týsdagur 24. januar 1933síða 1

FRÆLSI -FØROYA- SOCIAL. DEMOKRAT JAVNADUR Nr. 4. | » oyr. á 3. og 4. Lýsingaprísur fyri petitreglu: síðu. avsláttur í prísinum. 30 oyr. á forsíðuni, Við stórri lýsingum fæst Tirsdag hin 24. januar 1933. Socialdemokrati. Tað hevur verið verður brigdað okkum, at vit eru »sam- bandsmenn, danskt leysingabarn, og at vit eru ónasjónalir — vit eru bundnir av danum og donskum Umframt hetta ljóðaði peningi. socialdemo- og ljóðar enn, al kratar — socialislar —, tað var sovorðið fólk, vildi frá ollum teim, sum og býta tuð ímillum hevði tað slagið sagt seg leyst bæði frá Guði og ollum morali, leimum måtlti »ein og hvor biðja sum taka áltu nakað sín. Og so Guð bevara seg frå«. — Hetta seinna er av tí slag, at vit ikki í hesum fori skulu hefta okkum við tað, vit kann verða, høvi til at taka tað upp aftur, lí tað livir enn og lí er best onkumtid at fara í holt vid tað og royna at fáa lívið av tí. Men hitt fyrra, okkara støda sum leysungi«, er meiri vert at fara og taka upp til umrødu. Vit hava liggjandi framman fyri okkum eitt skjal, »Stevnuskrå Javnað- fáa, »danskur sum eilut armanna«, og hetta skjal sýnir støðu okkara og sýnir, at hin socialdemokratiska stødan er hin einasta, sum vil foroyingar allir sum ein, eiga at taka. Vil kundu sjálvsagt latið hana prentað upp aftur her, men vil meina, lad er nóg mikið at taka hana meira stutta og tó nóg greiða. /. grein er um ley socialu mál viðvíkjandi tey gomlu og tey sjúku. Her tarnir krav seltar í gildi, sum miða ímóti at framsela socialdemokra- um at fáa lógir lryggja leim gomlu sorgarfrí ellisår, lí samfelagið hevur ta pliktan at syrgja fyri teim gomlu, sum hava slitið ævi sína, og ikki lata (ey doyggja úti fyri fuglum. Í einum kristnum landi verða tey ikki men teirra ellisár eiga omankastaði, at verða scomlu lívgaði. Viðvíkjandi sjåkravidurskift- um framsela socialdemokratar krav um at fáa eina broyting, so at allir. læknar verða fast- løntir uttan rætt til at taka pen- ing frá leim sjúku. — Her kann skoytast uppí, at har sum góð ráð eru til tað, stillar henda sak seg annarleiðis. ØN, sum hava ring ráð, eiga at hava rætt tíl lekju á sjúkrahúsi. fría og røkt Løgtingid eigur at hava alla apolekarasølu í sínum hondum. 2. og 3. grein seta krav um: 1) 21-ára valrætt, 2) at fåa skalta- treytirnar fyri = kommunalum vali burtur og 3) skattaálíkning við stígandi stigum, so ley við stórum innlokum koma til at vinda tann skalt, sum tað sømir teimum at hava. Skatturin verður jú ásettur „efter Formue og Lejlighed“ stendur á pappirinum ! 4. grein nevnur mentunarmål. Her krevja socialdemokratar ein tólkaskúla, sum er forur fyri al gera næmingarnar væl búnar til at fara út í lívið og taka upp ley ymsu starv, ið koma til al falla fyri hjá teimum. Skúlin so skal hava konar lærarar og oll tey amboð, sum nýtast skulu. Hann vera eilt stad, sum børnini seinri minnast við gleði: skal Har vóru tey heit og turr, tå kalt og vátt var úti, har sótu tey í ljósum, prýðiligum stovum, har varð valað um ley við rein- sku, læknahjålp, og um te; kom í skúla svong, blivu tey mettadi, Fyri ley, sum hava hug til lað og góðar gávur, skal skúlin verðu forur at geva sama lær- dóm, sum tann betri skúlin í ðrum londum. Sjálvsagt er allur skúli eins fyri oll, tey fá- tæku sum hini, ið betri ráð hava. skulu hava sama rætt Lærarar dlønast av eftir teim fíggjarligu viðtokum, sum millum Danmork. Hvat viðvíkjur, logtingi (01) eru Føroyar og lann hægra skúlan kann hann ikki fåust í smábygdum, so her må ein stór broyting fåast í lag. Móðurmálið fullan rætt. 5. grein nevnir vinnuvegir. skal hava Vit socialdemokratar seta okk- um (ad mál at skapa hestu líkindir, skapast kunnu, fyri okkara vinnulív. Fiskiskapurin, nú í líðini hovuðsvinnuvegur okkara, má njóla tann frama, vit í semju við aðrar tjóðir kunnu vinna. 1) Sjóverjan má verða meiri munagóð, so leir, sum reinska fyri sleppa inn um mark. fisk, 16 2) Grøn grynnurnar ikki landsmálið må koma í tað lag, sum allir einum máli um. 3) Viðvíkjandi her á landi eru á útflutning av ferskum fiski hava royndirnar verið sovorðnar, al hettu er eitt mál, sum er ógvu- Tað ferð fáa skil batar ollum fúa eina vil liga ivingasamt. 4) um, at vil tå einga å, hvat okkum best; al vit í. d. fyrst av stoðu fyri liskasolu, og al fáa allan okkara fisk gjørdan til her heima hjá okkum, tað verði seg til klippfisk ella »konservis«, 5) Vidvikjandi hvalaveiði ræður um, at lógin fyri grindabýti verður meiri demokratisk, so jarðahvalur fer burtur og kemur t. d. teim til góðar, sum hava arbeiðið Slórhvalaveiðan er nú so al siga fallin burtur, men hon ålti at verðið ein landsfyritøka og ikki av rægstri og drápi. í privatum hondum. 6. grein nevnir industrimål og mælir til at taka tað ymisliga heimayrki upp, so alt tað tilfar, vil her hjå okkum, ikki fer út av landinum æntin tað er av landi ella sjógv: ull, skinn ella slag. Um hetta hava vit í blaði okkara skrivað fyrr, her er eitt mál, sum verður skrivað meiri um seinni. hava óvirkað, ollum fiskur av men 7. grein, landbúnaðurin, er av miklum týdningi. Her nevnist tl. d. ley tydningarmiklu 1) at fån stovnað landbún- aðarskúla, 2) at fáa ekspropria- sjónslógina og landbúnaðarlóg- irnar gjørdar lagaligari og meiri tíðarhóskandi, 3) at fáa veilt munagóðan styrk til jarðabrúk- mál: ein arar, 4) at fån alla kongs- og embætisjørd undir ræði, so menn, ið hava hug og evnir til jarðabrúk, kunnu fáa tað stóra, lýdningar- loglingsins kans (il ræður mikla verk at gera haga til bo, ólálmaðun av leysgangandi fenaði. 8. grein hevur vega- og havna málið til umrødu. Hetta er, síggja vit nú, ein lívssak fyri Føroyar, tí eru eingir vegir og ongar havnir, stendur alt í stað. 9. grein lalar um landshandil, eilt mál, sum ofta hevur verið haft á lofti, og sum kann hava stóran tydning, um tud kann fåast í lag. Soleidis eisini við bruna og skaðatrvgging. Framvegis hevur henda stevn- uskrá uppskot viðvíkjandi skipa bygging her á landi, um banka fyri okk viðurskiflini Ul frama ara peningavidurskifti, um løg tingsins ræll í ollum figgjarligum málum. Av hesum er lad skiligt, al vil socialdemokratar ikki eru bangnir fyri at sela okkum stør mål. Øl hesi mál miða ímóti at fremja alt tað, sum kann hugs- ast at verða fólki okkara til bala Allar hesar nevndu greinir nevna einans foroysk viðurskifti á landi og sjógvi, andiligt og materiel. I ell asta orð, sum Sýnir annað Eni, hesi stevnuskrå er ikki ein- at vit socialdemokratar i Fer oyum eru førovingar, og at okkara endamál er at fáa oll okkara viðurskifti soleiðis skap- aði til, at:tað verður liviligt fyri foroyingin í Førovum. Øll okkara okkara mál eru »reel«, politikkur er »reulpoli tikkur«, vil slanda niðri á fast ari jørd. Okkara stevnuskrå hevur allantíð, eins og hon hevur hafl og hevur tað alla aðra slúðni, haft lað mál: fyrst al fúa skil á leim jørdisku, im materiellu, vidurskiftum, so tað verður eins væl livandi her á jarð fyri oll sum vilja. Tí lá fyrstani tjenar at fara í holt við Það er av vilskapsmonnum, sum Ld. tey andiligu mál. åvist hava gjørt royndir við skúla børnum, al all andaligt lí ávirkast á einhvenn háll av, hvussu líkamið er statt. Vit hava jú eisini eill gamall orð, 10 falar um veina sunna sál í einum sunnum likami«, og vit duga oll at fata, at er likamið veikt av ov líllari fødi, lað er í. d. villa kålvføli«e, og livil menniskjan undir ringum kor- um á ein og hvonn hátt, verður neyvan talan um nakað andiligt lív, til muns í hvussu et Men fer al andiligt liv her hjå okkum. einaferð spretta Í á okkara fólk hevur lært at finna seg sjålvt, íkki bert sum føros ingar, men eisini sum eilt lið í tí stóru mannfjøldini, få vil tað síggja, at skulu vit vera uppi í, mugu vil menna okkum andi liga, lí eingin drumbur er forur fyri at fylgja við í lívsins stríði. vil um sam- Men enn stridast lítlan band og sjålvstyri, Lil frama fyri fólk okkara, sum a hesum skilist sundur í tveir partar við haturi ímillum. Og so er stríðið innast inni ikki stórt meiri vert enn stríðið á sinni um »skegg keisarans. Feroya fólk! Hoyrið vararópið, sum ljóðar til tykkara úr hesi BROÐURSKAPUR | Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið Porto. Blaðið r verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum 7 | og skrivstovuni. Telf. 143 . arg. ringu tíð! Latið alt hetta ónytt í gildi fyri 40 árum síðani. Tá uga stríð fara og takið hendur | var hon eitt framstig: men nú saman um ley mål, sum lívið | Á : | krevur okkum at fremja. | Hugsan, orð og virki. Folkatingsvalid er Vvirslaðið Harra A. Samuelsen er sessaðu aftur í fólkalinginum. Har situr hann og stydjar atturhaldsflokk arnar í Danmerk og berjist ímóli lí minna manninum lavnaðarmenn Í Danmørk øingu 67! lúsund stemmur fram við fólkalinusvalið hin 16. novembir. Teir vildu sjálvandi sloppið frá at fáa harra Samu- elsen niður at arbeiða ímóli Tað kundi verið rimuliøt hetta fyll; lí fjøldin m leim. um leir fingu vnski upp Førovingum er fåtækir arbeiðsmenn og fiski- Vit ållu lí al javnaðarmann menn. sent ein niður á ríkis dagin at arbeitt saman við teim fåtæku í Danmørk; men soleiðis Førovingum, at vil er Íy ndið Í eru seinir í vendingini, og javn- aðarrorslan er somikið nvgg 88 her á landi, at teir eldru Før- | ovingarnir vila ikki, hvat ið socialisma er. Og hvussu skulu ley vita tuð? lað eru nógvar | bvgdir her á landi, sum eingin | av okkara monnum hevur verið í og hildið roðu. Íað er ræll, sum blað okkara skrivaði nú um dagirnar, at henda vanliga osingin framman undan vali e | nyttuleys Hval nvltar tað, um | okkura kandidatur ferðast um landið í 14 dagar framman undan valið? Hann kemur ein | ans í nakrar fáar hvgdir. Og | hartil kemur, at tå valið er ) | nær í durunum, lá hevur ein- | hvor veljari tikið sína stoðu o so Ssíalt vikast hann ikk v | leim rødum, ið lå verða hildnar. | Nei, eitl er vist, at tað skal | annað til fyri at útbreiða socia- | lismu í Førovum | Það er rætt sum blað okkara | skrivar: >Lat okkum so fara at | arbeiða, gera eilt stillt, sakligt | upplýsandi arbeiði. »Eingin upp- øsing undan vali«, átli at verið | ein føst vidtøka á okkara stevn skrå, lil oll uppøsing er av ti illa«. Hvør javnadarmadur kann gera eitt slilt, sakligt upplýsandi arbeiði í síni heimbvød og hvar við hann kemur saman sínum javnlíkum |. d. umborð á fiski skipunum. Umborð á fiskiskip | sæst órællvísið eina best unum og ein javnuðarmaður kann har umborð dag og dagliga minna sínar felagar á órættvísi, sum undir av atvoldum aft »Blån kend øllum fiskimonnum. Harra J. H. Skrøder fekk hana teir líða urhaldsmanna. bók< er av er hon ovgomul. Foroya Fiski- mannafelag hevur heilt å løg- tingid um at fáa hana brovytta ella fúa hóskandi reglur; rættari sagt al meira men aflurhalds- menn halda ivalevst, al gott et sum er, og lí mega fiskimenn liva uppá tær 40 ára gomlu mat- reglurnar. Slíkt kunna javnaðar menn úmborð á fiskiskipum Ella } UMDOTO, peika sínum felogum | spyrjið tykkara felagar hvor ið fær lann stersla vinn ingin av tykkara strevi og stríð Til vága lívið, tit strevast og lit sveitta men lil fáa einans tað tunna so010, meðan millumhand- larar og sakforarur bvggja sær slott og borgir av tykkara sveitta dropum. Tá til vera gamlir og útslitnir, hver hugsar um tvkk- um tá? Tá hesturin ikki er men tur at læna bóndanum, fær hann eina kúla fyri þannuna. Få trælirnir í gomlum dosum ikki longur vóru mentir at ar- beiða, vóru (ei: omanstovtlir, Irælanýpan, Trælaurð og onnur Arbeidsmenn og fiskimenn verða tílík nøvn eru um prog 1 Ikki omanstovllir nú á dogum:; men tiðint sía leir svangir og og kaldi og sjálvdovggja Sselg þinasl og dovyggja av armáð. EinaferO fóru (vey bøndafålk eini hjån til alfars, og ar beidsgenta teirra It komin i Sama lvl ska sun [« lað var dagur viku. tá matmodirin við illskum orðum greiddi hesi nevðars ntu frá hvussu óforskammað tað var av henni. af hon skuldi koma i sama fylgi til altars sum bónda folkini. Henda nevdars genta målti lova bót og »betring« aldri It gera slíka iI SO re Tu Í einum bóndahúsi tænti ein scomul senta og tann gamla mat móðirin helt uppá sína >verdu heil Men so giflist lan yngri bondin við eini rætthugsandi ventu (á sevdi tann gamla genlan: »lval er hetta fyri eit ótryski, ið nú er komið til bón dakonu? hon situr í roykstovuni og etur við arbeiðsventunum Olika var hin gamla matmóðirin, hon kom aldri longur enn á stovugåtlina, og har gav hon sínar »ordrar Få var annað skil her á garðic Hetta var fyrr í líðini, hugsa tit kanska. Nei, vinir lann yngra bóndakonan er á lívi enn hugsi eg. . Slíkt trælalyndi sum henda gamla gentan sýndi livir tíverri enn í mongum Foroyings barmi. So statt kann socialisman ikki vinna fram her á landi uttan vil javnaðarmenn hver í sínum lagi »fara at arbeiða, gera eill still, sakligt upplýsandi arbeidi«.