður. Arbeiðararnir og fiskimenninir måltu ikki fáa lovvi til al fra slali og fáa arbeiðisstudning kommunum, hóast teir lólu stórsla parlin av lí samlaða arbeiðislovsissludning- inum sjålvir! Hesir flokkur, ið i , so hardhent og hjarlalevstl so- leiðis tøku eina kærkomna hjálp til sjålvhjålp frá Foroya fiski MONDUM og arbeiðarunum, hesir báðir flokkarnir, sam bandið og sjålvstyrid, smæðast biðja og fiski- tó ikki at koma fram al leir somu arbeiðarar menn, ið leir ullan onk og aftran vístu burtur við teirra lívskrovum á tingi, um stemmur til fólkalingsvalið! Men vónandi arbeiðararnir og skilir fjøldin, fiskararnir, sínar menn og lá fáa sambandið og sjálvstýrið ikki slemmur hin 12. nógvar desembir í ár. Sjålvstyrid og sambandið kann lívsmál = arbeiðaranna Men arbeiðismaðurin og boksla niður. um falli eru tað neyvan nógvir | fiskimadurin gevast ikki. Á = £ í 4 ik s