týsdagur 21. februar 1933síða 2

r Fr" | i Í ein av >lí simplara slaginum« fyri sær, er eingin andaliga mentaður maður. AL heilsa fólki á gøtuni á tann hátt. at vit taka húgvu ella hatt av høvdinum, soleiðis sum sið- « ur er í so mongum londum, kann vera nakað dýrt, tí ein hattur heldur nógv longur, lá vil onganlid laka hann av høv- dinum, entå neyvan inni, men sidurin er vakur, og eg loyvi mær at mæla til, at vil ikki siga hann av, Ég havi tí mangan funnist at, og mangur við mær, lå menn, sum halda nógv um seg sjålvar og kanska lítið virða um meg, gloyma henda vakra sid. Tað sær ikki væl út, at ein hava maður, sum vissiliga vil orð fyri at vera mentaður, neyvan lyftir hondina upp móti hatti ella húgvu, tå fólk kurteis- liga heilsu honum. Eina ferð enn: »Kurteisi kos lar ongan pening«, og lann sum gloymir hetta, minkar um seg sjálvan. M. Eitt lítið sindur um socialismu. Henda grein, sum hongur saman vid mínum svari til L.-S.: »En Saga blol«, skuldi staðið í seinasta blaði, men kom av vissum orsøkum ikki við. Hon kemur so nú, tí »betri er seint enn ongunlíð<. Hvat eg annars havi at siga við m 5 L.-S.. kemur seinri, tað hevur jú ikki sovorðnan skund. Eg havi her í blaðinum roynt at vísa mína hugsan um social- demokrati og ley idealir, sum frá ungum aldri hava huglikið meg. Við meg var nú ein dagin sagt nakað soleiðis: >Ig sum lann yngri má siga við lyg um, sum fann eldra, at eftir tygara orðum eru tygum ikki góður partímaður“. Á ein vissan hátt er hetta eisini rætt. Eg havi, síðani eg fekk val- rætt, verið á vali innanfyri lann flokk, sum eg havi kent meg mest knýltan lil, sjålvstyrisflokkin inntil eg, tå ein socialdemokrat- iskur flokkur setti fram sína stevnuskrå og sínar kandidalar 1 logtingsval, gav til fólka og hesum monnum mina atkvødu. I blaðinum havi eg arbeitt og vil eg verða við at arbeiða fyri ti socialdemokratisku hugs- anini. og eg loyvi mær at siga einaferð enn, at einaferð vilja eisini allir vil Forovingar flokka okkum um hesa hugsan og hesi idealir. Og eina ferð enn: Vit áttu at verið so klókir og so lovalir, at vit sendu ein social demokrat niður á danating al samráðast við sínar partafelagar í lí danska ríkisslýrinum um oll viðurskifli okkara, tí tud tykist mær má vera einasti máli at fáa ynski okkara framd. Eitt socialdemokratiskt ríkisstýri kann ikki til tær venda lað dula oyra umsóknir og ley ynski, sum eitt fólk, id styðjar hetta stýri, setur fram. Men, sigi eg, ger tað hella og einki vil gera ivast og fyri okkum, má ein spyrja, um ikki eins trúgv uppá, hesar menn og alla teirra talu var annað enn eill mislak, var eilt >falu morgana«. Eg hbavi allan tíð sagt og skrivað, at: eg kreyji av mínum partamonnum, at teirra orð skulu vera meiri enn leys tala, sum hongur í leysari luft; teir skulu niður á jørd og f úrlokum vísa hvat teir vilja. Ganga teir ikki við til hetta, eri eg ikki teirra partamuður. Og, lat meg siga tað eina ferð enn, skuldi tað sýnt seg, al ein socialdemo- kratiskur ministari, ella eitt mi- nisterium, stillaði seg avvísandi móli sínum partamanni, sum bar ynski fram frå tí fólki, sum hevði valt hann, so vildi eg sagt teimum, at frå leirri stund var eg ikki teirra parlamaður, lí 5 teir høvdu svikid teirra idealir og leirra veljarar. Men eg val líka fult socinldemokratur, lí eg havi lært og sæd, al lað er sak- ina og ikki menninar vit eiga at trúgva uppá. Få hetta er ikki enn víst í rovndum her á landi. H. M. Jacobsen. Blaðstjóri „Foroya Social-Dewokralse Landshandil. A ymiskum fundum framman undan seinasta vali førdi harra Katlsoy fram sum agitation f) ri kandidaturi, at fleiri latið skip sínum menn, sum hovdu þyggja, hovdu mist skipini afl- ur; ti skipini tey fyrstu árini høvdu givið undirskot og menn- inir ikki vóru so mikið peninga- sterkir, at teir kundu tola tapið og samstundis rinda tað lán, teir tikið. Ég spurdi harra Kallsoy, hvussu wrgja fyri hesum ólagi; men {{- jøvdu hann ætlaði at verri fekk eg einki svar frá iarra Kallsov. Nú er tað so, al eg í tri ár havi gingið í skúla 5 saman við harra Kallsoy, so eg senni hann væl, og veit, at harra Kallsoy er ein klókur maður. So statt må eg ganga út frá, at at svara; jarra Kallsoy dugdi men hann vildi ikki. Spurningurin er nú tann, hví harra Kallsoy íkki vildi svara. Allir førovingar mega harma teir menn, sum hava keypt skip og mist tey aftur vegna peninga trot: lí ræður um at kanna eftir orsøkini til hella ólag. Harnæsl má kannast eftir, um henda orsøk ikki hann ruddast burtur, so at ikki fleiri menn koma fyri sama óhapp. Er tað systemid t. v. S. tað privalkapitalistiska sysltemið sum er orsok í hes- um óskili, so má systemið brovlast. Latum okkum kanna eftir. um tað man vera soleiðis. Tað sæst best av tí virkuliga lívinum, av teim royndum, ið gjordar eru. Latum okkum síggja, hvussuleiðis tað hevur gingið ymiskum av teim monnum, ið keypt hava skip. Ég skal taka til dømis ein mann, sum kanska åtti tjúgu túsund krónur og lat sær byggja skip, ið kosta 120 tús. krónur. Ståtslånid er fyra fimtipartar ella 100 lús. krónur. Við slatsláni og ollum sínum peningi rukku endarnir so dánt einki eftir Hvar skal ein saman; men få var fyri úlgerðina. | slíkur maður fara? Hevdi upp- Í skot javnaðarmanna verið við- Í líkið á tingi, so høvdu vit lands- | handil við salti, koli, olju og tí- | líkum, | | til skipsúlgerð. | fáa úlgerðina gjøgnum handil, má skipseigarin fara til v. Ss, ollum, ið lorvast Í staðin fyri al lands ein ella annan keypmann og biðja hann hjálpa sær at fáa skipið út. Hvussu henda >hjálp- in« er, vita allir menn. Tá ið upp verður gjørt um heystið, er einki til skipseigaran; tí annað- hvort er tað undirskot ella stendur á jøvnum, t. v. s, al einki er til eventuelt óhapp t. d. útgjøld fyri ábót, 10 voldist av, at skipið er illa farið av illveðri 0. s. fr., einki er fyri bedings- rokningar, einki er fyri rentur og avdrått av låni o. s. fr. — o. s. fr. Endin må tann, al skipseigarin spælir av við skipið Hvør hevur vinningin av hesum skipi? kann ein kanska spyrja. að er ringt at svara uppá; ti minsti parturin av hesum peningi fellur niður í Foroyum. Tað er syrgjuligt, men satt, at 16 at keypmenn selja vørur og annað dyrt til hann, id nýtir lær, so verða keypmenninir líka så få- lækir. Tað er sama søgan sum um tær sjey raku kýrnar, sum verða ótu tær feitu, og tó vórðu líka rak. Systemið — tað privatkapi talistiska — er tann størsta rak- kúgvin, ið slúkar allar tær feitu. Ella rættari sagt orsøkin til, at tær sjey rakkyrnar ikki fitna av leim sjey feitu, sum lær hava etið, er tann, at eitt annað rak- djór mergsýgur tær sjey rakkýr- nar, og tí verða tær líka rak. Tað privatkapitalisltiska systemið er lað storsta rakdjórið, ið finn- ist her á fold, tað fyllist aldrin, og aldrin fitnar tað. Hella veit svaraði harra Kallsoy, og ff hann ikki, lá eg selli spurning- arnar fram fyri hann á veljara- fundi; {í sum br. P, M. Dam skrivaði nú um dagirnar: Sjålv- styrispolitikkurin er ein sensa- lións politikkurs. Sjálvstýris- menn royna allíð at gera ein elefant burtur úr eini flugu; men verða teir hvaðani elefanturin er so svura teir ikki. — eru málarnir at nýta í valtíðum spurdir um, komin, Nógvir men latum okkum nú — í friða- líðum — tala sakliga um hetta lýdningarmikla mál; tí tað er ikki gamansleikur, at ein maður fyri og annan eftir fer av húsi- num orsakað av lí privatkapita- listiska systeminum. Vil vita oll, at millumhandlararnir eru teir privalu nógvir og teir lyrsla eftir peningi — eftir vinningi. Og ordatakid sigur at:allir loypa á garðin, har hann yStóðu vit saman Foroyingasynir sterkir, vil útint mangt eitt roysnisverk- iða. Stóðu vit allir Foroyingar sum ein maður, og tað kunna er lægstur. kundu vit einans gera, tå allir ganga javnaðarleiðina, so kundu út- lendskir millumhandlarar íkki mergsogið okkum, sum leir nú keypmenn okkara. måltleysur, lí leir standa hver í sær. Tann stendur mergsúgva Einstaklingurin er einstaki keypmaðurin einsamallur og tessvegna målt- leysur, og ti verður lopið á hann Teir útlendsku millumhandlarar- nir síggja, hvar ið garðurin er , lægstur, og har loypa leir á. Skulu vit Feroyingar verja land okkara móti útlendskum , varðbrótarum, tá mega vit gera ein sterkan garð um land okk- og hann gera vit best, lá einhvor førovingur stendur sum ara, ein steinur í tí foroyska manna- garðinum. Vit mega standa sum ein órokkuligur múrur móli út- lendskum privatkapitalistum, sum vilja okkum, mergsúgva men slíkt útinna vit ikki so leingi, sum vit fara hvor sína leið, soleingi sum privatkapila- lisman ræður her á lundi. Sy- stemið má broytast, lað síggja ymiskir afturhaldsmenn — hr. Kallsoy er ein teirra — tí svara leir ikki tá talan snúgvar seg ES inn á tað eyma punklid. Tí, so ótrúligt tað enn kann tykjast, so er sannleikin tann, at afturhalds- menn royna at verja tað privat- kapitalistiska systemið, tó at leir síggja hvussu rotid tað er, A einum politiskum fundi segði haran Kallsoy, at hann kundi hugsað sær til al stovna landshandil vid ymiskum vørum sum Lt. d, salti, koli, olju 0. s. fr. — so statt spyrji eg hr. Kallsoy um orð máli viðvíkjandi vóru valspik ella tey standa framvegis fost? Er tað so, at harra Kallsoy vil verða við at slovna lands- handil, so vóni eg, at hr. Kalls- oy meldar seg út úr lí flokki sum hann nú stendur innanfyri; tí ikki ber tad til hjá monnum sum eru javnadarhugsandi al standa innan fyri ein flokk, sum vil andrógva la leið, sum javn- aðarmenn vilja ganga. Annars er tað logið, at sjålv- styrismenn vilja andrógva jav- naðarleiðini; lí teir mega eina ferð siga okkum, hvaðani pen- ingurin skal koma frá al stjórna Foroyalandi fyri, tá teirra ætlan er gjøgnumførd. >| Føroyum råda«, siga hansara hesum skulu Føroyingar sjálvslýrismenn. Eru hesi orð annað en øsing — og tóm orð mega sjálvslýrismenn svára mær á henda spurning: Vilja tit taka inntøkuna gjøgnum landshandil? ella gjøgnum toll? ella meina til, at:lann danski staturin skal rinda »betala« — pening til tann sjålvstyrda — — so »sjålvbjargna« — føroyska statin? Tå sjålvstyrismenn hava svar- að henda spurning, kunna vil javnaðarmenn tingast við sjálv- slýrismenn bæði um eilt og annað. J. H. Danbjorg. Mindets Blade. Hin navnframi danski hov- undurin Harald Bergstedt hevur skrivað hesa virðismiklu grein, sum er sera åhugaverd sum alt, Harald Bergstedt skrivar. Hann nevnir hana „Mindets Blade“. Í hesi grein vísir Bergstedt, at verðin — menniskjan — er gingin frameftir móli eini aðrari áskoðan enn ta gomlu, burtur frá lí støðu, sum rovdjórið hevur, lad sum sorl fyri føling pínslar veiði sína til deyða. — tovdjårid er ikki ónt, lað gleðir seg ikki við at síggja eitt annað djór líða pínu, tað eigur bara onga kenslu, sum talar at her. Eins og rovdjórið var menn- iskjan í oldlíðini, og soleiðis er hitt »primitiva« menniskjað og soleiðis er menniskjan, lá hitt upprunalign — »instinktid« veiði 0. s. Y. — „la béte hu- sleppur leyst, í kriggj, á djóra- maine“. Historien er en stor blodig Bog at blade igennem. Der er en nyttig Dukkert at hente for alle, der har Tilbøjelighed for Glansbilleder. Historiens Tale er san sandt ikke Glansbilleder. Men samtidig er der ogsaa Haab og Trøst at hente for den Slægt, der sidder midt i Ulykker og Trængsler. Thi ved at stirre ned i Fortidens dybe Panorama, faar vi først Beviset for, at der op gennem Slægtens Liv — fra dens fjerne Barndom og til nu gaar en stigende Udvikling af Erfaring — bitter og dyrekøbl Erfaring ganske vist, men allige- vel en Erfaring), der har virket mægtigt omtormende paa Slæg- tens Sind, Deviserne er ikke til al tage fejl af. Í 1899 ved Krapina i Kroatien udgravede man i Ly af en Klippe en gammel Boplads af Neandertalere, vore halvt abe- agtige Forfædre fra Istiden. Der var 10—12 Kranier, 11 Kæbe stykker, 141 løse Tænder og tal- rige Knokkelstykker, Adskillige af Knoklerne var spaltet for Marvens Skyld. Vore kære For- fædre har været Menneskeædere, og de har taget saa nøgternt og uærbødigt paa Spisningen af deres nedlagte Medmennesker, saa de endogsaa har villet haft det søde med inde í Laarbe- nene. Det er lidt kompromitte- rende at opdage den Slags om sine ærværdige Stamfædre, men de behøver jo ikke at have været grusomme i og for sig. De har blot set paa hinanden med lidt sløvere Blikke, end vi nu gør. Samme mærkelige sløve Lige- gyldighed over for Fjenderne, træffer vi i de udgravede Bus- relieffer fra Assyriens og Baby- loniens udgravede Kongepalad- ser. Der er nu ganct et Hun dred Tusind Aar. Menneskeæde- riet er ophørt, men her sidder den store Konge paa sin Tron- stol, mens hans Tjenere stabler Fjendernes afhuggede Hovedei op i smaa Pyramider foran ham, og et Par andre langskæggede Tjenere med at flaa hele Huden levende fryder hans Majestæt løs af et Par knælende Fanger. Mon Stupi- Vi ved jo nemlig om de Var dette Grusomhed? ikke snarere Sløvhed ditet? samme store Konger, al de var mægtig religiøse, og dyrkede deres øverste Gud med Templer, Salmer kesalmer og Bodssulmer og baude baade Tak- Ofringer, blodige Ofringer af Dyr. kert set paa Fangernes Flaaning med samme dyriske ligegyldige Disse Storkonger har sik- Blikke, som Katten paa Musen, Næstefølelsen var endnu ikke vaagnel í Menneskesindel. Vi ser den samme sløve lagttagelse af andres Ve og Vel for Eks. hos den ægyptiske Vismand Devvaf (2000 Aar før Kristus) han lovpriser Skriverens Em- bedsgerning og maler til fornøj- elig Kontrast Bondens Elen dighed: »Ormen har Halvdel af Flodhesten den anden, der har tagel den ene Bondens Iløst og været mange Mus pan Markerne, Græshopperne er faldet ned, Kvæget har ædt, og Spurvene har stjaalet. O Elendighed for Landmanden. Hvad der endnu var tilbage paa Loen, har Ty- vene taget. Da lander Skriveren paa Bredden, for at indkræve Høsten. ans Stokke, og Negerslaverne bærer »almevidjer, de siger: Giv Kor net! — Der er intet! Da slaar de ham, strakt paa langs kaster ham i Ledsager bærer og bundet. De Vandel, og han synker paa Ho- vedet til Hans Kone bliver taget foran ham og hans Børn bliver lænket. Hans Na- boer iler flygtende bort for at Bunds.. redde deres Korn«. Man skal lede længe efter en mere hjerteløs og farisæisk An- skuen af andres Nød. Næstebe- eksisterer faklisk ikke Det samme kan følges grebet endnu. et Tusind Aar senere hos selve Kong David (1. Kronn. Dog 20,2). Da David slanet Joab, tog han Krone fra hans Hovede og fandt, at dens Vægt var et Cenlner Guld, og der var kostbare Stene i den. Den tog han paa Hove det og bortførte cl saarc stort Bytte af Staden, Men Indbyg: (Fortsættes paa I, Side.) havde deres Konges F, z i